నరము దే

( Prescribed as Non-detailed text. une g న pT etlagfrtor Iyaar of the Two-year Intermediate Coyrse_fartha-acedemis year 1979 80 by the 8047651 Intermediate Education as ౧౬: గ. C. No. 52736/A2/78 dated 30-4-79 )

st Chenchu Subbaiah,

PANGCIT Mochampet, CULDDAPAH,

రచయి తి మల్లాది వనుం౦ధ ర, ఎం. ఏ

పబ్లిషర్చు కిషోర్‌ పబ్లి కేషన్సు విళోఖబట్నం._. 4 ద్వితీయ - 19797 జ మూల్యం ఈ - 50

పరిచయ ము

ఇది నరమేధమను చరితాత్మక నవల.

ఆంధ రాజులయిన విష్ణుకుండినులు బహు పర్మాకమశీలురు. యజ కర్తలు వారి యేలుబడిలో నాం్యధములు స్వర్ణయుగముగ మనినవి. విష్ణుకుండిన (పభువులతో నొక మాధవవర్మ నర మేధమును చేసినట్లు బిరుదు _పశసి కన్చించు చున్నది. ఆ

ne) మ! రాజుల శౌర్యగాధలు పరమోత్సాహ కరములు. వారల శౌర్య మునకు తనిసి వారలతోడి యుద్ధమున నోడిపోయిన పరరాజులు తమ కూతుంటడ వారికిచ్చి పెండ్లి చేసి సంబంధములు కలుపు కొనిరి, నరమేధమునందలి మాధవవర్మ పట్టమహిషి యయిన చం(దావతీ దేవి వివాహమట్టిదియే చంద్రగుప్త చ్మకవర్ని మాధవ వర్మ శౌర్యమునకు ముగ్గుడె సంబంధము కలుపుకొనెను. మాధవ వర్మ పలవుల నోడించెను పలవులు చకవరులు, (వాహ్మణ య వ్‌! అటో

(ప్రభువులు. పౌరుషాశ్రయులు. అభిమానధనులు. మాధవవర్మ చేతిలో నోడిన కుమార విష్ణువు ప్రాణాంతము (ప్రతీకార వాంఛను

వీడలేదు. మృత్యుఘడియలో తన మనుమరాలయిన (తిలోచన పల్లవిని పిలచి యామెనుండి విష్ణుకుండిన వంళ నిరూ లనము

నకై వాగ్గానము గావించుకొని మరీ చనిపోయెను. పల్లవ రాజ

పుత్తి9, _దువదరాబసుతి 9 యంతటి వతిహింసా పరాయణురాలు. కాఠిన్యమున నశ్వల్దామను మించినది.. నీతిలో చాణక్యుని వారసు రాలు. ఆమె (పతిజ్ఞా పూర్తికై తన జీవితమును శలాటువుగా తీర్చు కొన్నది. అంత శత్యము బహిరుష్టతకల నముహా(గిమ్మాతప తప నీయ ఇజలినియె హృదయముదే నమృత స్యందినియై మనస్సుచే హాలాహలమూరియై ద్వివిధములయిన (పకృతుల మధ్య నలిగిపోయి తుదరు వాగాన బంధితురా లై తత్చరిపూరి కె నాత్మ హనన మొనర్చుకొనిన తీవ _పకృతి. ఈ సవల యందంతట పల్ల వరాజక న్యా రాజనీతితళం త ములును కుహనారాగ.

(పొకట్య ములు ఆమె కశక్రుథితాంతకరణమ నుండి వెలువడు నసం భ్యాకములయిన భాననావలయములు వర్ణితములైనవి.

' మాధవవర్మ మహారాజు నరమేధము చేసెను. ఈనవల యందు నరమేధమను శబముపి తదతమెన యరముషె య Coe fy కలు mw We

చర్చసాగినది. తీర్పులు నయినవి,

ఎదియయిన యొకకర్మను ఫలాపేక్షతోచేసిన నది ఫలించును. సీస కల్పమును బట్టి యాఫలము నావిధముగ దీపించును మహా రొజుగ చేసిన 'నర మయుధ ఫలితము రాజ్యమునకు సౌ ఖ్యఫలదాయినియె చెయకియైె మాధవవర్మకు విపరీత ఫలదాయినియై పత ఘాతి యెనది, |

ఈ కర్కలను గూర్చి చర్చసొగినది.

కధా సంవిధానమున క్రై కొవ్నివిషయములు మార్చుట జరిగి నది. భాష సరళ గా9ంధికమునే వాడితిని,

చరిత్రాత్మక నవలలు (వాయుట మిగుల కష్టసాధ్య మయిన విష యము. చరిత్రకు న్యాయము చేకూర్చుచు నవల యందు రమ్యత సంధానించుటకె కొన్నికల్పనలు చేయవలె. లేనిచో వట్టి చరిత్రయే (వాయుచో (ప్రయోజన మెట్లున్నను పఠితలకు విసుగు కలుగును. అందుకై. యనంతములుగ నున్న చరిత (గంధము లుండనే యున్నవి. ఒక ఉత్తమ మయిన (గంధము పరఠితృ లోకమును తద్గ్దత కధాసంవిధానముచే భావశదిలతచే సన్నివేశ చారుత్వముచే కదంతర్హిన మహావిషయ దీర్హదీర్హచ ర్చా విమర్శనలచే నాకట్టుకొనును. అది. రచయిత యయిన వాని (పతిభ వ్యుత్ప త్తులపె నాధారపడి యుండును అట్టి ప్రయత్న మీ నరమేధము నందు సమృద్దిగ జరిగినది. కవికుల గురువెన కాళిదాసు అనినట్లు “హెమ్న స్సంలక్ష్యతే హ్యగ్నే విజుద్ధి శ్యామకాపివా” పఠితృ లోకమే యొరపిడియై సాహాత్య(ప్రక్రియ లుద్దీపించవలె. నర మేధమట్లు నిలదినచో నా నవల యదృష్టవంతురాలని చెప్పవలెను.

,, వఠితృలోక మే (ప్రమాణము,

1

ఆ పాతాళ నభ స్టలాంత భువన (బ్రహ్మాండ మావిస్సుగత్‌ జ్యోతి స్నాటిక లింగమాళి విలసత్‌ పూళ్ణాందువాంతామృతై, అసో కాస్తత మేకమిశ మనిశం రు[చానువా కాన్‌ సరన్‌

aa) ధ్యాయేదీవ్సీత సిద్ధయే ధృవపదం వి పోభిపించేచ్చివమ్‌.

(బ్రహ్మాండ వ్యా_ప్తచేహా భసితహిమరుచా భానమానా భుజంగ ః కండేకాలా కపర్తూః కొలిత కశికళా న ఇండ కోదంవపహాసా CI రు(దాతభూపూ, (ప్రణత ఛుయవారా, కొంభ్ర నొ మూ రిఫేడాః రుదా(ీ రుద సూ క్ష (ప్రకటిత విభవా; సష్వపయచ్చ ను సౌఖ్యము.

పదివేల సుశికీతము సుమధురము సుస్వరము ఉదాత్తానుదా త్త న్వరిత బింధురములు గె న కంఠములనుండి వినిర్గమించిన శవస్తోోతములు మహాన్యాన పూర్వకములు రోదసి వలయమంతయు న్నాకమించి ధ్వని తరంగముల వేనవేలుగ సృజించుచుండెను. ఆ ధ్నని తరంగముల కలరి పులకించిన కృష్ణవేణీ తరంగిణి తన చిలుతరగల ముర్ముర ధ్వనిచే నానందమును వెల్ల డించుచుండెను,

2

శరదుదయ నంధ్యా సమయమున కృష్ణవేణీ పృరినతలమున నేవంకంజూచిన నర్ద్హగహ్యాతిమేర షటకుటేరములు హిమగిరి ఖండము'ంబ్లు ధవళస్నిగ్గములై దర్శన మొనంగుచుంచెను. ఒకవంర రాటెయాకుల పందిళ్లు ఆకుపచ్చగ కళ్యాణ సూచకములై కనువిందొనర్చుచుండెను. వేశాక దెస వంటళాలలు, స్నానాగారములు, ఆహారవస్తు సంచయ శాలలు, యజ్ఞ (దవ్యనికఠ భాండాగారములు దర్శనీయముగనుండెను.

హయహేషలు, గజఘంకారములు, యజ్ఞపళువుల దీనారావములు, పరిచారకుల నందదులుగ సర్వమునొక విన్న [బహ్మాండ కటాహము వలె మనోహరముగ నుండెను. (పతి పటకుటీరముపై రెక పతార యెగురుచుండెను, అవి పలురకములుగ నుండెను. భిన్నభిన్న దేశముల నుండి వచ్చిన రాజుల రాజ్మపతినిధుల గువారములవి. కనంబ వాకొటర గుప్త పల్లవ రాజవంళముల వారు (ప్రధానులు. పలువురు ఒన్న చిన్న రాజులు, దాగౌగాండు సామంతులు మొదలై నదారి గుడారములు నందు గలవు,

యజ్ఞ దర్శనార మె వచ్చిన రాజబంధువుల మ్మిశుల భృిత్యుల నగరవాసుల కుటీరములు కొన్ని. ఈ మహా కుటీర సమాహారయుస రెండు మాత్రము _పత్యేకముగ దృష్టి నాకర్తించుచున్నవి. అవి రెందును

చు భు యజ్ఞ కర్తయయిన శ్రీవిషువుండిన వంశమండనుండె న మహారాజ ధో ఎంటో పళ వూ

మాధవవర్మ, ఆయన యాజకుడు కుల (దాహ్మణు*-దునై న పెనారో భట్టారకులవి, మహారాజు పటకుటీరముపై సింహపతాకము యెగురు చుండెను,

విమరుండిన (పభువులందణు తదు కేతనముల పె మృగరాజును

€ _ చిహ్నముగ స్వీకరించిరి. వారి నాజముల పెన గూడ నీ సీంహాప్ప ముద

Lo

యుండును. వారల యీ చిహ్నమును బట్టియే వారి మనః (ప్రవృత్తి ద్యోతకమగు చుండెను. వారంద అరివీర భయంకరులు, ఆత జన మందారులు, వేదధర్యవిష్టాతులు, యజ్ఞయాగాది క్రతువుల ననేకముధి నొనర్చినవారు. రాజసూయాశ్వ మేధాద్యధ్వరముల నిర్యహించిన మహా మహులు, సనాతన ధర్మ సంస్థాపన కర్మరతులు, షట్కా.ల శివారాధనా తత్పరమతులు. శ్రీపర్శతస్వామి మలి కాడన మహాలింగార్శనా వ. 1 ఆ | (తికాటాధిపతులై Sas లై నారు.

వారి పరిపాలనమున నాం (ధములు స్వర్ణయుగము ననుభవించినవి. తెనుగుభాష తెలుగునేల ధన్యతంజెందినవి. ఆంధులన్న పరరాజులకు గుండె గాలమైవణలిరి, విష్ణుకుండిన (పతాపశశ్రీ భీతులై కొందలు, పరాక్రమ ముగ్గులే కొందణు రాజనీతి నెజపి కొందజుగ, సాటిరాజు లందజు వారితో వియ్యమందుటంచేసి దేశము యుద్ద విరహితమై సుభిక్ష ముగ |పశాంతముగ సొగుచుండెను.

మహారాజైన మాధవవర్మ నరమేధమును దల పెకైను. తల పెట్టుట నగా లక్షలమంది తల పెట్టుబన్నమాట ! ఆన్ని యజ్ఞముల తీరువేలు, యీ మహాయజ్ఞము తీరువేజు. దీనియందు నియమము లెక్కువ. పూర్వయుగములందీ యజ్ఞము నే యొకరిద్దరో రాజులు వినా నెవ్వరును చేసినట్లు కసుపించదు. ఈ (క్రతువునందు యజ్ఞపళువుగ మానవుడు వరణీయుండగుచున్నాడు, యజ్ఞసళుపు కాదగినవటుడు కొన్ని విశిష్ట లక్షణములు కలిగి వరిపూర్ణారో గ్యవంతు (డై , విద్యావంతు డ్రై, య యాగాది (క్రతువులందాదృతి కలవాడై యజ్ఞపకువగుటకు తానె సమ్మ తించేవభియును,

పదినెలలుగ మహారాజట్టి వటునిక్టై ఆంధ్ర దేశమంతట గాలించు టకై యజ్ఞజ్ఞాలై న (బాహ్మణుల నియమించెను. ఫలితము శూన్య మెనడి, ఇట్టి నిరీ తములై న లక్షణములు కల్గిన యవవటువులు కన్చించకపోవుట, కన్పించిన చో వారంగీకరించక పోవుట, వారి కలిదం డు లఅనమ్మతిని దేలియ.జేయుటలుగ నుండెను, (కతువున కై ముహూర్త నిర్ణయము జరిగినది. పినాక భట్టార కుని సంకల్పమునకు వికల్ప మెన్నటికిని సంళ వించదు. ఆయన యాధ్వర్యమున నెన్నియధ్వరములు విర్యపొంవం బడలేదు ! యజ్ఞార్డ మై యొనర్చు సఠ్యకియాతంత కలాపములు వూ ర్రి యగుచున్నవి.

సర మేధమను మాటచే నాకర్షితులై, ఆహూళులైన నర్వరాజ బృందము వచ్చిచేరివది. పల్లవరాజై నకుమారవిష్లు మనుమడును మనువు, రాలును పూర్వవై రమలి, దొల(గ(బెట్టి యజ్ఞ దిదృతువులై యేశతెంచిరి.

విజయ వాటిక యంతయు జననముద్రమై పోయినది !

తెల్లవారిన యజ్ఞారంభము కావలె, యజ్ఞపళువు వచ్చిన జాడలేదు, మహారాజెచట నుండెనో యెన్యరికి* దెలియదు. ఆ గంతుకుల్ణై న గాజు లందఅకు, ఆయన దీకీతు(డు కాన నేకాంశవాస నియమ పాలితు.డుగం జెప్నం బడుచుండెను. ఇడేమి యజ్ఞము ! ఆహూతులై వచ్చిన యతిధి బృందమును పరామర్శించరా ః చితముగ నున్నదని వారెల్లరు శ్లంక్షో నంకలిళ మానస లైరి.

మాధవవర్మ మహారాజై దు దినముల (క్రిందట స్వయముగ తానై యీజ్ర పకువరో జార్హము నగరువీడ్‌ చనివప్లైవరికిని దెలియదు. పినాక భట్ట రకుని నీతిచే సర్వము నవ్యముగ సాగిపోవుచున్న ది. అయన బిలి వశువు లభించి తీరుననినాడు, యజ్ఞము సునంవన్నము కా(గలదవినా(డు,

ఆయన దైవజ్ఞ శరోనుణీ ! వేదవిద్యాసారగుడు. చతు ర్వేదముల నాయన నధిగమించిన వారు లేరవియే చెప్పవచ్చును. మాధవవర్మ మహా రాజాన కొయన బాల్యస్నేహి తుండు, సర్మనచివుండు, కుల (జాహ్మ ణు(డు,. ఆయన మాట యనిన మహారాజునకు. బరమశివుని యాజ్ఞ వంటిది ! అట్టి ఆయన పంపగా నీయసన రాజధానిని వీడి యజ్ఞ పళు వరణారము బయలు దే రెను.

కృష్ణానదికి దక్షిణమున విజయవాటికకు మూండు దినములు (పయాణము చేయనలసిన దూరమున నొక (ఛ్రాహ్మణాగహారమున నొక యువకండట్టి లక్షణములుగల వాడున్నాడని వార్తవచ్చినది. కొని ఆతవి తండి యందుళకు సమ్మ తించుటలేదని తెలిసినది. మహారాజు స్వయ ముగ యత్నించిన కార్యము సానుకూలము కాంగలదని పినాక భట్టార కడు నుడువనగా ఆయన బయలుదేరెను, కొని ఆయన యింకను తిరిగి రాలేదు, పినాక భట్టారకుడు మహారాజు రాకకై (ప్రతీషించుచుందెను.

రాజు నగరమున లేకుండ నీ మహా సంరంభము ! (ప్రజా నందో హమును నానారాజ నీకరమును సరిదిద్దుకొనుట దుర్గ టముగ నుండెను. ఇరువది నాలుగు గంటలలో |కతుపారంభము జరుగవలసి యుండెను, ఎంతటి యాత్మ వత్యయమున్నను నిట్లివేళల మనస్వాందోళనంజెందుట ట్‌ సహజము కద |!

మహారాజ్జి మహాకోనలరాజు చందగు ప్ర చక్రవర్తి పియపుత్రిక చం దానకీ ధేవి మనస్పుషను. శాంతి లేకుండెను. ఆమె యజ్ఞ దీకీతు రాలై ఇందుగుల రాజసత్నుల మర్యాదలకు లోటు రానీకుండ శ ర్త నగర మునలేని లక్షణము కించిన్మా!క మైన, గానరాకుండ నిర్వ హించుచున్నది" ఆయమకు మొదటినుండియు నీ నరమేధ్యకతుయనిప్పముగనే యుండెను'

కాసి మహారాజు స్వేచ్చాతీవుడు. ఆమె కొయన గుండె లోతులలోని యమృత(పుటూట లెట్లు తెలియునో యకే ఆయన హృదయంఠరము నందలి (క్రోధాగ్ని కీలికలును తెలియును. రాజ్జితానై యేమియుననదు. ఊ అక భర్త ననుసరించును. తాను చక్రవర్తి కూతురను గర్వ రేఖ గూడ కన్చించనీయదు. నిరంతరము శ్రీగిరి (భ్రనురాంచికా చింతనము దక్క వేజొండెబుంగని భక్తురాలు. ఆమెకు సపత్నీమాత్సర ము లేదు. ఆమె సద్గుణ కల్పవల్లి !

మహారాజా (గ్రామమునకు వెళ గౌ నచటి (గామ [పముఖులందణు నాయన కతిథి మర్యాదలు తల మున్క-_-లుగంజేసిరి, అంతటి మహాయజ్ఞ సందర్భమున మహారాజు తమ (గామమునకువిచ్చేసి నందుల కాశ్చర్యము భయము జెందిరి. మహారాజు సపరివారముగ రాలేదు, కరవాల ద్వితీ యడై యవనాశ్వము నెక్కి. వచ్చెను. ఆయన సూటీగా నా బాహ్మ ణుని గృహమున కేగెను. ఆ బాహ్మణు,డు మహాపందీతుండు, పరమ సౌమ్యుడు శీలవంతుండు, ఆయన మహారాజున శెదు రేగి యర్హ్య పాద్యాదుల విచ్చి యానన మొసంగి గౌరవించెను, (బాహ్మాణుని వినయ శీలమునకు మహారాజు నంకసించెను, అట్టి మహామహుని కుమారుని యజ్ఞార్లమె యెట్లడుగవలెనని రాజు మనస్సునందు కళవళ పడుచుండెను. కొని దై వకార్యము ! యజ్ఞ సందింధి విషయము 1 ఆయనకు డెలి యనిదుండదు శద ! యనుకొనెను.

మహారాజెందుకు తనయింటికి వచ్చెనను విషయమా బాహ్మాణు నికిం దెలియనిదికాదు. అంతకు పూర్వమే మహారాజు పనుపున వచ్చిన వారి వలన తన నిరాకరణ మాయనకు. దెలియును. ఈ సూ నేమగునో అని (బ్రాహ్మణుని భయము |

oy

వచ్చినవాడు స్వయము మహారాజు ! పరమ నమథ్ధందై న (పజాసరిపాలకు(డాయన, ఆయన యేలుబడిలో తాముల్లరు కడుపులోని

చల్ల కదలకుండ నిశ్చింతముగ సంసారముల నిర్వపాంచుకొ నుచున్నారు. ag ఖం

పరరాజుల దండయాా తలు, కటవు కొటకములు, అతివృష్ట్యనావృష్టులు మొదలై న ఈతిబాధలు లేవు. అ మహారాజుల పరిపాలనా పద్దతులట్ట వి |

తమ య(గహారము రెండవ మాధవవర్మ మహారాజుగా రొన గినది. వారిచ్చిన మాన్యములను సమృద్దిగ ననుభవించుచు బజీవికలు నిర్వ పొంచుకొనుచున్న తాము, మహారాజు స్వయముగ నేదియే నడి గిన కాద నుట యట్లు ? అది యధర్మము గద : “నా విష్ణుఃపృథివీపతిః” అన్న ట్రాయన విష్ట్వంశ మునందుద్భవించినవా(డు. ఆయన యధిలషితమును తిరన్క-రించునంతటి ధై ర్యము తనరు లేదు.

మహారాజు స్ట్‌తి పతమటులే యున్నది ___టయీ (బాజా హాయిందా! దు వమారుని మాకర్పించుదు. మేము నర మేధము చేయుదుమని యదుగ వలసి వచ్చినే యని రాజు; “(పభూ: తాము విచ్చేసిన విషయము నారు డెంియుగు తమ కోరె ర్కెను నిరాకరించుట తమ యిచ్చా పారి గాకుండ పంపుట యధర్మము నేరమునవి తెలియును, కొని వాడు నా కేక మాత బృ్యతుండు, నా బహిఖాణము, జీవితపు చరమ సంధ్యా రాంముస సర్వపిధముల నారొధారి ముకొంగల విడ, ఆతని వీడి నేనెబ్లు మగశడాలుదును ** ఆనవలయునని నృసింహశర్మ 1 కాని యేయొక్క రును మాః:+డరు. ఇరువుర ను దాము మొదట మాటాడిన సమాధాన షమి వచ్చునో యని భయము. ఇరువురును, చిత్రించిన చ త్తరుపుల వం చలన రహితముగ! గూర్చుండిం. ఇరువురు నగ్న గల్భములైన శమీ తరుపులనరె నుండి పోయిరి,

8

ఇంతలో నృసింహశర్మ కుమారుడు యజిద త్త శర్మో యచట కరుదెంచెను. ఆతలయ వచ్చిన వెంటనే తండ్రికి పాదాభివందనమొనర్శి (పభువునకు నమస్కరించి నిలచెను. (పభువాతని పరికించి చూచెను. చూచుచుండగనే మహారాజునకు (పొణములు కన్నులలోనికి. దేర వచ్చి నట్లయినది ! తానాచరింస€ వోప్పు నరమేధ మహా కతుఖలమంతయు రూఫు (గొని తనయెదుట సాకొత్క-_రించినట్లున్నది :

బాల్యమును వీడుట క్‌స్టము లేనట్లున్న పొలు పొంగారు బమిగ్గలు, నూనూగు మీసముల సైతము పొడ నూపలేదు. సమున్నతమై నుదృఢ మన శలఠతముతో నుకరాంక మనోజ్ఞమూ ర్హివలె నుండెను. ఆతని కన్నులు చై అట ఖీ ఇ + on సి వ్‌ ఇ జ్‌ ఈ క | అప ఫీ అల నో ప పద్మ్కకళ సచ్య్భుశ్యములై స్‌ డొరకములు లి సుఎఅములైై యాతని

శ

సువరాభమెన మోము నాంటురొన+ పి, వ ట్‌ ల

మహారాజు కమాడు(డైన గోఎంవవర్మ కన్నులచ్చముగ నట్లుం వూ ( మ్‌.

దును. చం(దావతీదేఓ వప్ప గిష్పిందర కము నంతను పుణికి పుచ్చుకొనిన బిడ్డ ౦డాతండు, మహారాజానకింరను మువ్వురు రుమారులున్నారు. అంఎవ రును గోవంవవర్య యంత సౌందర్యవంతులుకారు. యువరాజు తల్లి వలె నరళ స్వభావుడు, డాలి [పధానగుణముగ కలవాడు. రాజప్పుతు. డె నను, రాజోచితముళెన శౌర్య పీర్‌ లక్షణములు తప్కావయెనవాందు. ట్‌ రః టం నిరంతర శాంతి కాముకుడు,

ఏస్తుకుండిన రాజవంశము నందలి చమత్కార మేమో గాని రాజు

లందజును వీరులుగారు, చిత్రముగతం మహటోపీపందు, రాజ్యస్తావకుండు షు

యుస్దవిపేత, కునూరుందాహవ కార్యమున కనభిముటుందు. అసమద్ధండు,

నీరువు : తన తాతగారై న రండవ చూధవవర వీరాగేనడుంగబు, ఆయన పితామహ-ంండు మొదటి మాధపవర్మ విస్థుకుండిన రాజ్యసాపనకు మూల yy

2] 9 పురుషుండు, మహా పర్మాకమళాలి. న్వయముగ తానెన్ని యద్గములలో విజయము గాంచలేదు !

పల్లవ కుమారి విన్లుని నిర్ణించుట సామాన్యముగాదు. తన పరా శ్రమమునకు మోహపడియేకద చంద్రగుప్త మహారాజు తన కుమా ఆ నిచ్చినది ! మరి తన పుత్రు డు సకల నద్దుణ సంపన్నుండే; అయిన నేమి? ననుర వీరువు. రాజ్యమును నిల బెట్టుకొన (గల(డో లేడో | మిగిలిన కుమారులున్నారు. వారు కేవలము భోగలాలసులు. _ వనితాజన వశం వదచి త్తవృ త్తులు ! ఆధికార వ్యామోహ దూషితాందః క్రరణులు. వారిపై తన కాసయేలేదు.

యువరాజున రుదయింసం గల పురుష సం తానముపై తన వాంఛ లన్నియు కేంద్రీకృతమై యున్నవి. అట్టి శుళసమభయ మెన్నటికో , తిరిగి విష్ణుకుండిన వంశమున కుమార మాధవవర్మ జనించవలె, అతదు మహా సేనానియై బలములను నడుప్పకొనుచు నర్వాంథధ్రములం. బర్యటించ వలె. అతని పాదముల (కింద సఠ్వరాజ నికర బలములు కుప్పునూర్చిడీ కావల ! తమరాజ్య ముత్తర దక్షిణాసధముల న్నాకమిలవి విజృంభించ వలె: ఇట్టిది తన రీవ్రవాంభ, అటి బిడ్డనికి జనిహేతుపు కాందగినవాండు యువరాజు, తన తొలి సంతానము,

(వాహ్మణ వటువ్వైన యజ్ఞదత్తుం డచ్చముగ గోవిందవర్మ పలె నుండెను. అతనిని వధ్యపకుపుగ సంకర్పించుటకు తన మనస్సభిముఖ ముగ లేదు. అయినను తప్పదు. తనకీ నరమేధముపై మనను పోనేల దైవనంకల్ప ముట్టిదో తెలియదు. తానర్హించిన నృసింహళర్మ యంగీక

[0

రించనిచో నేమిచేయవలెను ? ఆకుమార సుకుమారుండై న జాలు (ఉష్ణ

రో నేనో (బాణముల పై. శీ లేని మాను చెవంయుందును ? జక వేళ నాత( డంగీకరించినను మవోరాజాతని వధ్యపశుపుగ( జూచి నిల్వ? గల(డా | ఏమైనను తను వచ్చిన పని నణవేద్చుకొని త్వరితగతి రాజ ధాని కేగనిచో నకల రాజలోరమున నలజడి కలుగును. పినాక భట్టార కు6ండిరుకున బిడగల యదు. ఇది యదనుగ (గహించి. రాజుఐంద బకమై రాజధాని నాక్రమించినను నాశ్చర్యపడ నక్కుఅలేదు.

అయినను తానీ నరవే మధము నెందులకు సంకల్పించినట్లు ? పూద్వలెన్వరుండేయని దానిని తాను నిర్వహించితి నని తృ ఫి ననుభ వించుటకా ? లేక తన యాధిక్యమును వెలయించుటకా ౩? హయమేఫ రాజసూయాది మహాధ్వరములకన్న నిదియధికతర ఫలదాయినియు నదా ? తనకే నమ్మగమగ తెలియుటలేదు. ఇంత జరిగినది గనుక మిగిలినది జరుగవలెను. మహారాజు నాలొ లోచనరిట్లు సాగుచున్నవి,

వచ్చినరాజు మాటాడడేమి ? తానేమి చేయవలెను ? తానే ముందు కదలించవలెనని మహారాజు నభిపాయమా ? అది న్యాయమా ? అర్జించుటకు వచ్చిన యాతండెంతట్‌ (పభువై నను తాను ముందు (సస్తా ఎంచవలె గద !: తానెందులకు వబ్బనట్లు 7 యజ్ఞము త జణుముకొస వచ్చుచున్నది. కాని యజ్ఞ కర్త యింకను నిట్లు తిరుగుచుస్న చో యజ్ఞా రంభ మెట్లుకాగలదు ? కసం తన కుమారుని యే జ్ఞపపపృుగ నడుగు టకు రా నేలేదేమో ! తానూరక భయపడుచున్నా డేమో స లేనిచో మహో రాజు తన కుమారునట్లు చూచుచుండెనేమి ? ఆయన చూస్తరంత (పీతి స్నిగ్ధములుగ నున్నవి ! అట్టి మవోరాజీంని యజ్ఞ్రపకపున. వధించ

క్షే

గలండా ? అంతయు నయోమయముగ నున్నది. ఇట్టిఏ నృసింహళర, యూహాలు |

బొరిరువుర నట్లు చూచుచున్న యజ్జదత్తుని కంతయు విచ్చితమః పించినది. వచ్చిన మవోరాజు, గృహవపతియైన తన తండి యిరుప్పురును మాటాడ5 మిన్నకుందురేమి ? తమ గృహమున లరుదెంచిన మహో రాజునకు6 గావలసినవి నమకూర్చి యాయన కోర్కెను తీర్చవలసిన బాధ్యత తన తం డికి లేదా ? పోనిమ్ము, మహారాజు సైతము తాను వచ్చిన పని డెల్పడేమి ? ఆశ్చర్యాముగ నున్నది. _వారిరువుర నట్లు చూచుచు సమయము వేగించుట కవ్ణముగ నున్నది, తానీ విషయమున గలుగంజేసికొనుట ఉచితముగ నుండునా ?

మహారాజు దర్శనమున కరుదెంచిన జనులచే గృహ్మపాం గణము కిటకిటలాడు చున్నది.

యజ్ఞదత్తుడు తం|డితో నిట్లనెను ___ “నాన్నగారు ! మన గృహమునకు మహారాజు లెందుకు విచ్చేసినారు ? వారికి మునవలన? గాదగిన కొర్యమేమైన నున్నదా ? లేనిచో ప్రభువులు పిచ్చుక గూటి పై భాగీరధి (ప్రవహించినట్లు మన గృహమునేల పావనము చేయుదురు !

యజ్ఞదత్తుని నూటలచే (పబోధితు!డైన నృసింహశర్మ (పభువు నుద్దేశించి యిట్లనెను... “మహారాజు ! మహాపభుపులు తామై న్వయ ముగ మా పేద కుటీరమున నదుగుపెట్టి మా యొనర్చిన నపర్య ల స్వీకరించినందుల కెంతయు ధన్యులము. తమవంటి (ప్రభుపులకి నా

12

వంటి బడుగు (బోహ్ముణు6డేమి మర్యాద చేయగలడు | మాక్ళతముగ తమకే మెన నసొకరలము'కలియున చో మన్వింసం ,దారించుచునా ను. ము థ్‌ Fa షి. భు ' Carn

“ఓయీ | బ్రాహ్మణో తమా ! నేనేమి మహారాజును : నేనీ వేళ యాచకుండనై మీ గృహమున కేతెంచితిని.”

“ఎంతమాట [ప్రభూ ! తాము యజ్ఞ దీకితులరని వినినాను. దూ 'కల్లర కొహ్వానములు కూడ వచ్చినని, మా [బాహ్మణ్య మంతయు రాజ ధానీ నగరమునకు (పయాణమగు చున్నది. తామేమో యిచ్చట దర్శన మొసనంగుచున్నారు 1%”

“చమత్కార మచ్చటనే యున్నది ! యజ్ఞ దీ&ఓీతులమయ్యు మేము రాజవానిని వీడి యీ మారుమూల (గ్రామమున రూరక వచ్చితి మందురా ?”

“ఏట్లందును ? తమకాఠ్య మేమియో సెలవిచ్చిన నేమైన: జ్‌యుం గల్గుదు మేమో 12]

మహారాజునకీ మాట లమృతోవమానములలై మిగుల సంతసించి “మీ వలననే కొవలసిన కార్య మొకండున్నది. అందులకే మేను యాచ కులమై మీ యింటికి వచ్చితిమి” అనెను,

నృసింహశర్మ మనమృలో నగ్ని పర్వతములు 'పెఠీలు మను చున్నవి. తాననవనరముగ నోరు జారినాండు. ఇప్పుడిక మహారాజు యజ్ఞదత్తునడుగుచో తానేమి చేయవలె ? దైవనిర్ణయ మెట్లున్నదో యను కొని. “ప్రభువు లిట్టనిన నేనేమనం గల వాడను ? మేము తను పాల్య

13

వర్గములోనివారము. మాపై దమకు సర్వాధికారములున్నవి తమకు వలయు దానిని నిసృంశయముగ (గహించవచ్చును. ఇచ్చట తమది కానిదేమున్నది : మేమెల్లరము తమ యనుచర వర్గ్షములోని దారము గద 1” యనెను.

“అవును, కౌని మాయవసరము విచిత్రమైనది. అది యమూల్య మయినది 1”

“అంతటి యమూల్య వస్తువులు మాయింట నేమియున్నవి పభూ 1?

“ఉన్నవి గనుకనే యంతదూరము నుండి వచ్చితిమి. సకలాం[ధ మున నెందును అభ్యముకాని యనర్హ రత్నము మీ యింట నున్నది! అట్టదాని కొణ'కే మేమన్వేషించు చున్నాము.”

“మా యింటనా (ప్రభూ | మణీమాణిక ములు మా గృహము అందెటుండును + ళం “ఆవునయ్యా : మీయింటనే, మా యెదుటనే యున్నది. అది

రత్నము లన్ని(టివలె జడము కాదు. జీవవంత మైనది : చలనశీల మైనది! యజ్ఞ ఫలదాయేక మైనది 1?

“(వభూ 1 తమ నుడువులు నాకనగతమగుటలేదు. చలనశీల మైన రత్నముల నేనెన్న(డు వినియైన నుండలేదు. అట్టివి నా యింట నుండుపేమి :"

“తాము పండిత (శేస్టులు. తమకు! దెలియకుండ నుండు పెట్లు 27

14 “నిక్కము వచించు చున్నాను _పభూ! సాకుగెంయ ఏట లేదు”, “అయినచో మేము చెప్పునది శ్రద్ధగా నాలకింపుడు. ఆ రత్నము మీ యీ కుమారుడే 1 మీ రీతవి మాకు సమరక్పించుదు. ఈతని సరిం చుటకే మేము స్వయముగ వచ్చినాము” “అదేమీ మహా (పభూ [నాయీ దిడవితో తమకగుస దేమున్నవి?

వీనికి యేజ్ఞయాగాదులం దాధ్వర్యమును వహించు సామర్థ్యము లేదు, విద్వత్స శాంత కవన నింకను (బశ స్తీ సిరెక్క. లేదు, As

వాడు. సీలరేమి చేయగలడు ? తామంతగ రోరినచో నేన్స వచ్చెదను.”

“మీరు చెప్పిన లకణమలతో దూరు ' నిమి త్రము లేదు. మాకీ తండే కావలయును. ఈతడు లేనిచో మాయజ్లమే విఘ్నమగును.”

యా

ప్రభూ !|పభూ : ఏమంటిరి ? యజ్ఞము పిఘ్నమగుసనియా ? అనిన తామునా బిడ్డని యజ్ఞపళువుగ( గొనిపోవచ్చినారగ్నమాట :”

“మేము సరమేధము( జేయుచున్నటుల మీకు? దెలియును కద | నర్వలక్షణ సంపన్ను(డై న యువవటువు కావలె, ఆ లక్షణము అన్నియు నీఠని యందు పూర్ణముగ భాసించుచున్నవి. అందులకే యీకని మా వెంట? గొనిపోవచ్చితిమి.”

“మహాపభూ : తమకిది భావ్యమగునా ? ఈ విడ్డండు నాకు లేక లేక కలిగిన సంతానము, వీనిపై నానలు పెంచుకొని మనగల్లు

15

చున్నాను. ఈతనికి వివాహము సెతము నిశ్చయమైనది, తామీతని యజ్ఞపళువుగ. గొంపోవుదు మనినచో మేమేమి కావలెను ?)”'

“జీవితాంతము మిమ్ము రాజసాధముననుంచ కంటికి రెప్పవోలె కాపాడుకొందుము, మీరు కోరిసన్ని గోవుల నొసంగెదము. ధసరాసుల నిచ్చెదము. ఈతడు మాత మనివార్యముగ మాకుళావలయును, ఇందులకు మీరంగికరించవలయును.””

మహా ్ససభూ ! సత్సంతానమును మించి తాము నుడివిన యీ ధసకసక వస్తువాహనము లధికములందురా ! మేమేమి మహారాజులమా తమ యను[గ్రహమున మా జీవికలకు సరిపడదు మాన్యములున్నవి. మూకెట్టి కొణంతయు లేదు. తమ చల్లని పాలనెముస (పశాంరముగ (బదుకుచున్నాము, మా యడ సన్నుగహించుడు. నా తసయు,దు లేకున్న నేను జీవించ లేను,”

“అయినచో యజ్ఞమేమి కొవలె ౪”

“మహాప్రభూ ! తమర్మాగహింపకుందుచో నాదొక ఏిన్నపము. తమరశ్వ్యముధముల (చేసినారు. _రాజసూయములగౌసర్చినారు. ఇంక నెన్నియో మహాధ్యరముల నిర్వహించినారు. తామీ సరమేధము బెందులు తల పెట్టినట్లు ? ఏమి విశేష (ప్రయోజసము నాంచి చేయు

ళో . ణి

చుస్నట్లు

“యజ్ఞము. గూర్చి సర్వమును తెలిసిస మీరిట్లు మాట్లాడిన నెట్లు ?

ఏ యం థలిత మా యజ్ఞముసకే యుందును గది.”

అ a

16 “ఈ నరమేధము పూర్వ మెవ్వరును చేసినదికాదు,” “హరిశ్చంద్ర చక్రవర్తి చేసెనందురు 1

“ఏమిచే'సెను ? విశ్వామితుండా యాగ ఫలితము తన తపళ్ళ క్రిచే ఆయన కొన(గను. శునశ్మేపుని తన పుత్ర వర్షములోనిక తీసుకొనెను,

“అగుచో నింక నెవ్యరును చేయరాదవియా ? ఇంతకు మీ యీ ప్కుతుని నాతో వంపెదరా లేదా ?’

ప్రభూ : తామట్లనిన నశేసమనగల వాండను * యజ్ఞపశువుగ నేరైనం దమకుమారునిత్తురా 7)

మాధవవర్మ మహారాజు కన్నుల నెబ్లజీరలు తొంగిచూసిను,

“ఏమయ్యా : మీరేయంటిరి గద ! మీరు మాపాల్య నర్గములోని వారమని ! మేము వాంఛించిన దానిని నిరాకరించుట న్యాయమా ౪”

“తామనినది నిజమేకాని, యిది యేక పుత్త్ర విషయకము, తాము నాప్పత్రు నాస్థ్రాన విద్వాంసునిగ కొంపోవుచున్నారని సంతసింతునా ?'

“అదేమయ్యా ! మా "సై న్యములో నెందరేకమాత పృ్యతులైన వారుందురందురు 2 వారందరి'ప్లే యవినచో సై న్యపమీకరణ మెట్లు జరుగును 1?

“ప్రభూ : తామ మమ్మన్నుగహించుడు.”

“ఇదీ యజ్ఞ విషయము తామంగిక రించి తీరవలయును, ఇది రాజ శాసనము.”

3] 17 “ప్రభూ ! (ప్రభూ ! దయచూపుడు.”

మాకు సమయాతి క్రనుణ మగుచున్నది, మీ కోరిక లెట్టవైన తీర్తుము. ఈ వటువు మ్మాతము మాకు కావలసినదే :'

నృసింహశర్య స్థాణుభూతు౯డై నిలచెను, ఆనుకున్నదంత యు జరుగుచున్నది. తానేమి యొనర్చియు కుమారుని యజ్ఞ సశువగుట నుండి తప్పించ లేని స్థితి సంభవించినది. తాను నలదనిన బలత్కారముగ నె న తిసుకొని పోయెదరు. తానేమి చేయ(గల(డు ?

మ

తం|డిగారికిని మహారాజునకును మధ్యజరుగుచున్న వాదమును సాకల్యముగ నాలకించుచుండిన యజ్ఞద త్తు(డిట్లనుకొ నెను. “ అవును శామెల్లరు మహారాజు ఫాల్యవర్గములోనివా రే, వారి యుష్పుతిని (బతుకు చున్నవారే. అవసరము వచ్చినప్పు డాబుణము నీగవలదా ? మహా రాజు లనినట్లు సై స్యమునంధలి వారందజీ (బదుకులు శాశ్వతములా ? యజ్ఞాంగముగా తానేగిన దొసగేమున్నది ? మహారాజు సధ్వరము, దైవ (పీతికరమైన కొర్యము కలసి నచ్చినవి. శన తండ్రి యేలనో దుః ఖించుచున్నాడు,

యజ్ఞదత్తుడు తండితో, “నాయనగారూ : మహ్మాపభువుల కోర్కెను మన్నించుట మనకు విధి, నేను యజ్ఞపశువగువకు సమ్మ తించుచున్నా”న నెను.

“అదేమీ బాబూ : నీవు నంత నిష్టురుండ వె తివి నీవు లేనిచో మేము (బతుక(జాలుదుమా ?

18 “అదికాదు నాన్నగారూ | మీరిప్పుడంగీకరించ రని, మహా రా తిరస్కారము, యజ్ఞ తిరస్కారము చేసిన వార గుచున్నారు.”

మహారాజిట్ల నెను “సండితవరా ! మ కుమారుని నుడుష

లాలించినారు కద : అతనిని నా వెంట బంప్పందు.”

“అనుకంపావిరహతులైై వార్థకమున దూకాధారము కావగిన దేకైక పుత్రుని యజ్ఞపశువుగ( గొంపోజూచుచున్నారా ? మాకు ప్పుత శోకమును కల్పించుచున్నారు. స

“నాన్నగారూ : అనవనరముగ మహారాజుల మనస్వునవి కష్టము గలుగనీయకు(డు. మీ పుత్రుండు యజ్ఞ పరీప్పూర్తిని గావం చిన్‌ పుణ్యమును పొందుడు. మరణ మెన్నటి కై 3 న నున్నదే ? గద ! మన మొసర్చు సుకృత దుష్కృతముల ననునరించియే మనకు: బరలోక గతులు కలుగుచున్నవి, ఎట్టి కృత్యములు లేకుండ ను త్తమ గతుల నవలీలగ పొందు నదృష్టము, రాజ బుణమీగు నవకాశము, పినాక భట్టా రకులకు (ప్రీతి నొదవించు నవసరము నంపన్నముగా నున్నవి. మీరను మతింపుడు.

మహారాజునకు తల తిరిగి పోవుచుండెను. ఇదేమి వటువు 1 ఎవ్వ డేని యిట్లను దొడుండునా ? తన యదృష్టము పండినది. ఈ వటువు తానై 'యంగీకరించు చున్నాడు. ఆయన తన యజ్ఞము సఫలమై నటులనే భావించెను. నృశింహశర్మ నిర్వాక్కయ్యెను = ఇదియేమి ; తన కుమారు(డిట్లు మాటాడునేమనుకొనెను, _ తానిప్పుడిక రాజులో నేమనజాలును ? విధి బలీయమైనది. తన భార్య నూబడించుపెట్లు ?

19 మహారాజు వటుని నామదేయ మడిగెను.

ఈయజదతు(డు (ప్రభూ :” చ id

“నీకు తగినపేరు పెట్టినారయ్యా వీ తండి ననుమతింపచేసి వచ్చినచో మనము వెళ్ళవచ్చును.”

“చిత్తము (ప్రభూ 1" అని యజ్ఞదత్తుడు తండిని జేణి, “నాన్నగారూ 1 మీరనుమతింపక తీరదు. ఎట్నులెన వీరు నన్ను గొంపో యెదరు, తామై పంపిన నా కొమోదముగ నుండును గది అనెను.

నృసింహశర్మ నయనము లశుపూరితములయ్యెను. ఆయన కంఠము రుద్ధనుయ్యెను. “నాయనా ! యజ్ఞదత్తా ! నీవట్లన్నచో నేనేమి చేయగలను ? మీయమ్మను చూచిరమ్ము అని నృసింహశర్మ యనెను,

యజ్ఞదత్తుడు లోనికేగి తల్లికింజేస్పగా ఆమె గోలుగోలున నేడ్చుచు మహారాజున్న గదిలోవికి వచ్చి... “ఓ మహారాజా ! నాయొక్క బిడ్డను నాకు( గాకుండంజేసి నాకు( గడుస్పళో కము కల్లింతచున్నారు. మీకు. గూడ విట్టిది సంభవించినప్పుడు గాని, మీకు నా దుఃఖము తెలి యదు. ఇది నా శాపము” అని యజ్ఞదత్తుని కౌగిలించి “నాయనా ! నేనెంతటి దురదృష్టవంతురాలినిరా ! దైవము నాకర్మ మిట్లు కాల్చినా డేమిరా ! నీకు గూడ నిట్టి విపరీత బుధ్ధి యేల కలిగినది తండ్రీ !” ఆని వెక్కి వెక్కి. గుండె బాదుకొనుచు దుఃఖించుచుండెను,

20

మాధవవర్మ మహారాజు వీరై పోయెను, ఆయన సృసింహశర్య్మ

నుద్దేశించి, “అయ్యా! మీరు కూడ సన్ను శపించుడు. శాపము నా

కొక్కనికి తగులునది, యజ్ఞము చేళముగకు సంబంధించినది మిట్టి శాపము నొసగిన ననుభవింతునుిఆ నెను,

నృసింహశర్మ నివ్వెరపోయి, “మహ్మాపభూ ! నేను తమను శసించను. నా తనయుడు రత్నమంటిరి కద ? “రత్నహారీతు సార్టివఃి అన్నట్లు మీరు వీనిని గొనిపోవుచున్నారు. ఆది వీనికిని నిష్పమైనదిం నేను దీని కనుమతింసకుండుట సమంజనము కాదు. ఈ నా తసియుం డుత్తమ లోకముల కేగును. కాని నేనై తమను శపించకపోయిససు హృదయ దఘ్నమైన నా దుఃఖమునకు హేతువైన తమకర్మ శమ్ము క్షమించదు. నేననుమతించుచున్నాను. తామింక వెళ్ళవచ్చును," అనెను.

నృసింహశర్మ నిశ్చలముగా నిలిచిపోయెను. యజ్ఞదత్తుడు తండికి (పదక్షీణ్‌ంచి తల్లిని కౌగలించుకొని యామె కన్నీరు తుడిచి “ఆమ్మా ! మహారాజులను నిందింవవలదు, నేనై యజ్ఞపశువగుటకు పోవుచున్నాను. మీ కుమారుని మూలమున నొక క్రతువు సంపన్న మగుచో నది యెంతటి మహాదృష్టకరమైన విషయము! ఆమ్మా! దుఃభింపకుము. పరుల కొల త్యాగమొనర్చుటి మహాపృణ్య పద మైనది. అందును మనయేలికయైన వానికై విశేషించి యజ్ఞార్ధమె త్యాగ మొనర్చుపెంతటి యదృష్టమందువు ! ఇడి దేవతా (ప్రీతికర మైన కార్యము అడ్డుచెస్పక అనుమతించుము తల్లీ 1” ఆని వేడుకొనెను.

ఆమె కన్నీరు తుడుచుకొనుచు, “కొడుకా ! ఏమని యాశీర్వ దించుదురా ? నూజేండ్లు (బదుకనుందునా ? లేక లేక బహు[వళములు

21

సల్పిన తదుపరి జన్మించిన దిఢడవు, కుల దీపమండవగుదునని మేము మురిసిపోవుచుండ నీ విట్లు చేసితివి దుమ్మెవరి కొప్పగించి పోయెదవు = అని రోదిందందొడంగెను.

“అమ్మా ! మహారాజులు మిమ్ములను కంటికి రెప్పదోలె కాచు చుందురు. వారు దేవ (బాహ్మణ భక్తులు. వాలి రాచరిక మెట్టిదో మన మనుభవించు చుంటిమి గద 1”

“అవును అనుభవించుచునే యున్నాను ! తను యజ్ఞ నిర్వహణము నే పరుల గర్భమున. జిచ్చురగుల్చుట చాల యు _త్రమమైన పని! తమకును పుత్ర సంతానమున్నది రద ! అందొక్కని బలిపళువుగ చేసి కొనరాదా ? నా కొడుకే కానలసివచ్చెనా ?

“అమ్మా! విషయము శెలియకుండ మాటాడకుము మహారాజు

అకు న్వపర శేదము లేదమ్మా ! వనికి వచ్చుచో నవళ్యమన్తే చేసెడి వారు. వారి ధర్మతీవత నిరుపమైనదమ్మా [1

“మాటలశకేమిలే నాయనా ! మాటలు వేయు, చేతలు వేయి,

“అమ్మా ప్రభువు లట్లుకాదు. భవి ష్యమున మీరే చూడంగలరు, నన్ను పంపించుము తల్లీ ! పభువులకు కారాత్మిక మణము కారాదు".

“నాయనా 1 నీవై సీవు నిన్నర్చించు కొనుచుండగ, నీ తండ్రి గారనుమతించుచుండంగ నాదేమున్నది ! దేవ తాను _(గహము; బడయుము”,

22

ఆమె హస్త ద్వితయమున కన్నులు మూసికొని దుఃఖించు చుండెను. యజ్జ్ఞదత్తుండు *“పసభూ ! బయలుదేరుదమా ? అనెను,

మహారాజు యజ్జదత్తుని నిజాశ్వముపై నెక్కించుకొ నెను. పో రిరువురట్లు బయలు డేరి రి.

నృసింహశర్మ, ఆయన భార్య, [గామవాసులు సా శునయనులై + భీతచితుతె , శూన్యదృషులె, స్తాణుభూతులె అళ్వమేగిన దిక్కునకు ల యు చరణ ట్లు మ చూచుచు, నిలచిపోయిరి,

కాంచీపుర రాజ పాసాదోవరి భాగమున మాలతీలతా మంటపము నం దిరువురు వ్య కులు సంభాషించుకొనుచుండిరి. వసంత సాయం నం ధ్యానిలము సూత్నప ల్లవ మనోజ్ఞములై రాగరంజితములై కామాక్షీ చరణ లాక్షారస (భ్రాంతిని గల్పించు వృతసముదయముల పైనుండి వీచుచు వారల చేలాంచలముల( గదల్బుచుండెను, సాంధ్యకాలికమురై న పూజా సమయ కృత కామాక్షీ దేవ్యాలయ ఘంటికా నినాదములు సుమధురముగ విన్పించు చుండెను. అ సమయభానుని యమణ కౌంతులామె మోమున బర్వి యామె వసంతలక్ష్మీవలె మెజసిపోవు చుండెను. ఆఅకని మొగమున రాజసము (దహ్మ తేజము రెండును కొట్టవచ్చుచు కన్చించుచున్నవి,

వారరుపురును పల్లవరాజైన మూడవ కుమార ఏ్షు మహారాజ మనుమడు కుమార విష్ణువును, మనుమరాలు త్రిలోచన పల్లపయు. దారిరు వురు కొలదిమాసములై విష్ణుకుండిన మహారాజొనర్చిన నర మేధ యజ్ఞ “మున బాల్లొని వచ్చిరి. అట్ట యజ్ఞములు శమ తాత తండులు సైతము నిర్వహించినారు. కొని, యంత చె భవాన్వితముగ జరిగినవా యను నాశంక( గల్లించు నట్లున్నది :

కృష్ణానదీ పృలినభాగమంతయు జన సందోహనిబిడమై యిసుక వేసిన రాలనట్లుండెను. విష్ణుకుండిన రాజ్యము నందలి (ప్రజలెంతటి యజ్ఞ (పియులు : నరమేధమును మహారాజు సంకల్పించగా తమ ఏకైక

24

ప్పుతుని యజ్ఞ పకువుగ నమర్చించిన తలిదండులున్నారు. వారి యజ్ఞ (ప్రియక్వమున కంతకన్న నిదర్శనమెని కావలెను : ఆహా: ఆ (బాహ్మాణ వటు వెట్టున్నా(డు ౭ కంతు జయం తాదుల( దిరిస్కరించు సౌందర్యము కలవాడు. ఆతని కన్నులవి జోత్మిస్సోకస్సులు : ఆతని చూపులు నిర్బీక ములు : నంత ర్రీనములు : విజయ వాటిక నుండి తిరిగి వచ్చిన చాల దినములవజకు వాని చూపులే తన్ను వెంటాడినవి! నిద్దుర పట్టలేదు. అట్టి సుకుమార సుందరయువకుని బలి వెట్టుట చూడగా నామె మనస్సు నందు కోపము పొంగులై వచ్చివది.

మహారాజు మాధవవర్మ సంతతిలో నొక రిర్వురు యజ్ఞదత్తుని బోలియండిరి. బలి సమయమున మహారాజు వదనము కళాపవిహీనమై పోయినది. జనుతె న్లరు హాహాకార ముఖరిత దిగంతుల్భి నారు. యజ్ఞ దత్తుడు మాత్రము నిర్వికారుడుగ నిశ్చలములైన చూప్పలు గలవాడై స్ట్‌రుడై ధ్యానస్థిమిళు(దై యళాప స్హంభమున కానుకొని నిల౧బడెను.

(తిలోచనపల్ల వి యా డృశ్య మును మటవలేదు. ఆమె నయనము ల్మశుసిక్తములై నవి. తానేమి చేయగలదు ౩ తమ పూొర్వప్పురుసులు మహాయజ్ఞముల. బెక్కింటిని జేసినారు. ఒక్క-రేని యిట్టి నర మేధమును దల పెట్టలేదు. ఈ యజ్ఞము (కూరమయినది. మాధవవర్మ దయా విహీ నుండై యుండును. అట్టి (కూరాత్యుని హింసించవలసిన దే, ఆపని తాను చూచుకొనును :

మాధవవర్మ మహారాజు నాల్లవ కుమారుడు సునీతివర్మ ఆవివా హితుండు. వానియందు యజ్ఞడత్తుని లక్షణములన్నియు( గళ్ళకు, గట్టి నట్లుండునుం గోవిందవర్మ యువరాజు. ఆయన యందు పైత మాలక్షణ

4] 25

ములు గోచరించును. వారిరువురు చం(ధావతీదేవి నంతానము, మిగిలిన ఇరువురు మలయవతీ సుభదల కుమారులు.

తన పధకము నఫలమగుటకు శాను యువరాజు సోదరుని పరిణయ మాడవలసి యున్నది. అది యంత సులభ సాధ్యమైన విషయమా విష్ణుకుండినులతో కదంబులతో పల్లవరాజులకు వైర మనాదిసిద్దముగ మన్నది. అ కదంబులు విష్ణుకుండినులు చాలరన్నట్లు వారాటక మవో కోనల (పభువులు తమ భూతుండను వారలకిచ్చి వివాహములు గావిం చిరి. అందుచే నాల్గు రాజ్యము లేకమై యనమాన బలపర్శ్నాక్రమముల;, దులతూగుచు శతురాజులకు గుండెగాల మై వటిలినవి,

ఒకనాటి పల్లవరాజ్యము వీరినందటను శాసించినది. వీరకూర్చ కుమార విష్ణువెన (తిలోచన పల్ల వరాజున కెదురొడ్డి నిల్వంగల రాజమాతృ లెవ్వరును లేని కాలమది ! కాలవై పరీత్యము ! ఈనాండు తాము పరిమిత మైన పల్లవరాజ్యముసు పాలించుకొ నుచున్నారు. తమ పితామహం(డు కుమార విష్ణుమహారాజు మాధవనర్మతో యుద్ధమొనర్చి వరాజితు (డై నాండు ఆపరాభవమును తలపోసి సిగ్గిలి మనోవ్యధతో దగ్గి చివికి జీర్షించి యాయన పఠమపదించినాదు,

మరణశయ్య పైనున్న తాతగారు తనను పిలువ నంపి యిట్లనిరి_ “అమ్మా : (తిలోచనా ! విష్ణుకుండినుల వలనవైన పరాభవాగ్ని నా మనన్సును రగిలించి రగిలించి చివరకు మరణాంతముగ6౬ బరిణమించి నడి. మీ తండి “సెతము వారితోడి నం గామముసనే వీర న్వర్ల మలంక్ష రించినాడు. అమ్మా : పల్లవీ : నీవు మన కులదేవతయైన కామాక్షీ దేవి యపరావ తార మవు ! కుమార విష్ణువు కాంతికొముకు(డు, నీవు చురుకు

26

దన మెక్కున కలదానవు. నాకు నీచిన్నతనము నుండియు నీపై నానల మెండుగనుండినవి. అందులకే నీకు నీ యన్నతో నమానముగ వీర్‌ చిత విద్యలు నేర్చించినది : తల్లీ: -నీవు త్రీవి. స్తీ తలచుకొనినవో అందును నామె సమర్ధురాలగుచో సాధించలేవి దేమియు నుండదు. క్రీ బుద్ధిః _పళయాంతకీ* అన్నట్లు, మహాసా్శామాజ్యములు లేచినను, కూ. నను నందు శ్రీ (పధానముగ నుండితీరునమ్మా : మహాభారత మంతయు పాంచాలీ ప్రధానమై యామె యాలందిముగ జరిగినది కద! రామాయ ణము కూడ సీతాదేవ్యపహరణము కై కేయి వాంఛాపేరితము కద! ఎచ్చట గాంచినను స్తీ పాత నాధారము, జేసికొని (పళయాంతక మైన యుద్ధములు సాగినవి. స్త్రీ వగకు పట్టు విడుపు లుండవు. అమ్మా : పల్లవీ! నీ నామధేయము మా తాతగారు, మనకులదేవత మన వంశ నామములు ముస్పేటగ మలచి సెట్టినాము, సీవు పల్లవ రాజ్యమునకు జరి గిన యవమానమునకు. (బతీకారము చేయవలయును. మహిషాసుర మర్షనియైన దేవి నిన్నావహించుసు తల్లీ 1 విష్ణుకుండిన వంశము నిర్వం శము గానలె. అది నీ కృతముగ జరుగవలెను. ఇది నా చరమవాంఛ: తీర్చుంగలవా?” యని నారు.

ఆ వృద్ధుని కన్నులలోని తై క్షంయునకు (తిలోచన చలించి పోయి నది, ఆయన వాంఛాతీ వతయంతయు వెలికి వచ్చినట్లున్న చూపుల్లు ఉచ్చారణ యందలి కార్కశ్యము నామెకు ద్మిగ్భాంతివి గలిగించినవి, తానా నహ్మసన మాసజీవి కోర్కెను మన్నించకుండ నుండ లేననుకొ న్నది “తాతగారూ ! నేను విష్ణుకుండిన వంశవృక్షమును కూకటి (వేళ్ళతో పిల్లగించి వై చెదను. కామాక్షీదేవిపైనాన ! మీ పాదాబ్దములపై నానగ మికు మనశ్శాంతిని, లేనిచో నాత్మళాంతినైన కలించితీరెనను 1” అనివది

27

అప్పుడాయన స “పల్లవీ : అది చాల క్రీష్టమయిన విషయము, ఆ (వయత్నమున సీ మాన్నపాణములకు వైతము భంగము వాటిల్ల వచ్చును. నీవు బంధితురాలవు కావచ్చును. ఏమైన. గావచ్చును.” అనెను,

“తాతగారూ : మీరు చింతింపకుడు. నేను నా నిశ్చయము నెన్న టికిని మరల్బుకొనను, మీ వాంఛాపరిపూర్తి. గావించి తీరెదను.””

“తల్లీ; సీ యుద్యమమున సీవు వారిచేజీక్కినచో వారు మాన ఛంగమున కైన వెనుడీయరు. ఏదియెట్లియినను మన పల్లవరాజు రక్తము కలుషితము కారాదు.”

“అదియా మీభయము ? నే నన్ని (పయత్నముల( బేసికొనియే రేంగమున నడుగుపె'టైదను, అవనర మగుచో విష్ణుకుండిన. కుల వధు వుగ( 'వేశించియైన, నా వంశనాశవి నగుదును. మీరు నిశ్చింతముగ నుండుడు 'ి

కుమార విష్ణు నరపతి తృప్టిగ కనులు మూసెను.

నాటి (పతిజ్ఞాపాలసము తనయందున్నది, సంవత్సరము గతించి నదీ. పల్లవికి నిన్నమొన్నటి డి వలె వా దృశ్యము కన్నులకు: గట్టీనట్లు న్నదిం వీజయవాటికా (వసయాణము దాని నింకను వచ్చిగ విల్పివది |

కుదూర విష్ణువునకు తన డెల్లెరిమానము సహింవరావిదిగనున్నది. అత।(డిట్లనెను సలి, పల్లవీ |" ఏమంత దీల్చాలోచన జేయుచున్నావు మనము వర మేధము నుండి తిలిగివళ్చిన నాటినుండి నీలో నేదో మార్చు కనిపించుచున్నదీ. అడియేమో నాకర్థమగుటలేదు, నీలో సీవు గుడుసుళ్లు

28

వడి యోజించుటకన్న నాతో వైతము సంపదించరాదా నాచే నగున దేమెన నుండుచో నేనుకూడ యత్నింతును గద :

(తిలోచన నవ్వి... “అన్నా! నీకు చెరియని 'దేమున్నది॥ నరమేధమును దర్శించిన పిమ్మట నాకు నిజముగ తలతిరిగిపోయిన దను కొనుము. నేను కూడ నరమేధమును చేయనలె ననుకొనుచున్నాను. పధక మాలోచించు చున్నాను.” అన్నది.

“షమనుచున్నావు : నర మేధ మొనర్తునవియా ₹ నీ కట్టియర్డత లేదమ్మా [79

పల్లవి నవ్వి _ “ఆది కాదన్నా ! ఆడిన మాటల దప్పుట మన పల్లవరాజ వంశమున నున్నదా ! ఆన్నా! ఈ త్రిలోచన యసమర్తు కొనుచున్నావా ? మరణశయ్య.పె నుండిన తాతగారి కొనంగిన వాగ్దాన మును నబ వేర్పుంజాల దనుకొనుచున్నావా ? నెఅవేర్పలేనిచో నాకాాపయ త్నమున మరణమైన వరణీయమే యగును.” అన్నది

సీ సామర్ధ్యమును నేను శంకించుట లేదు చెల్లీ! ఆ విష్ణుకుండిన మహారాజేమి యపరాధ మొనర్చినాడు ? తనపై దండె తి వచ్చిన శతు వును నిర్జించెను. అది రాజధర్మము ! తానై యా ప్రభువు మన రాజ్యముపైకి దండెత్తి రాలేదు కద! తాతగారు తానై యా మహా (వభువుకో తలపడి భంగపడినారు. ఇందా (ప్రభువు దోస మేమున్నది ?

అది యంతయు నా కనవసరము, వారితో నైన యుద్దమునందు మన తం(డిగారు సంహరింపబడినారు, తాతగారోడి పోయినారు, ఆవి మనక వమాన హేతుకములై న విషయములు. అదిగాక విష్ణుకుండిన

29

వంశమును నాళనమొనర్తునని తాతగారికి వాగ్దాన మొనసంగినాను. ఇప్పుడిక నా వాగ్తానమును నిలబెట్టుకొన వలదందువా ?

నే నట్లనను గాని తాతగా రొనర్చిన పని బాగుగ లేదందును, ఆయన పట్టుదలయే (ప్రధానమని యెంచినారు కాని, సీ బాగోగు లాలో చించ లేదు, నీ బదుకుపై నిప్పులు కురిపించినట్లున్నది !.” వ్‌ ౧

“అన్నా! తాతగారిని గూర్చి యట్ల లకుము, ఆయన సర్వము నాతో నవి _స్హరముగ( జర్చించిన మీదటనే నా (పోదృలము “పైననే యట్లు (పవ _ర్తించినారు. ఈ |పతిజూ నిర్వహణములో నా కెదు

oe pr. bie రొ-న నగు సర్వ విఘ్నములను, విపతులను వివరించి విశదముగ' శ్‌ నని నంసి ని దెల్పియున్నారు. సే నన్నిటికి సంసిద్దురాల నంటినె

4ఇంకనేమి ! తన హృదయగతమైన (పతీకారవాంఛ నీ మూల మున పల్లవించినది. ఫలింపంచేయు భారము నాయన నీయందు నిల్చి నారు, ఏమైనను మాధవవర్మ మహారాజు మర్యాదా సరమావధి ! రిపు వర్గమునకు జెందినవార మైనను మనలను యజ్ఞమున కాహ్వానించి నారుగద! మనల నెంతగ గౌరవించినారు! ఆయన యీషణ్మాతమయిన దోష మెన్నుటకు వీలులేని నడవడిక గలవాడు, నీ యుద్యమమును నా మన స్పంగీకరించుట జీదు,”'

4ఆన్నా ! నీవనునది నిజమే, కాదనను. ఆయన కొనర్చిన గగ్గా నమును నేను నిలబెట్టుకొని తీరనేవలయను ఇంత యెందులకు ? మహా ఖారతము నందలి వీరుళ పతిజ్ఞ లన్నియు న్యాయ సమ్మతములా ? భీమసేనుని శసథమున కేమందువు ? ఊరుభంగ మొనర్భుట గదాయుద్ధ

30

మర్యాద కాదు. అర్జునుని (వకిజ్ఞా పాలననునకై భగవాను(డై న శ్రి కృష్ణు(డే సూర్యరశ్మిని తన సుదర్శనాయుధముతో నిరోదించను.* దుర్యోధనుని కొనర్చిన వాగ్దానమునకు [దోణాచార్యుండు అభిమన్యుని దొమ్మియుద్ధమున మడీయించుట న్యాయమందువా ? ఏ మన్నా! మాటా డవు! వాగ్దానము నుల్లంఘించువా రంధతమో లోకముల. బడీపోయి దరు, ఆడినమాటను వీడీ స్వర్లోక వాసియైన తాతగారి యాత్మకు శాంతిని గల్పింపక నన్నధోలోకముఅ( ఐబడిపొమ్మందువా ?”

“సోదరీ ! ఎందులకంత యావేశము. జెందెదవు ? నాకు దోచిన విషయమును యధాతధముగ నీకు వివరించితిని. ఆంతియెగాని నిన్నాడీ తప్పు మనుట లేదు. పల్లవ స్మామాజ్యమునకు మహారాజ్ఞిఏ కాందగిన నీవు నీ జీవితమును విపత్తుల 'కెరంజేసి యాత్మ సౌఖ్యమును త్యాగ మొనర్చు చున్నందుల కు బాధం జెందుచున్నాను. ఈ మన పల్లవరాజ్య మును మనమిరువురమును చెరిపమముగ, దిరిపాలించునటుల తాతగారు నియమించినారు. మన రాజ్యమున నా మాట యెంతయో సీ మాటయు నంతియ. నేనెంతటి రాజునో నీవు నంతటి రాజ్జివి. నేను వయసుచే సీ కంటె 'పెద్దవాడను. నా చెల్లెలి జీవితమును నుఖము మముగం దీర్చి దిద్దవలసిన బాధ్యత నాయందుండగా నామె తన [బతుకు నర్గ హీనముగ మల చుకొనుటకు యత్నించుచుండుట సవొంచలేక యట్లంటిని.”'

“అన్నా! నీకు నామైంగల యనురాగ మెంతటిదో తెలియని దానను కాను. ఎల్లర జీవిత విధాన మొకేరీతిని సాగునా ? అయిన నింక సీ సృష్టిలో 5 వై విధ్యమేల ల అనంతమైన (వకృతులు, భిన్న భిన్నము లైన మనస్తత్వములు : ఇట్టి వైవిధ్యమే లేనిచో సృష్టిలో రామణీయ | కతకు భావేలేదు, నే నాబాల్యముమ మిక్కిలి సాహసినవి వీకుదెలియును,

31

అన్నా: నీకు జ్ఞాపకమున్నదో లేదో మన మిర్యురము గుజ్జపు స్వారీ చేయుచుంటిమి. మనకోట గోడపై నుండి కోటలోని కచ్చట నిలుపం బడిన యశ్వముపై కురుకవలసియుండెను, ఆ (పయత్నమున మనము సున్నములోని కెముక మిగులకుండ నంత మొందవలసినదే 1 నీవు కొంత వెనుకాడగా నేను ముందంజ వేసితిని. అప్పుడు తాతగారేమనినారు ? “విష్తూ ! చూడుము, పల్లవి యాడుపిల్ల కాదు, అదియంబ యపరావ తారము. నీవు వెనుకంజవేయగా నీమె ముందున కుజుకుచున్నది. సిగ్గు సిగనినారు. సీవప్పుడి*క ముందు వెనుకలు చూడకుండ (క్రింది కుజికి సూటిగ గుట్లముపై (బడి కశ్ళెమును చేతిలోనికి దీసికొంటివి, నాకా దృశ్యము నేటికిని కన్నులకు( గట్టినట్లున్నది. అన్నా ! అప్పుడు తాత గారేమి చేసినారో తెలియునా ? మనము క్రిందపడి పోవుదువేమోనని వల తెప్పించి పబపించినారు. ఆయన మనకు యుద్ధ హృక్రియల నన్నిం టిని నేర్చించినారు. మనల నిరువురం జెరియొక తొడపై నిడుకొని కనుపాపలబ్లు లాలించెడివారు.

ఆ (పేమ లక్షణమును నేనెన్నటికిని మటణవలేను. “నీ మూల ముననేదో మహాకావ్యము నిర్వహింపంబడవలసియున్నదమ్మా :””యనెడి వారు. అయన (_పేమకు వెలకట్టలేము. నాకు జ్వరము వచ్చినది ఆయన పడిన వేదన నేమని చెప్పను ! నాలుగు దినములు ని్నిదాహారములను కూడ విన్మరించినారు. కాంచీప్పురస్థ సర్వ దేవతాయతనముల నిరంతరము భారావాహికముగ నర్బ్చనలు జరిపించినారు. అంతటి వాత్సల్యమయులై న తాతగారి కోర్కె. నది యధర్యమైనదైనను తీర్చవలయునవియే నా యభి (పాయము. ఇందిక న్యాయా న్యాయ విచారణ కెడము లేదు. అన్నా! సీకొక్ష రహస్యమును చెప్పుచున్నాను, పదేండ్లకు పూర్వముహా స్త సాము

32

(దికుండొళండదు మనకి కోటలో నికి వచ్చినాడు, అప్పటికి నావెనిమిచేండ్ల వయసుండవచ్చును. ఆయన నా హ_స్టమును చూచి యేనునినాడో తెలి యునా ? నా జీవితము కత్తిమీద సామనినాడు. నాకు మనశ్శాంతి యుండదనినాడు, నర్వసౌఖ్యములుండి కూడ దుఃఖపదుచుందునంట | నా జీవిత విధానమే చిత్రముగ మలంగునంబట . దాని కిదియ నిదర్శన

న మనః (పన్ఫ్రి సారూపము, డెరియేని ర్వచాంచుటలి లం వలయు సహాకార మొసర్ఫ్బుటప నేను సర్వదా నంసిద్దు(డసు, అటుపై నిశ నీ యద్య ష్షము. కామాక్షీదేవి యన్నుగహమున్న చో నసాధ్యమగునదేముందును ? ఆమె కడగంటి చూపుల వెన్నెలలో నీ బతుకు దెల్లిపరియ వలెనని

నా యభఖిలాష.””

క

“అన్నా ! నీ హృదయమెంత మృదువైనది : నీ సౌందర్య మెంత గఫీరము నేను నిజముగ సదృష్టవంతురాలను. నీ వాత్స ల్యము, దేవి కృపతోడయిన ని(క నీ _తిలోచన కసాధ్యమనునదేముండ గలదు 1”

“అవును సోదరీ 1 నీ సిర సంకల్పమటిది £”” వ! a)

“అన్నా : ఇ(కచూడుము, పల్లవి విష్ణుకుండిన వంశమునకు విషవల్లియై పల్లవించి పుష్పించి తన వాననా వాగురల నా వంశమున నందబను బంధించి విగతాసువుల( చేయగలదు.”

“నిజమునకు సీ వంతటి పజ్ఞాశాలినివే యగుదువు చెలీ 1)

5 33

“అన్నా ! నేనొకటి చెప్పుదును. ఈ పద్ధతి యీ నాటిదికొదు, శ(తువినాశనమునకె నయకొ విదులెల్లరు పూర్వ మిట్టి పడకియలనే యవ లందించినారు. మౌర్యచంద్రగు స్త వరి యవమాత్యశేఖరు(డై న యాచార్య చాణక్యుడేమి యొనర్నెను ? విషకన్యా [పయోగమును చేసెను. గౌతమీ పత శాతకర్ణి వై లూషెకల నియోగించి వారిసాయమున శతు నిబిర్హణ కుద్యిమించినాండు. వారెల్ల రితరులచే కార్యసాధన నొనర్చుకొనిరి. మనము రాజ సంతానమై స్వయముగ నట్టి బాధ్యతలను స్వీకరంపవలసి వచ్చుచున్నది :

“పల్లవీ : ను (పొజ్జురాలవు, క్‌ యిష్టకామ్యసిద్ధకై భగవతిని చేడుకొందును. 1

“అన్నా: నీవిక ధయపడవలగిన యవసరము లేదు. దేవి భర్త వశంవద : ఆమె (తిసంధ్యల నాఖృికు టిస్టలి న_ర్హించుచుండును. నావాంఛా వల్లరుల నామెయే _పోదసేయును. ఆమె నా తలవాకిట పీఠము పెట్టుకొని కూర్చున్నది ! సర్యము సంపన్నము కాగలదు.”

కామాడ్నీ దేవ్యాలయ పూజావసాన వేరాకృత ఘంటికా ని నాదములు వాయుతరంగమయుల హాత్తుకొనుచు నుంద మందములె సుశావ్యము లె విన్సించసాగెను. రాతి _పొడ్డుపోయినడది. యామిపల రొఠి యామావ సాన సూచి హెచ్చరికలు విన్సించసాగెను. అన్నా చెల్లెండిరుపురు నాశ్చుర్యము. జెందిరి. వివక్షలేకుండ తామెంత సమయము గడపినాలో : ఇరువురు లేచి పరిదారికలు ముందు నదువగా నంత:ప్పరావిముఖులై చనిరి.

34 నాటి ర్యాతి యిరువురును భోజనము చేయలేదు. ఇరువురును ల (తిలోచస పల్లవి నులివెచ్చని నీట 3ర.స్నానమాచంంద, రకా బర ధారిణియ దేవీ మందిరముసేగి ధాఃగసిమిత నేశయుగళయ చే న వీ ఫ్ర న టి

మూల పద్మాసనమున నుసవిషయ య్యొను. ళు

పల్లవి, కామాక్షీ దేవ్యంళమున జస్మించిసదని రాజమటుంబమున నందజఒకు విశ్వాసము. ఆమె 'చేవ్వుపానకురాలు, చేవ యా మరంంవ్‌లచిన పలుకును. నిష్టతో చేవి నారాధించి యామె యెన్నియో కార్యము, సాధించుకొనును.

పల్లవికొ అకు రాజ ప్రాసాదముస కాదూ మ దేవి మందిరయు (ప్రత్యే కదుగ నిర్మింపబడినది, అందలి దేవీమూూర్డి రామాషీ డెన్యాలయము నందలి వి గహమునకుం [బితికృతిగ (పతిద్ధింపఃబడిసె ది, ఆలయము నందలి దేవికన్న నీమందిరము నందలి డేవికి భోగములధికము, వత్సర బుతు, నూన, వార, వాసర [క్రమముల కనుగుణముగ నామె యలం కారములు ,వసాభరణములు, పూజా విధానములు మారుచుండును,

ల

చేవి రక్తాంబరమును పీత కంచులికను ధరించి ముక్రాభరణ భూషి కయ వజ నిర్మితమైన చందవంకను శిరము_పైందాల్చి +రవ్వల ముంగో మురారికో. జగన్మోహినిగ చెలిగిపోపుచుండెసు 1 మళ్ల సుమమాలలు దాల్చి వసంత సుందరియై మెణసిపోవృుచుండెను : నర్వకాలముల యం మను దేవి మ ల్లికా (సజములచే నలంకరింప(బడ వలసినదే |

త్రిలోచన తన యుద్యానవనమున నా నుమ నంతతులను నర్వ బుతువులందును పూయించును. ఆమె యుద్యానమున నన్నియు సుగంధ

3:5

బింధురములైన పుష్పములే! కొలకులన్నియు పద్మసుందరములు, నీలో తృులాలంకృతములు !

పల్లవి పుష్పపియ : ఆమె దేవీ మందిరమున (బవేశించుచునే అమ్మవారిని పూవులలో ముంచి వేయును, దేవీ మందిర మెనల్లప్పుడు సుగంధి పుష్ప పూజాదవ్య సరీమళముల సమాహార మై, గోఘృత దీపా లంకృత మై, నాసా చక్షుః పరిశోషకమై మనః (ప్రశాంతి కాకరమై యుం డును. జగన్మాతయైన కామాక్షీదేవి దరస్మిత వదనారవిందయై, కృపా మృత రోచిస్సుల వెలార్చు కడగంటి చూపులు గలదై యభయము[ద దాల్చి దర్శన మొసంగును.

ద్వితీయ యామావసానమును సూచించు యామికుల హెచ్చరికలు వినిపించు వేళకు (త్రిలోచన నిద్దుర ఛాలమి నరుణలోచనయై లేచి దేవికి నమస్కరించి నిర్మాల్యమైన మల్లెచె ండును , శిథఘున ' “ధరించి విళాంతి మందిరమున కేగెను,

తల్పముపై తల్పముగ నమర్చ(బిడిన పహంసాకృతిగల సర్యంక ముపై నామె శయనించెను. గవాక్షములగుండ లోనికి సుగంధితములై న మలయ పవనములు చొచ్చుకొని Drees వెన్నెల పాలవానమై కురియుచుండెను.

(తిలోచన పల్లవికి కన్నులు మూ(తవడుటలేదు. ఆలోచనా ఘూర్షితమైన యామె మనస్సునకు విశ్రాంతి యనునది లేకుండ నున్నది- తాను తలపెట్టిన యజ్ఞము తుదముట్ట నెటివేరునా! అన్న తన్నేమియు నన లేక యూరకుందుటేగాని యాతనికీ (పతిజ్ఞా నిర్వహణము బొత్తుగ నిష్టము లేదు, అది యసామాన్యము, ననన్య సాధ్యమునైనది, ఒక రీతిగ(

36

జూచినచో మిగుల ననహ్యకర మైనది కూడ! నృష్టిలో నెవ్వరు వి?

నను హరించనిది. ఆదీ యితరుల విషయముననె న డాసనుమోడీంప' ఛి టం

జాలనిది : కాని, తానేమి చేయగలదు! తనకు తానై యీ చాగురలో

చిక్కుకొనినది. “బుద్ధిః కర్మానుసారిణీ” యన్నట్లు తన కర్మ మిట్లు

న్నది కొబోలు |!

ఇంతకు తాను విష్ణుకుండిన రాజ్యమునబ వేశించుకెట్లు ? మున్ను తామిరువు రోచ్చటికి యక్ఞార్లమె యాహూతులుగ వెళ్ళి యుండిరి. ఇస్సు డిం తానుగ నచ్చటి జన 4 బాగుండునా ? రాజదుహీతయమై తానట్లరుగ వచ్చునా ? అచ్చటి వారెల్లరు తన్ను చిన్నచూపు చూడవచ్చును. తాను వచ్చిన పని నేమని చెప్పికొనును ? నాడు నరమేధమున శేగినప్పుడు యువరాజు సోదరుడై స సునీతవర్మకు తనపై _పేమభావ మున్నట్లనిపిం చెను. తాసచ్చట నుండినంత సే పాతఃడు తనపై (బేమదృక్కుల. దిజపుచునే యుండెను, (పీతి స్నిగ్రములై న యాతని (క్రీగంటి (ప్రసార ములు తన మనస్సు నాహరించినవి. తలంచుకొన్నచో సునీతివర్మను తాను తన కొనగోటిిపె నాడించ గలదు. కాని, ఆతనికో సమాగమ మెచ్చట జరుగవలెను ? జరుగుపెట్లు ? అదియే తన మనస్సున రూపు కట్టుట లేదు. తమ రాజ్యమున కాహ్వానించిన వారు వత్తురా ? వచ్చినను సుసీతి వర్మయే రావలెనని యేమున్నది? తన యానలన్నియు సునీతి వర్మను చుట్టుకొనియే గద సరి భమించు చున్నవి ?

సునీతి వర్మను మోహాపెట్టి వలలో వైచుకొని యాతని బరిణయ మాడి విష్ణుకుండిన అంతఃపురమున నడుగుమోపవలె, ఆప్పుడు గాని శన పథకము నెబివేరుటకు వీలు లేదు. తమ వంశము (బ్రాహ్మణనంశము |! రిన్గాళుండి నులు క తానెంతకు దిగ జారనున్నది ! ఏమి చేయ

37 వలయును ? చందగు ప్ప చ్యకవ రి యవనకన్య యైన హెరీనాను వివాహమాడలేదా ! రాజనీతియం దిదియొక యెత్తు: ఉనాన

తాను సంతానవతిమై యుభయ వంశముల. దరింస(బేయబో వుట లేదు కద ! తన పితామహునికి వారియెడల గల పగ సాధించుటకైన సాధనము మ్మాతమే యది. దౌహ్నితుని గాంచి సంతసించుటకు తన తండి లేనే లేడు. విష్ణుకుండిన మహారాజునకు తానట్రి సుఖమును కలుగ నియడు- “క్రీము దుష్టామ వార్‌ షేయ జాయతే వర్షనంకర ౭)” అని కదా శ్రీకృష్ణ భగవానుని (పవచనము 7 అను దుమ్చురాలు కాటోవుచున్నది. కాని వర్షనంక రమును గానిచ్చుట లేదు. తాను శలాటువు వలె నిలచి పోవును. నిర్గంధ సుమమువలె రాలిపోవును, తనకు తానే శిక్ష విధించు కొనును. అప్పుడిక సీ యుద్వాహమున సంభవించగ(6ల దోషమే మున్నది ! - '

(పథమముగ తాను విజయవాటికలో (పవేశించి యెటులో సునీత వర్మ మనస్సున కెక్కవలెను ! తానున్నరీతి గ( టోశాలదు. కుహానా వేషమున నేగవలయును. మున్ముందుగ తన చారుల నటకు బంపి విజయవాటిక యందలి పరిస్థితుల నవగాహ మొనర్చుకొ నవలసి యున్నది విమకొండ, ఆమరావతి, ధాన్యకటకము నగరములందు సైతము తాను చారచక్లువె మసలవలయును. శన యీ మంత్రాంగము నెవ్వరేని పసి గట్టినచో తన (ప్రాణములు బొందిలోనుండవు, ఆందులకు సెతము తాను సంసిద్ధురాలై యరుగవలసి యున్నది.

తన కవరిచితములై న యుద్ధ ప్మ్యక్రియలు లేవు. తనకు ప్యూహ రచనలన్నియు కణ్ణముగం దెలియును. (ప్రాణావసర నమయముస

బందీయెన వేళల క్షి ష పరిసితు అడి యవనగున తిప్పెంచుకొనిపోవు గు చొట mp అల గానో. అగి

శెరుల నెబుగును. త్రీ జనోచిత మెన్‌ సర్యపిద్య జు రాం. గరతలా పలి షు ఛే

మలకములు :

సునీతి వర్మపై (తితోచన పల్లవి హృదయాంతతకముస నొక సుకుమార భావ ముదయించినది, తన నీతి ఫలించుచో నాఠవిపట్ల యను రాగభావము నుపసంహరించు కొన గలడా: ఆయిగను యిప్సుడెందు లకు ? అంతదనుక వచ్చిసప్పు డాలోచించుకొన వచ్చును. కాంచీపురము పీడి చనినచో తిరిగివచ్చు పెన్నట్‌కో ! మరల వచ్చుటనుస దుండునా యని? ఏది యెట్లు జరుగవలసి యున్నదో అది యశ్తే జరిగితీరును. “యశ్నే కృతే యడి న సిధ్యతి కోఒజత దోషః [!” తాను (త్రికరణ శుద్ధిగు యత్నించును. మృత్యు చేవతయై తాను విష్ణుకుండిన వంశాంకుర ములను వీజదశయంగరే తుడిచివేయును. మాధవవర్మ తరువాత నింక విష్ణుకుండిన వంశము సాగరాదు, తాను సొగనీయదు : తాను భగవతి చండీరూపము నారాధించవలెను, తనకింక నసాధ్యమగున డేముంది.ను?

నాల్లవజాము (పవేశించినది. కోడికూతలు వినిపించుచున్నవి. కామాక్షీ డేవ్యాలయ ధ్వజ స్తంభమునందలి చిలుగంటలనుండి (ప్రాతరా యాత నమీర లాలితములైన మృదుమధుర నిస్వనము లుద్గమించు చుం డెను, తిలోచన కనులు మూతవడెను.

నత యేఢధము పూర్తియె యెంతో కాలమైన డి, మాధవవర్మ మహో రాజునకు (క్రతువు సాకల్యముగ నెటివేటిన దమతృ ప్తి కలుగలేదు. ఏదో చెలితి దాధించుచున్నది. ఆ యజ్ఞదర్తుః డెట్లున్నాండు : నిరీహుడై నిర్మము (డై. అంతర్ముభఖు(చై యున్నాడు. యూప స్తంభమునకు బిగించి కటగా చ దిధమెన (పాతిహాల్యమును (పదర్శింపక సిరు.డె నిలచెను. We Cowes యు మ లిపథువు లెంత గింజుకొనును : "స్వేచ్చుమై వచ్చిన యజదతు(౬ డెందు వా మ 9 ఆకు (పతిఘటించును లి

సుర అము ఆనివార మని తెలిసియు మానపుండు మృత్యు ఛ మును జెందుచున్నాడు. మరి యా (దాహ్మణ వటుడంత మమతా రహి తు(డగుట యేమి? శుస శ్శేపు సంతటి వాడు వరుణదేవుని (పారించి ప్రాణముల నిల్చుకొనెనే ! “శరీర మాద్యం ఖలు ధర్మసాధనమ్‌” అని నట్లు శరీర మున్ననే కద సర్వధర్మములు సాసపుణ్యములును : శరీర మె తేసవ్పు డేమియు నుండవు. అట్టి దేహ త్యాగ మొక ధర్మమును ప్పర స్క రించుకొని జరుగున నప్పుడు ప్రచార మే ముందును ౩ |

సరమెధ సమయముసి నాతని వదనము నిర్వికారముగ నున్నది, ఆతని కన్ను ంనేంత భావములను విరజిమ్ము చున్నట్లుండెను. ఒకానొక తిరస్కారము, ఒక గర్వరేఖ, ఒక తృ ప్పి రకరకములుగ వెలిగి పోయి నవ 1 ఆకర్షాంతములై న యాతని నేత్రములం దగాధ జలరాసులు (ప్రశయవహ్నిచ్భటలు (పతిఫరించినవి. తనకు భయమొదవినది, తాను

40

ఉడత, జెందినాడు. యజదత్తు డొ క మహానముభాప్పుందుం అతవి; యజ్ఞాంగముగ జేయు టనుచిత మనిపిం చెను,

అ నృసింహశర్స ఎలీవతు లెంత దుఃఖము. ననుభివించుచున్నారో, తా నుడుగరలను బంఫ . తిరన్కరించినారు. గర ఎశో కమును భరించుట, అందును: నేకప్పతవిషయక మైనప్పుడు మబియు దుర్భరము, యజ్ఞ దరుని తి యేడ్చుచులుంగు హృదయ విదారరమై యిప్పటెకిని తన (శ వోరంధముల మార్యోగు చున్నది. త్తన మనస్సునకు కాంతి లేకున్నది.

చందావతి దేవికి పైతమటులే యున్నది. యజ్ఞసమయమున నామె యించుమించు స్మృతి ఏరహిత్యై కూర్చున ఎ దవియే చెవ్పవరెను, యజ్ఞదత్తు(డామె మనస్సునంక పట్టి నిల్పినాడు. ఆతండామెకు సాయ సంతానము వలె ననిపించైను, ఇప్పటికి నామ యనుక్షణము వావిని దలంచి కంటినీరు వెట్టుచునే యున్నది. ఆతని, బలి పశువుగ పట్టు వేళ్ల యజ్ఞ దిద్యక్షాగతులై న సర్వరాజ వికరము, జన సందోహము, హాహా కారము తొనర్శిరి, విశ్చలముగ నున్నది తాను, యజ్ఞదత్తుడు, పినాక భట్టారకుండు మువ్వు ర !

(పజరెల్లరు యజ్ఞదత్తుని నుంచరాకొరమును జూచి తమ మహా రాజిట్‌ దాలుని యజ్ఞపశువును జేయుట బాగుగలేదని, ఇది మహారాజున కేదై_నం గీడొనరించునేమా యని, దేశమున కే విపత్కర పరిస్థితులు నంభవింప వచ్చునేమోయని పరిపరి విధముల గునగుసలు పోయిరట :

మాధవవర్మ మహారాజేకాంత్ర మందిరమున హంసతూలికా తల్ప మున బరుండి యుండెను. ఆయనకాలోచన లెంతకును తెమలుట లేదు,

6] 41

ఆ నరమేధము మొదలు తుదలందు తనకు గుండె బరువై కూర్చున్నది తానేదెన? జూచిసను ఆ(చాహ్మణ వటుని కన్నులు తన్ను వెన్నాడుచున్న ట్లుండును. మణిదీపప్ప మిలమిలలో నాతని కన్నుల కదలికలు దీప కొళికలలో నాతని నే|తాంకువుల( దాను తట్టుకొనలేకుండెను. తన జీవి తము విశ్రాంతి నెటుంగకుండ సాగుచున్నది. తాను గద్దె నెక్కిన తొలి దినములలో మూ(డవ కుమార విష్ణుపుతోడి నం_గామము సంభవించినది అనుభవ హీను,డైన తనసుండి రాజ్యమున , గొన్నిభాగయులు చారి పోయినవి. తాను మరల కుమార విమునోడించి వానిని చేజిక్కి.ంచు కొనెను. కళింగులతోడి నమరము, మహాకోనలాధిపతితో పోరు, తతృ లితముగ చందావతీ దేవి కల్యాణము సమకూడినవి,

ఒకవంక సం|గామములు, _వేరొక దెస యజ్ఞ యాగాదులు, రాజ్యవి స్పరణ కౌంత, ధర్మ 5ర్యాచరణ దుద్ధిగ తన [బదుకు ద్వివిధ రీతుల నడచుచున్నది. తనకు (సాయము పడమరకు తిరుగుచున్నది. విళాంతి తస కెంతేని యవనరము. యువరాజు పై రాజ్యభారమునునిల్చి తాను నిళ్చింళగ నుండి పోవచ్చుననిన నాతని కట్టి సామర్యమున్నట్లు బ్‌ (a ధా

కొనరాదు.

యువరాజు లలితమైన చిత్తవృత్తి కోలదాణు. చిత్రలేఖనము, సంగీతము, నాట్యము మొదలై న లలరితకిళల యందున్న యభిరుచి యుద్దము, రాజనీతి ౫రివాంసడు సెందున్మట్లు కానరాదు. తన రాణులలో నొకతెయైన మలయవతి కడందరాజదుహీశ. ఆమె కాభిశాత్యము మెండు. తాను బాహ్మావంశమున జన్మించినదట. తనప్పుతు( తిందో కర్మ రాజుకొవరె సన్న ట్లు మాటాడును, సుభదను కదంళంచినడో ఆమె కానే రాజమాత కాదగిసదన్నట్టు చరించును. యువరాజు మాతయైన

42

చందావతీదేవి యేమియు ననదు. ఆమె రాజరవి వెలార్చదు. ఆమె మితభాషిణి. తనకో ర్కెల వెలిబుచ్చదు. రాజునందును, ఆయనయొనర్చు కార్యకలాపము లందును నామె కనన్యమైస (పత్యయతాబుద్ధి యున్నది. ఆయన యేది చేసిన నది న్యాయ మని విశ్వసించును, ఆమె సాన్ని ధ్యము తనకు చర్మదికాతప స్నానమువలె శీతల మలయ సమీర మృదు స్పర్శ వలె కర్పూర పరాగాభిషేచనము వలె హాయిం గొల్పును, ఆమె పీణావాదనము నాలకించు నంత సేపును మహారాజునకు నాకలిదపస్పు లుం డవు. ఆయన యా వీణానిక్వణమున లీనతను భజించును.

యువరాజు తమ్ముడు సువీతివవ్మ్శయందు శౌర్య రై ర్యములు బందు. కాని యతనికి లోకానుభవము చాలదు. ఇం[ద్రవర్మ డేవవర్మాలు భోగ లాలసులుు పశ్చిమ చాళుక్యరాజు పులకేశి తిమపై నెత్తివచ్చుట కుద్య మించుచున్నాడ(ట. కుమారవిష్ణు మహారాజు పరలోక గతు(డగుటతో సమర్థుండై న పరిపాలకుడు లేమి పల్లపుల యెద్దడి తగ్గినది. తన నర మేధ యజ్ఞమునకు వల్లవరాకుమారు(డును, రాకుమార్లెయు విచ్చేసిరి. వారు సాధువ ర్తనులవలె నున్నారు. ఆ రాజ దుహిత నామధేయము (తిలోచన పల్లవియ(ట. ఆమె సౌందర్యరాశి చిదిపి దీపము పెట్టవచ్చు నన్నట్లున్నది ! ఆమె పురుషోచితములై న డైర వ్‌ పర్య సాలు గల పోటు మానవియ:6ట |

విష్ణుకుండిన వంశముతో కదంబులు, వాకాటకులు గుప్తులు తమ తమ కన్యల నొసగి సంబంధముల నేర్పరచుకొనిరి. పల్లవ రాజకన్య కూడ తమ ఆంతఃపురమున నడుగిడిన నింక నాం్యధములంగన్నె త్తి చూడ" గలవొాండుండదడు. ఆ రాకుమారి తన కుమార వధువెనడో సంత

43 ముచ్చటగ నుండును ? నునీతివర్మ యామెను మెచ్చుకనుల నీక్షించెనుం

ణా

ఆతి గా మము మనసా వరంచినటున్నది. ఆమె తన సొధముల నదుగిడిన నింక లేని చేమున్నది ?

ఇట్టి యాలోచనలు చేయుచుస్న మహారాజునకు వామన్నేతము స్పండించినది. ఈ యనుబంధము శ్రీగిరి మల్లికార్లుసస్వామి కభి ఇ. ౧? జ మతము కాడా ! _తిలోచన కామాషదేఏ యన్మగహమునస నామె యంశ ముస జనించిన గిడ యందురు ! భగవతి _భమరాంబిక, దురా డేవి, ఓ] కామాజీడేది వీరందదచొక్కూటియే గద ! మహాదేవుడు తన బిడను మన్నించడా ! పల్లవ రాజ్యముతో సెతము పొత్తు కుదిరిస గాని ఏసు గ ఖు రి అలి 3

కోండి వంశమునకు తగినంత దీ సిరాదు. జారేలీ

మాధవవర్మ మహారాజునకు సమయము దొర్లి పోపుచుస్నదను నూవాయే కల్లుటగేదు. సాయంతస ఇవారాధన సమయము మించిపోవు చున్నచి, ఇంద్ర కీల్మాదిపై వేంచేసియున్న శ్రీ దుర్గామన్లి కార్జున స్వామి యాలయము సందరి భ _క్రవదులచే (మోగింపబడిన ఘంటల గణ గణ ధ్వనులు మెల్లగ కృష్ణవేణీ చిబుతరంగములపై € చాతాదుచువచ్చి రాజాంతకర సొధముల౯ జొచ్చుకొను చుండెను. ఆ ధ్వనులచే నుల్కి వడి (పభువులేచి త్వరితగతి నిజమందిరమున కేగెను.

పట్టంపురాణీ సౌధము సుండి వీణానాదము [శ్రవణ గోచరమగు దుండైను. రాగము చ్యకవాకము నలె నున్నది. అది మిగుల నారి మంతమయిన రాగము. దుఃథాభిధూతుండైన జీవుడయ తన వేదనను నివే ఏించుకొనుట కారాగము హృదయప్పలో తుల: జొచ్చుకొనుచు మనన్సును

జ అష ఇ నే ఇ అ ఇ (దవింసోయును,. చుహారాజైి పిజావాదనమునకు మహారాజు మోది br

చం(డావలీదేవి గు ప్పరాజ నంశమునందు మ్యాతయే పోషంప( దిడుచున్న యొకాశౌక సూత సూక్ష్మ న్వరసంపుటుల మేళవింప్పచే వైనచ్చిత చిశ్రమురై న రాగచ్చాయల నాలపించును. గు ప్పవంశము నందలి పూర్వమహావరుషులలో నొకండయిన సముదగు స్ట చ్యకవర్తి గొప్ప నై ణీపందు. సమ్ముదగుపోపజ్ఞకములై న కొన్ని bret ఆవి యన్నియు నా వంశముగందు మాత్రమే (ప్ర సచారమునందున్నవి. ఒట్టి రాగముల నన్నింటిని చల్మదావతీదవి యాలపించును. మహారాజు సరవ శించి పోవును,

నర మేధము నాంటి నుండి చుహారాజు మనస్సు చింతాజడ మై పోయెను. ఆమె నిరంతరము ఫిచారదీసై గంధిరముగ నుందును. అలాధస వేళల న్నార్హిమంకమువై న రాగముల నాలపించును, వాని యందు లీనమగుచున్నబ్లుండును. అమె తిరిగి న్వస్థురాలగు'పెట్లో మహారాజున కవగళమగుటలేదు. చకవాకరాగముచే (_పబోధికుండై నుహారాజు చందావతీ సౌధముల కేగెను. ఇట్టి సమయమున దయ చేసిన మహారాజును గాంచి యంక।॥ప్పర పరిచారికలు నభయచకితులై త్వరితగతి దేవి చాద్దకేగి యావార్త నామెకు నివేదించగా నామె సంభ మాన్వితయై లేవి మహారాజున కభిముఖముగ నేగి యానంద బాష్పముల నాయన పాదములు కడిగి తన సరిగంచు చేలాంచలముతో తుడిచి కన్నులకద్దుకొని యాయన నాసీనువిగావించి జఆయనవాఠ్య్య దేశముననిలచెను రాజామె వినయ శీలమునకు ముగ్గుండ య్యెను, ఆయన రాణుల౦ందంకెవ్వరి 'య?దును మర్యాదారీతులింత మృదువుగనుండవు, మహారాజునకు చం్మదా

(a Ms

45

వతీ దేవి యెడల గౌరవాన్వితమైన _పేమభావము. ఆయన యామెతోని ట్ల నెను_ “చండా :ఇదిడేవకాముదిరయు. ఇచ్చట మసనమిరువురము ని టిడ్‌, ఈ మర్యాదల రట పన మల్లి కారును సర్వింతము !

లేదు. మన మిరుపురమును చేరీ స్వామి

2 ~~ pr)

ఆ రాజ దంపతులు మండిరాభ్యంతరిమునకేగి స్వామి పాద దేశమునందు మోకరిల్లి. నహ్నస ఫణములతో పరివేస్టించిన శేషాహి

యలంకారముగ గలవాడై వృజములతో నమల్చిన విభూతి రేఖలతో, (తిన్న్మేతముగ నమన్చిన నీలమణిద్యుతులశో మల్లికా స్వచ్చధావళ్యమును వెలార్చు స్పాటికాలింగము పృష్పమాలా లంకృతమై మెదిసిపోవు

చుండెగు.

చం(దావతీ దేవి శద భక్తురాలు, ఆమె నిశ్యము నేకొదశ రుడాభి “షకముల సయించును, ద్విసంధ్యల ఏవసహన నామార్చన చేయును, ఆమ పూజామందిరము కై రాసనద్భశళ ముగ నుండును : పూశా సమ యమునం దామె కొషాయాంబరమును దార్చి స్ఫొటిక భూ షణముల ధరిం చును, నిత్యశిర స్నానము చేయును. పరిమి తాభరణములతో ఫాల భాగమున విభూతిపై ౯ దీర్చిన కుంకుమతో, కసుతుదలదాక సాగిన కజ్జల రేఖలతో, పుష్ప మాలికా లంకృత మైన కేశబంధముతో నామె లింగా

రన మొనర్ఫ్బునప్పు డచ్చముగ హిమగిరి కన్యగా కన్చించును,

ఆమె దర్శన మా తముననే మహారాజు తన్మయు(డగును. అచ్చ

మైన వారి యసురాగము నందు మోహమునకు తావుండదు. చందా

వతీ దేవి మహారాజునకు హృదయ హారిణియెన ధర్మపత్ని. తక్కిన Cn

భార్య లున్నారు. వారు శేవంము రాజనీతిని పాలించుటకై తత్కాల

46

జనిత మోహాననయనమునకై నవారు. వారు మహారాజు మగిగ్సును హావ థాన వీలాన నృక్యగీ తాదులచే ంజింపకేయేగబరు రాని, హృ యమున (పచేకంపలేరు, తన యాత్మకు శాంతిని చేవూర్చుం శాలరు మహారాజు (ప్రాణములు తనకే తెలియని కీతిని చండావరిశీవి యంద

ww గర శ ae ఉన వతిషిశనముర యున్నవి. (పతిష్ణితయురై యున్న

ఆమె సాన్నిధ్యము నాయన యెక్కుడుగ భరించలేదు. అనార

తము రాజకార్యవళగ బుదియెన మహారాజు లౌకిక చి తవ తి నిరంతర $ వ్‌ 1D mn ఆలీ ఆటీ మహేశ్చర ధ్యానె కపళమె యభౌమమయిన యామె మనోలక్షణమును తట్టుకొన లేదు. రాచకార్యములచే విసిగిన మనశ్యశీవ ములకు ప్మీశ్రాంతి కావలసిన వేళ చం్యదావతీదేవి హొాధములాయనకు గమ్యన్థానములు. ఆ యదు పీణావాదన మాయనకు హృదయ తాసహారి. జృల్లసరోజ సద్భిశ మైన యామె వదనము విచార రేఖను సైతము రాను దగ్శింప. డాలండు తానేమి చేయింగలండు ? ఏమి యొనర్చిన నామె వదనము పరిశ్చల్ల నవమల్దికా నునోజతను వెలార్చును ? ne my [ary

నరమేధమాయె నెంత చేసినది ! యజ్ణ మొక బాతువై యజ్ఞాంగ ముగ నరమేధము జరుగుట, అందు కొదకా (బ్రాహ్మణ వటువును డెచ్చుట జరిగి ఆది హృదయమునకు బాధయై కూర్చున్నది, కాని నృష్ట్యాదినుండి జరుగుచు వచ్చుచున్న సీ నరమేధమున కంతున్నదా 1 ఆనంత కాలము మీంద లెక్కలేనన్ని మహా స్మామాజ్యములుజ్పలము లై వెలిగినవి. కాంతి హీనములై చల్లారినవి. ఎన్నెన్ని మహానంగ్రామముల నెంతెంత నరమేధము జరుగక పోయినచో దుహాసామాజ్యములు విని _ లగుటిటు ?

47

మహాభారత నం(గామమున జరిగినంత నరమేధము చేతొక¢ కన్పించదు... తాము ఎతము నమరాంగణముల శతనహసాధికము, వె రింరుల శిరఃక రసన మొసజంచిస వళలున+వ. అది యంతయు న; య ట్‌! (wo సిర ఎధమనిస మానవత్వమును నంంపంచేయుట య; ఇ పించును. అధికండెన వాడు, ఆరికారము సందుస్ను వాడు, తవ Moen (కింది వారోలందలి అధిక బుద్దిని, శ కీని, శాస్ర్రజతను ఒకటనియేమి, సర్వ వ్‌ ఖలీ శో శబ వ లి విషయము. లంద యాధిక్యమును దమననీత్రిచే నణచి వేయుట!

యంతయు గర మయమధమనిపించుకొనదా |!

ఇట్టవి సొర్వకారికములు. భగవంతుని నృ్ష్షికి సమాంతరముగ యి నీ నధము కూడ సాగివచ్చుచున్నది. అధికారము, అహంకారము, దుర భిమాఆవఎ, మాత్సర్యము , మోహము, మనము ననునీ గుణములు ఇ అల * అల Ww అలో ఆష్ట ఇదీ ఇటీ అల ఇన అ వ్‌, గార టి, లో దడి అయ (పథాసముగి సర మధము (వృద్ధమగుచున్నది. బార డ్యాతహిరణ్యకిశిపు రావణ దుర్యోధన ౪శుపాలాది మహాపీరులందలు నిటిగుణముల సమాహార ఆ రూపులే. "ఇది యంతయు లోక సామాన్యముగ, జరుగుచున్నట్లని పించుచు నీ సఠయెధ సి తువునందలి యజ్ఞదత్తుని మరణమే తన మన సును దాధించుకుమి ౩ జగన్మోహన మూర్తువైన రాజప్పుతు లెంచరు ul వో వ. రిణరంగమునస నిహతులు కాలేదు ? తన కిట్ల సిపింపలేగే ! యజ్ఞదత్తు, చో wo hs arn అట్లీ డగ అస అర్‌ ఇట అట! ఉల్‌ డొత్మార్బృుణు మొనర్బుటచే కల్లిస భాఘనీయమైన (పవ ర్తనబచే నాచ్చొదిత మస మసను నుండి సముదృపించిస యనుకంసాొగుల (వాకట్యమా (nee Wu ఖ టు యిం! ఎంత యోజించినను తన మనస్సు సమాధానపదుటలేదు,

పినాక భటారకుల యొద తన సంశయనివృ తి కావించుకొ నవలను, యు టి రన

నాటి రేయి మహారాజు చందావతీదేవి యంతఃప్పరమునం దే నిదించెను. మరునాడు మలయవలయ (పాసాదమునపు రావలసిన దిగ

48

పీనాక భట్టారకునికి మహారాజు కబురుపె'్టెను. భట్టారక డు వచ్చు వేళకు Ss నలయాకొార చే చం దకాంతశిలా వేదిక పై నమర్శ్చిన హంస తూరికా తల ల్పముస వామహ _స్తమాలంబము గ నాలోచనాముదలో శేషాహీ తల్పమువై ఢీ మహావిష్టువువలె దర్శన నమొస(గెను, మహారాజు మేనిపై

సము లేదు. కేవలమొక (పొనారకమున్నది ఏదియో ఆలోచనా వ్య(గతచే నలసియున్నట్లాయన మొగమున (ప్రస్ఫుటముగ వహానవచ్చు చుస్నది,

మహారాజునట్లు చూడగనే భబ్దారకుని మనన్సు చరించినది, మేరుధీరు. డగు మహారాజు వదనమున నీడై స్యరేఖలు తారాదునేమి ! మాధవవర్మొ మహారాజు కాని నాదు తన చెరికొడు యువరాజై నాడు తానొయేన స్నేహితుడు. మహారాజై నాడు పురోహితుయు సర్మసచివుండు, తానాయనకు కానిదేమున్నది ! మహారా జమృతాంతః కరణుడు, భావ తీవత కలవాడు. ఏ విషయమునై నను జొచ్చుకొవిపోయి దానిని సాంతము పరిశీలించి గాని విడువని లక్షణమున్నవాండు. ఆ మహా (పభువంతట్‌ సునిశిత సూక్ష్మ విచార ఇశీలిగావున నే ఆంధ సొ మాజ్యుము మూడు పూవు లారు కాయలుగ నడచిపోవుచున్నది. (పజ లెల్లరు సుఖ శాంతులతో తులతూగు చున్నారు. ఆ (ప్రభువు నూజేండ్లు వర్తిల్లవలె!

భట్టారక రుడు మహారాజు (మోలనిలది “పభూ ! తాము నాకు

దార పెట్టినారు”అనెను మాధవవర్మ యుల్కి-పడీ లేచి,” మీరు వచ్చి యేంత సేపైనది ? నిలచియేయుందురేమి ? మేమెన్ని మారులు చెప్పితిమి కాదు! ఆ బాల్య స్నాహితులమైన మన యిరువుర కేకాంతమున రాచ రికపు మర్యాదలడ్డురాకూడదని !' ఆనుచు తానై ప్రభువు భట్టారకు నాననముపై గూర్చుండ(బెట్టి తాను తన తల్పము'పై నాసీనుడయ్యెను,

7] 49

“పభూ:! బాగున్నది, ఏకొంతమున నున్నప్పుడు మాత్రము తాము (పభువులుకొరా ౨ ఆస్పుడు రాజ్యపాలనా లక్షణము తమ యం దుండదా ? భార్య సరసన లేనంత మ్మాఠమున నవివాహితుని [కింద లక్కయా ? యజ్ఞ మొ సర్చి యజ్ఞకర్శ యగుచున్నాండు. వివాహమాడి వివాహితు( డగుచున్నాడు. ఇళ్లే రాజ్యపాలన మొనర్చుచు రాజగు చున్నాడు. తాము రాజ్యస్వీకారము చేసిన చెంటనే మహారాజులై నారు, మేము పాల్యవర్గములోని వారమెనాము,. తాము మాక ష్టసుఖములు విచా రించి న్యాయ్యముగ పరిపొలించ వలసి యున్నారు.”

“మంచిబాడవు : నేననిన యొక్క. మాటకిన్ని చదివితివి :” “తాము మరల నేమైన యజ్ఞమును దలపెట్టినారా 2” ఈ ఏవర నినారు ?””

*““ఏవరు ననలేదు. సాధారణముగ తామై నన్ను పిలువనంపుట యన్న యజ్ఞార్ర మే యనుకొంటిని. తఅచుగ న ప్లే జరుగుచుండును గద!”

“నిజమే, మేమిప్పుడు మిమ్ముల రానించిన దందులకు కొడు. మాకు కొన్ని సందియములు కలిగినవి, వారి నివృత్తి కలిగించుకొనుటకై మీకు వా ర్త పెట్టితిమి .”

“నా వలన దీర(దగిన వైనచో నే నివేదింతును. ”'

“నా సందియములు మీవల్ల నే తీరవలయును. నరమేధ మన్నచో మాకు స్పష్టార్థము గోచరించుటలేదు, సృష్ట్యాది నుండి సంగామములు జరుగుచున్నవి, అనసంఖ్యాకముగ జనులు నిహతులగు చున్నారు. అది

50

నరమేధమే యగునేమోః చేవ-దానవ, రామ-రావణ, రు. పొందిన ఒహో హవముల నెంత నవమేధము జంగినది : టె న్మల్టతుల గసునరించి (ప్రభువు లపరాధులవు శిక్ష దిధించుచున్నారు.. ఉరిఃక్ష చేయుచునా ప, ఆదిరూడ సనరయుధమేనా ? అవి a sa ఎట్టవర (పత్యేకముగ చేయవలసిన యననర మేమి ? ఇన్ని లందు జనులపారము సంహరింప బిడుట చూచుచున్నాము, చంచ చున్నాము, అట్టి వేళల మా మనస్సున జాధాలేశము వలుగు పోగా నుత్సా హమే దిపించెడిది ! నిందితుల. కర నముగ నానందము జనించును. కొని నాట యధ్యంమున యజ్ఞవత్తు.దు బలిపళువై మవణించుచుండ నా

మనస్సురలి పోయినది. యజ్ఞ సమాపగి మైసడాది ది నేటినంణు మా పస స్సాయువమని విన్మరింప రేన్నది. బాధంజెందు. చున్నది. వీనికిః గారణమే మందురు ? ఎంత విచారంచినను దూ మసస్నుసకు నమాధా నము కుదురకున్నది. మీరు వివరించి చెప్పినచో జ్ఞాతారులమై సంత సింతుము.” జ్జ

“చిక్కు. (ప్రశ్ననే వైచినారు. తమ నందియము అన్నియు గొ

విధముగ సముచితముగనే యున్నది. కొని వీనిలో భేదము లున్నవి. (ప్రభూ : మనము వై దికులము. అనగా వేదములను (ప్రధానముగ మన్నించువారము. సనాతనధర్మమున (శుతి న్మృతి స్పరాణేతిటోసముల. జెప్ప(బడిన ధర్మకర్మల నాచరించెడివారము. మసధర్మ మొౌపనిషదము, మన నాగరకత వైయ్యాసికి, పారాశర్య మహర్షి తీర్చిదిద్దిన నాగరికతను మనము పోషించుకొను చున్నాము. ఉపనివత్తులలోను, [బావ్మాణము అందును యజ్ఞయాగాదులు సమృరద్ధిగం దైవచింప( దిడినవి, అష్టాదళ పురాణముల “రచించిన కృష్ణది స పాయనుండు యష్ఞయాగాదుల పాము ఖ్యమును గూర్చి నొక్కి. వక్కాణించెను.

51

యజ్ఞమున జీవహింస జరుగుచున్నది. సం(గామమునను జీవ హింస జరుగుచున్నది. యజ్ఞమునందు హింసింపంబడిన జీవి. న్వర్లోక వాం యగుచున్నాదు. సమరముస నసువులు పీ(డిన వీరవరు(డును స్వర్గోకమున కరుగుచున్నాడు. ఆది మన విశ్వాసము. |కతువు లొనర్బు వారు స్వం ర్లోకవానము నభిలషించుచు న్నారు. “స్వర్లోకామోయచేఠ), యజ్ఞాంగ మైన పశువునకు (తిదశాలయ (పొ ప్రి యొదవుచున్నది. ఆహన 'మొనర్బు రాజునకు స్యర్ష వాంఛ గాక రాజ్యవి_స్తర ణొకాంక్ష ఇహలోక వైభవ పిపాస (పధానములగుచున్నవి.

యుద్ధ మునందు మృతిజెందు యోధులున్నారు. 'సేనాపతులు న్నారు, వారెల్లరు జీశబ_శైములం గై కొని తమతమ కుటుంబ పోవణార్టము కొలువు చేయుచున్నారు. యుద్ధమొనర్చుట వారికి వృత్తి ధర్మమైనది, ఆవ నరమేధ మనిపించుకొనదు. యజ్ఞదత్తుడు బలి పశువుగ తాము నర మేధమును నిర్వహించినారు. బలియైన యజ్ఞదత్తుడు స్వేచ్చాను వర్తన శీలు(డై యజ్ఞాంగముగ( దన్నుతాను సమర్చించుకొనినా(డు, ఆతడు తమ నుండి యేమియు నాసించబేదు. తామర్దించినారు, ఆత (డు . యజ్ఞ[పియుఃడు, యజ్ఞవిధ్నుము నోర్వలేడు, కావుననే తాను వచ్చి నాడు, తాము యజ్ఞ దీకితులరై యంగీక రించి నారు. యుద్ధమున మడియ సె నికులకు యజ్ఞపకువుగ వచ్చిన నీ యువకునికి నెంతో భేదమున్న ది. జీవి ప్రారబ్ధము ననుభవించుట క్రై జన్మించుదున్నా (డు. జీవిత పరిధిలో కొంత (పారబ్ది మనుభూత మై ఫోన మరల (క్రొ త్తలు పుట్టుచుండును. అట్టి (ప్రారబ్ధము ననుభవించ నీయకుండ యజ్జదత్తుని మనము యజ పళువును చేసినాము. వాని (ప్రారబ్ధమశ్లే మిగీలిపోయినది కద. దాని కాత (డు పునర్జన్మ మె_త్లవలెను

52

“యజము దేవతాపీతికర మైనది. న్వర్లోకవాన హేతుకము సోక్షదాయి కద 1 ఆ స్వర్లి రోకవాసావధి కాగానే సృనఃమ ర్యలోకమున జన్మింపవలసివదే ! “అయ్యా : అట్లయిన నీ యజ్ఞకర్త పరలోక సుఖ ముల నర్జించి చేయు యాగము లధికతర విషయనాంధఛా దూషితము లగుటలేదా ! అధికొధిక ఫలముల నాశించి నరమేధ అశ్యడుధాది యజ్ఞము లొనర్చుట ధర్మమగునా ?”

“ప్రభూ! తాము నన్ను పీక్షింవనెంచుచున్నారా ? లేక మరెం దులకో. విచ్చితముగ మాటాడుచున్నారు. కాకున్నచో యజ్ఞయాగాది [కళువుల (పాశ _స్మ్యము, అనంఖథ్యాకములై న యజ్ఞముల నొనర్చి పూత చర్మిత మైనది తమ వంశము : తము యజ స్వరూవము తెలియదని నేనెట్లు బావింతును ! మీ ముత్తాత రాతగారై. న మొదటి మాధవవర్మ మహారాజు నిర్యహించని యజ్ఞము లేదు. gr నర మేధము మక మొనరించి నారవి చెప్పికొందురు, ఆయన తమ వంశమునకు కీర్తి పకొకవంటి వాడు, రెండవ మాధవవర్మ సైతము బహు యజ్ఞముల నొనర్చి మించిన పుణ్య పురుషుడు. ఆయన అమరావతిని శై వక్షేత్ర ముగ తీర్చిదిద్దిన సర మేశ్వర భక్తుడు. తాము సైత మా యిరువురి వంటి వారే, తాము రాజసూయమును జేసినారు. సంకల్పించి యొరు లెవ్వరు సంపూర్తి చేయ[జాలని నర హేధమును సాకల్యముగ విర్వహిం చిన తమకు నేనేనుని చెప్పగలను |?”

»

* “బాను భట్టార కా ] మీరన్నవన్నియు నిజమే, యజ్ఞిమి (క కామ్య శర్మయగు చున్నది. నిష్కామ కర్మ గొప్పదను చున్నారు గద !””

“మహారాజా ! ఆశ్రమ ధర్మములున్నవి. నిష్కామకర్మ

మెవరీకి ? సంసారమను త్యజించి సన్యాసులై మహాటవులందు కేవ

53

లము లోకకల్యాణమునకై తపించువారికి. నగరములలో (పజాపాలకులై గృహమేధులై న శమ బోంట్లకుకాదు. తమ రధిక విషయ వాంఛా దూషి తులై యజ్జముల జేయుటవేదు. దేవళా (ప్రీతికై చేయుచున్నారు. వారు సంపీతులై (పతిఫలముల నొసంగుచున్నారు. వాని వలన న్వర్లోక భూలోకములు సుఖశాంతుల వెల్లి విరియుచున్నవి.”

“అయినచో నా యజ్ఞదత్తుని స్వార్థ మిందేమున్నది ఇ

6 పభూ ! అతండొక మహాపురుషుడు కాందగినవాండు ! పారా వత మునక్తై తనమేని కండరములను కోసియిచ్చిన శిబి చృకవర్తి దేవేందునికై తన వెన్నెముక నొసంగిన దధీచి, తన వైరి తండియే తన వినాశము నభిలషించి యర్తింపవచ్చెనని తెలిసియు (తిదివాధిపతికి వెనుక ముందాలోచింపక స్వీయదేహమునుండి సహజ కవచకుండల ములను జీల్చి యొస(గిన కర్షుని వంటివాడు ! అట్టి మహాపురుము లరు దుగ (వభవింతురు. యజ్ఞదత్తు, డాకోవకు జెందిన మహాత్యాగ పురు మడు ! ఆతని ని(క విన్మరింపుండు (ప్రభూ |

“అది చాల కష్టముగ నున్నది. అతని తల్లి రోదనము మావో రంధ్రముల నింకను _పతిధ్వనించుచున్నది. నృనింహశర్మ శోక సంత పారుణ వదనము నా కనుల ముందింకను న ర్తించుచున్నది 1”

“మహా్మావభూ 1 నేనొక రహస్యమును జెప్పుచున్నాను మన్నించవలయును. తమ మనః (పవృ త్తి సర్వదాద్వివిధముగనుండును. లౌకికముగ రాజకీయముగ స్వీయ పరివార విషయమున సెతము తమ తీర్చు ల వపతిహతములు, శిక్షత్మీవములు, ధర్మపధాను సంధాయకములు, వలసిన తావృలందు కాఠిన్యము తమయందు తత్యాల సముద్భూతమగును*

వ్‌

ఎంతటి మహా క్తిష్ష స్షసితులచై న నప యవరీలగ పఠిష్కరింతుకు. ఇదం తయ రొ తాకి కమెన (పవృ స్ట. తదు హార్టికనృ త్తి చంద: గారమైనగి, అతసీకునుమ పేశలము, అది అమృత స్యందీని. బుద్దిచే కళనమైశ నిశ్చయముల చేసి వృ %చే వానిని నిక్వహాంది హృదయ ధర్మ ముచే న్యధితమనస్కులగు చుందురు, అందువలన తమకు మగళ్ళాంతి దూర మగుచున్నది (పటా : జగ్యత్పభువై గ శ్రీమల్లికొరునస్వ్యామి యందు చిత్తమును నిర్చి ధ్యానించుచుందుట వినా చేయ(గగినది చేదు.”

“భట్టారకా / యధార్తము వచించితిరి, ఆది యెొక్కండే మార్గము. దురియుక సందియమును దీర్చు-డు. 00

“నా మొటలీంగిన నంతలో నాకే చెయుదును

“మహాకాలు(డు (కొతుధ్యంసి కదా ! మనమా సర యుశ్య్వరు సదొ రాభసలమై యాయన రవిష్టమయిన (కతువులొనర్భుటలోని సానుంజ స్యమవగతమగుట చేదు. ఎంత కాలమునుండిమయో యీ సంచేహము నా మనస్సున కసమాధేయముగ నిలచిపోయినదిం””

“1 వభూ : నిజమే, పరమశివుడు (శతుధ్వసియే, కాని యాకతు వెట్టిడి * దకిధ్వరము. ఆయన దక్షధ్వరధ్వంసి, ఆయన నర్య్యకతు ధ్వంసియగుచో మీరనిన'క్లే భావించవచ్చును. కర్మ మార్గము [కతు సంబంధి. పరమేశ్వరు డచ్చమెన 'వెలుంగు. క్రానమార్గమాయన కొత్యాంత (ప్రియమైనది, “వహిక్టానేన సదృశం పవ్మితమిహ విద్యతే! మహాతస న్సంపన్నులై న వీకఠాగులు జ్ఞానమార్గావలంబులై కై కై వల్యము( జెంది నారు. అయినను జ్ఞాన మార్గము పిశేషంచి యా శ్రమ వానులై స మహార్టుల

కపౌదేయమయినదీ. తమవంటేి (వభువులకు కర్యమార్గ మే యనుసర జ

55 యాగ మనదీ. జనక మహారాజు మొదత న వాతెందరో రర్యానిపహు Do pan ఈ G అయ్యు రాజరున నారు. అట్రిడే తమకు నుచితమయినదిగ తోచుచున్నది. క్ల ద రము లట యు ఫబ్మతరమయిస దానిని పరిత్యజించి నిష్కామ మార్గమున వ్యవహ రించు వారలకు ఫలితమురో నిమి తము లేధు; “*కర్మణ్యేవాధి కొరి స్తే లో అయో మాఖలేషమ కదాచన” అని కదా గ్రీకృష్ణపరమాత్మ యుపడేశము థె సత్సం(పధాయ నిబదమె ఆర ధర్మోచితమె వేనవిహిత మైన కార్యముల శ Uy le యి ము రూం my, భలం జస ఇగో అలీ ఈ అయ, w=] శ చ్చ నాచరంచుట మనకు (ప్రధానము. తాము తద్భిన్నముగ దభా మ (తమైన నడచుటలేదు !” పినాక భట్టార కుందు తస (పనంగమును ముగించెను.

మహారాజునకు మనస్సు 'తేలికపడినట్లుం డెను.

పినావ భట్రారకు లిర్వురును తమతమ యగ్నివేశ్య్మ లట

i=

మహారణ్య సీను ఆది త్యాంఛశువులు బాము చొరరాసట్లున్న ఘనాంధకార నివిడ (పడిశము 1 క్యార వస్యమృగ యూధముల విహార (వదెశము. విచ్చిన పూల కన్నులతో నాకసమువంక విచితముగణజూచు ముగ్గ బాలికలవథె యరణ్య భూములన్నియు వింయ(బూచి పకపక నగు చున్నట్లుం డెను. మట్ట మధ్యాహ్నపు మండు టెండలో సూర్యోదయ చిలుతెలికాంతులు నృక్షలతా గుల్మాదుల యాకుల సందుల నుండి చొచ్చుకొని వచ్చి వెన్నెలల వలె (పకాశించుచుండెను.

వేటకాండ యటప్పలతోల జాగిలములచే తరుమదిడుచు వన్య వరాహము లొనర్చు ఘుర్హురార వములతో వృక్షశాఖలపై ద్విజ సంతతు లొనభ్బు విచి తానేక ధ్వనులతో, ఇతరా నేకొరణ్య మృగాళి యొనద్చు భయంకర గర్జారావములతో నా విపినసీమ యంతయు భయావహముగ నుండెను,

ఇరువురాళశ్వికు లాయరణ్యము గుండ పయనమొనర్చు చుండిరి, హెరిరువురును బహుదూర భయాణముచే మిగుల న లసిపోయి నట్లున్నారు. వారి మొగములు వాడియున్నవి. నూనూగు మీనములు 'సెతమంకురించని చిజుత పాయమున నున్న బాలురు వారి మోములందు పట్టుదల, కన్ను లందు త్రెక్ష్యము కొ ట్రవచ్చుచున్నట్లున్నవి. ఇరువురు విల్లు నమ్ములకో నడుమున (వేలాడు ఖడ్గములతో మహా వీరులట్లు దర్శనీయముగ నుండిరి.

8 57

దొరలమ [కూర సత్వములన్న చెబిబు లేనట్లున్నది. అరణ్యము అందళి

యా ఖీకరథ్వనులకు పిజికి వారగుచో గుండెలు వీలి చావవలసినదే!

ఆ యువరు తిరువు రచట పర్‌ చిత పూర్వములై స జనవదము లందువథె |

విర్ఫీకముగ నంచరించుచుండిరి,

అశ్వముల( జితచితగతుల దూకించుకొనుచు నెకనక్కెము లాడుకొనుచు, గమ్యస్థానమును చేరుకొనుటకై త్వరపడు చుండిరి వారి సమ్ముఖమున లేడి ఏింతులు శమ యంతులేని కోర్కులట్లు (కేళ్ళు రుకుచు పరుగిడుచుండెను. అరణ్య మంతయు గగ్గోలుగ నుండుటచే మృగ నమూహమంతయు భయకంపిశళమై చిందరవందరగ పరువెత్త సాగెను,

ఆ వీరులయం దొక్కండు తన ప్రావారకము నొక హరిణ శాబకము “వైపునకు విసరి దానిని చేజిక్కించుకొని తన గుజ్జముపై బంధించి యుంచెను. అచ్చటకు సమీపమందున్న యొక సరోవరము నొడ్డున తమ యశ్వముల నవరోహించి వాటిని నీరు (తావించి తాము దాహము. దీర్చుకొని కొంత తడవు విశమింప( దలచిరి. కాని యం తలో నెవరి చేతనో దప్వులనుండి తరువుఃబదుచు మిగుల" బడలిపోయి కోపముతో మండిపడుచున్న కన్నులతో నొక వనవరాహము దిక్కులు పిక్కటిల్లునట్లు, చొబ్బలిదుచు వారిపై కు లీ కెను,

దారి యందెక వీరు(డు వర్మమునుండి ఖడ్గమును చూసి యొడు పుగ నా వరాహము కంఠము ను తరించుటయు, నంశలో నొక బాణము రివ్వున దూసికొనివచ్చి దాని యుదళమున నాటుకొనుబయు నా వరా హము గిరగిర తిరుగుచు గిలగిల కొట్టుక "నుచు మడియుటయు నొక

క్షణమున జరిగిపోయెను. కెండనయచని (డాన్‌ వసము చాందీ రహగాణ మెట్లు వచ్చినదని దిక్కులు చూదసాగను,. అంతలో గావ చెననుండి టో. i

గుజ్జపు డెక్కల ధ్వని వినిపించెను,

యువ రిద్వరు కన్నువింతలు చేగిలొని ఆ యళ్య్ళమును చూడ సాగిరి. ఎదురుగ నశ్వారూఢు (డై న రాకమువూరుని వలె నున్న సుందరా కారు(డై సె యువకు/దు కనిపించెను. అతందు నూడిగ నా వరాహము పడియున్న తావును సమీపించి యచట నున్న యువవీరుల6 గాంచి మస స్సున కంది వికిట్ల నెను... “యువకులారా | మరెవరు? గేను కేటా దుచున్న మృగమును చబ్బతీయుటకు మీకేమి యవసరషు వచ్చిసది 2

అది న్యాయముగ నా వేటగద :

ఇరుపురు యువకులలో ఖసపాతమొనర్చిన యతడు... “నాగు

న్నది మున్యాయను ! వరాహము మాపెంగవిసిసది, (పాణఎ క్షణమున కె

మ En)

దీనిని వధించితిని, ఆత్మరక్షణ మొగర్చుకొనుట దోషము కొమగద! నిజమున కీ వేట నాద. నేను దీని కంఠము నుర్తించితిని.”” అనెను.

“నే నుదయ వేళ నుండి దీనిని తలుముచు తిరుగుచున్నాను. అంది న ట్రందుచు ఉప్పించుకొచుచు వచ్చినది. దీని యంతు పల్ళవలనని పట్టు దలతో వెంట! బిడినాను, ఇది నా బాజపాతముస నీల్లినడి” “అని రాకు మారు డనెసు,

యువకుడు నవ్వీ ౬ “ప్రత్యత్షముగ నా ఖడహతిచే కూలిసట్లు కస్పించుచుండగా మీ బాణముచే సిందురేమి ? నా కొ త్తి (వేయునకు దీని కంఠనాళములు తెగి పడిపోవగా సంతలో మీ బాణము కీని యుదరమున బగుచ్చుకొసినది, కనిపించుట లేదా? చూచుకొనుదూో అని వాకృచ్చిను.

59 రాదగూరుళ గుర్టయు పై సుండి దిగి యా వరాహమును దగ్గరి సరకిలది.. వళ వంకేరిద్‌ ఒం! 'పెపగా! నీ వన్నది నిజమే, నా హి RY మున్నే న గాత మనది, మిక్కిలి సాహసిష[డ వగుదువు: ఇంత పిన్న వయస్ఫున మీరీ సారాటవి( బడి యెచటి శేగుచున్నారు ? మీ ఏరుప్పురిట్లు వచ్చు టపాయరరము గాదా” యన్మిపశ్నించెను,

"మేము సమర్ధుల మగుదుమో కామో మీరిప్పుడే చూచినారు గద. 'మోరాటవులు మాకు విహారిభూములు, వేట మా కత్యంత (పియమైసది, భయమను మాట మేమెటు(గవిది 1

రావచ్చును, మీ రేరాజకు టుంబముసకు( జెందినవారు ? విచ్చటి కరుగుచున్నారు ?””

“చ్చము కాంచీవరమునుండి నచ్చుచున్నాము. విజయదాటికకు పోపతనని బయలు దేరినాము.”

“విజయవాటికకొ ? అచ్చట మీఠు( గావలసిన సనులేమున్నవి ఇ

“కృష్టాస్నాన మొనర్చి దుర్గాదేవి నారాధించి, మల్లికార్లన స్వామి దారిని చేవించుకొందమని బయలు 'దేరినాము.”

“ఇంత పిస్నవయస్సున నేంతటి భక్తపపత్తులు : చ్మితముగ నున్నది : మీ కాంచీపురముసందు కామాక్షీదేవి యున్నది కద 1””

“బ్ర 55 వయస్సుతో సంబంధ మేమున్నది ? (పహ్హాదుండును ధృవుండును మరియు ససిభాలురు కద?”

60

“మీ సమాడానము రమ్యముగ నున్నది. ము పల్ల వులకును విష్ణు కుండినులకును (పబల విరోధము లున్నవని మీకు. దెలియదా ౫

“ఎందుకు తెలియదు ? కాని యా వైరము రిప్పుదు సమసిపోయి నవి కద 1!)

దన ర్వ "రెచ్చ 7” గ

“మరణాంతాని వై రాణి” యని వినలేదా? మాధవవర్మ మహా రాజునకు పరను శతువెన కుమార విన్లు మహారాజు మరణించినొండు, అఆ మహారాజు సరమేధమున కాహ్వానము పంపగా కుమార విష్ణుపభువు మనుమటును మనుమరాలును విజయవాటిక ౫ వచ్చిరి గద 1”

“జాను నిజమే. మీరు కాంచీపురమున నేమి చేయుచుందురు 2

“మేము మహారాజు పరివారముతో నుందుము.'"'"

“అనిన మీ కంతిపురమున నుద్యోగమా =”

“మంచివారు : అంతఃవృరమున నూ వోంట్ల నుంచెదరా ? నము నగర రక్షక భట సెన్యమున పనిచేయదుము.””

“మీ మహారాజు సోదరి (తిలోచన సల్లవీదేవిని మీరెలు(గుదురా?

“చాల తడవలు చూచినాము నూ యక్క-గారా మె శిష్ట నీ, ఆమెకు మీ రెప్పుడై నః జూచినారా *'”

“మా నగరమున నరమేధమునకు వచ్చినప్పుడు చూచినాము.” ,

6] “ఇంతకు మీళవ్వరో తెలియం చేయనే రేదు :”

“ోనీప్పు మంచి గడుసు వాడపు వలె నున్నావు ! మీ రాకుమా రె మిక్కలి యందగ_్ల్టయంట గద £”

“ఏమండి !: చమక్కారముగ మాటాడెదరు ! మీరు చూచితి మం టిరి గద! మరి మమ్మడిగెదరేమి 2”

“అంత కోపమెందులకు ? మేము దూరమునుండి చూచితిమి. మీ రట్లు కొదుగద ! పోనిందు. మీ రిరువురు మా వెంట మా రాజధానికి వచ్చెదరా ?”

“ఇంతకు మీరెవరో శెల్పితిరి కాదు [౫

“మము రాకుదూరుల్‌ మనుకొనుము 1”

“మహారాజులకు కుమారులు సనల్వురంట : వారిలో మీరెవ్వరు?'? “నునీతినర్మ యనుకొనుము. ”

“కప్పక వచ్చెదము. మీ ప్రాపు మాకు కొండంత ఛై ర్యోమును సమకూర్చిన ది. సుమ్ము మీ కొలువున జేర్చుకొందురా 2?

“ పయత్నింతుము 1

ఒమీరు నిజముగ సునీతివర్మ!యే యగుచో మమ్ము మీ కొలువున నిల్చి స్వీయ'సైన్యమున జేర్చుకొనరాదా ?””

;రస్పక, మేము మిమ్ముల నాప్పమీ్మీతులుగ స్వీకరింతుము ,”

ళ్‌ ళం ధన్యులము 13

అలీ యు అను శ అట nm జ్‌ re CR ఇంతల రామమారుని వెదకుచు వచ్చిన పరిజన a ye

చేరినది, అందణును రాజధానికి పయనమెరి.

విజయనాటిరలో నునీతివర్మ సౌధము రాచనగరున కర గప్య్యూతి దూరమని నున్నది. కృష్ణానదీ తీరమున నొక విస్తారమైన నారివేళ వనాళ్యంతరమున నున్న యా ఫవనము సుధాఫవిశితు గోన్పకముంకో సమున తమె యా ఘమసళ్యామ సాంకేళతరుకాణలోనుండ సాగు గర్భము

నుండి చెరికివదు రావందు బింబదబ వత రను విందొనట్బ చుండెను.

సునీరివర్శి యా పీర్‌ యిునకల నిద్వరను తన సొధథముసటం గొంపోయి యచ్చట శేయున్న చేరాక భధవనసున వారకి వసలి గేర్పగచి చెను,

వలనన నదముపాయవముఅ గొగర్చుటకు భటులను నియోగింగ:

రోజులు గదుచుచున్నవి, మహారాజుతో నీ పీరవరులను గూర్చి యెట్లు చెప్పవలయును ? సునీతివర్మకు తంగడిగారనిన గౌరవాన్విత మయిన భయము. తానై స్వతంతించి వారికి తన సాధమున. దిదేశ్గ మీవచ్చునో లేడో : ఆ యువకు లిరువురు సౌందర్యవంతులు, చారి యందొకందు మరియు సుందరుండు : పరిశీలించిన నాతని సౌందర్యము యువతీ జనోచిత్వమైన దనిపించును ! పరమశివుని మోహపెట్టుటనై వచ్చిన జగన్మోహిని ప్పరుషాకృతిలో వచ్చినట్లుండెను ! కత్తి పట్టు కొన్నచో నాతని సమక్షమున నెంతటి యోధు(డై నను డీలుపడి పోవలసి సడే | ధనువునందు కొనినచో నెంతటి దవ్వున నున్న లక్ష్యముగైన నవలీలగ భేదించ(గలండు ! వ్యూహరచన లాతవి యొద్ద నభ్యసించ

న్‌్‌ య. న...

49 WT yt meg, cy,

వలసినచే | అత "డెల్ల వేళల యుద శడశ్రియల+ గూర్చియే (ప్రసంగిం షు

చును, ఒకొ్కక తరి రంఠ మెత్తి రాగాలాప మొసద్చును, అది గానము

కొదు, గొంధర్వము ! రాలుుట!గునా యనిపించును !

ఆతని సడకయే నాట్యయును తలపించుచుందును. తన యక్క గారితో పొటు నాట్యి విద్య సిభ్యసించినాడ(ట ! అన్వర్థమైన నామము : ఆతని నయన సొందర్యము నాన్యతో దర్శనీయము. ఆ కర్ణాంకోయు లైస యాతని నేత్రములు తడియాదని తమ్మిషపూరేకులు ! రెండవ యాతందెల్ల వేళల చారులోచనుని వెనువెంట. దీరుగును. ఆతని యాసల నిర్వ_ర్థించును. అత(డును సందకాడేయన (జెల్లును, కాని చారులో చనునిడి దేవతా దుర్లభమైన సొందర్యము. తస మనస్పొతని సొందడ ర్యానలములో తసించిపోవునట్లున్నది |

ఆ యువక! డసామాన్యునివలె నున్నాండు తన కాతండు నమీప స్టుఃడ్రై నప్పుడాతని శరీరాంచల సృర్శ తన్నెదో రోకములక. గొంపోవు చున్నట్లుందును. తస తనువెల్ల పులకించి పోవునట్లు తానెదో సుభాను భూతిని పొందుచున్నట్లానందించును. తన కాతని కౌగలింపవలెనని పించును. ర్త పాందురములై మృదుపులై దర్భ (పతీకాశములై శ్యశురహితిములై సి యాతిని కపోలము లచుంబించవలెన నిపించును, ఆ భావమే పరివోన భాజనముగ నున్నది ! ఆట్టిదేమైన పొజపాటున జరిగినచో నాతడు తన్నేమిగ తలంచునో ! ఆతని సాన్నిధ్యము తన్న వేచుచున్నది, ఆతని నుండి దూరముగ నుండలేదు తాను,

సాయంవేళల కృష్ణానది యందు సీలనుండల లోతుగల (సవాహ ముస స స్తమయభానుని యరుణకాంతులు మిలమిలలాడుచుండ నంధ్యా

64

నీతలానిలములు ఫాలభాగమున యలకంను కదరించుచుండ చారురోచ నుండు గాన మొనద్చుట సునీతివర్మ యాగందించుటలుగ గడచును' (ప్రభాత వేళల నుదయభానుని యరుశాంశువులు నదీనీరముల. బర్వి ర క్తధాంతిని గల్లించుచుండ వై కరఠస్టలిపై గల్చించుకొనిన రంగస్టల ముని వార థిరువురకు ఖథ విధ్యాభ్యాసములు, గుబ్బపుస్వారురులుగ గడచి పోవును. మధ్యాహ్నవేళల వీరగాథలు వ్యూహరచపములు (గంథ పడ నములుగ నెలలకు నెలలు గడచిపోవుచున్నవి.

సునితివర్ము ఆ వీరయువకులను తన తండిగారి వెటీ/గింపవలె నను తన యభిలాష నడచుకొనజాలకుండెను. ఆ యువపీరుని కౌగ లించుకొనక తాను నిలవలేడు. ఆతని నయనయుగ్మమును చుంబించనిచో తన జీవితమే నిస్ప్ఫ్రయోజనము. అతడు యువతి యగుచో తానెంత యదృష్టపంతు(డ య్యెడ్‌ వాడు ! మరుక్షణమున పరిణయమూాడి మన్మధ స్నామాజ్య పట్టమహిషినిగ రూపొందించెడిచాందు.

సునీతివర్మ మనస్సులో రగిరిపోవుచుండెను. ఎవరితో చెప్పి కొనుటకు వీలులేనిది ఆనుభవించరుండ నుండ-జాలవిది యయిన నా విచిత వ్యాధియై కూర్చున్నది నల్వురు రాజకుమారులిలో చివరివాడు, అందట తనిని పసీవాడుగ( జూతురు. తల్లి యొద్దనే కాని తండ్రి యొద్ద నంతగ చనవులేవివాండు, అన్నగారును యువరాజునై న గోవింద వర్మ యొద్ద కొంతచేరిక యున్నది. ఆయనతోనే విషయమును (వస్తా వించుటెట్లు ? ఎవరితో మాత్రము చెన్పుబెట్లు ? అన్నగారి కొకసారి చారులోచనుని చూపించవలయును, సునీతివర్మ యూహలిట్లు సాగు చుండెను,

9] 65

(తిలోచన పల్ల వి యాలోచనాపరంపరల కంతుకేకుంచను. తా మిరువురు కాంచీస్పరము వీడీ నెలలు గడచినవి, విజయవాడలో తాము సుర క్షితముగనున్నారు. సునీతివర్మ తమ్మిరువురను శరోధార్యముగ గౌర వించు చున్నా(డు. ఆతని చేష్టితములు, సంభాషణ తమయెడల నాతని (పవ ర్లన, నర్వము తన పధకనున కనుకూలములు గ నున్నవి. అతనికి తనయందు తెలియరాని వలపున్నది! తన తనూస్పర్శకత,డు లవలీ కిసాలము వలె చలించిపోవును, తన శరీర సంధాసమున కత(డచ్చెరు సందును. తృష్టాగాఢములై న న్నేత్రముల నాతండు తనలో నేదో వెదకి కొనును, ఖడ్గ విద్యాభ్యసన వేళల క _్రిపిడు లొడసివట్టు సమయముల( నైన యంగుళి సృర్శలచే పురికితు (డై ఖడ్గమును జారవిడిచి ఆత (డై నిలచిపోవును ! కలువరేకుల వంటి కన్నుల తన్నదే దృష్టైగ తిలకించు చుందును. తన నిజస్వరూపము తెలియుచో తనకు నివాళులెత్తును. అట్టి సమయమింకను రాలేదు ! తానిక మహారాజు, మహారాశ్లి రాజపరివార్‌ ముల మన స్తత్వముల: దెలిసికొ నవలను,

(తిలోచన పల్లవి యందకత్తియయంట, ఆమె గొప్ప ఖడ్ల విద్యా వేతి. కాంచీపురమున నామె నర్వాధికారములు వెలయించున(ట! ఆయమ యన్నగా రామె నల్లారుముద్దుగ జూచుకొనుచు రాజతంత మం తయు నామె చేతనే నడిపించునట ! ఆమె వివాహ మెందుకు చేసికొన లేదో! నునీతివర్మ యంతులేనన్ని (పశ్నలు నేయుచుండును, పది యెట్లయినను సునీతివర్మ మనస్సు తనయం దాబద్ధమయినది ! తన సథ కము కొనసాగుట కది ముభ్యాంశము, కాలమనుకూలముగనే యున్న ట్లున్నది. కామాక్షీదేవి తనయందు (ప్రసన్నురాలు, తస (పతిజ్ఞ తప్పక నెబవేబ గలదు.

66

నాడు సునీతీవర్మ యేదియో కార్యాంతరమున విష్ణుకుండిస పుర మునకు (వినుకొండకు) పోయెను, (త్రిలోచన తన చెలికత్తె సందినితో ముచ్చటించుచుండెచు. నందికా ! మనము విజయవాటికకు వచ్చిన తరు చాత నిన్నిట్లింత దనుక సంబోధించ లేదనుకొందును :””

“రాజకుమారీ ! ఇచ్చటికి వచ్చినప్పటినుండి మనమాడువార మను మాటనే మజచినట్లున్నాము, తోటలో నెన్నిజాతుల పుష్పములు విరియ బూచి యున్నవో చూడుడు. నా చేతులతో మిమ్మలలంకరించి యెన్నో యుగము లై నట్లున్నది 1

“నిజమే. మల్లీసుమముల కొంధముల( (ఒక స్తీ యెయ్యవ. మన కొంచీపురము నందలి పూవులకన్న నీ కృష్ణానదీ సీర వర్థితములై న పూవు లతిశయ సువాసనాభరితములై మనోహరముగ నున్నవి :"*

“మన యత్నములు ఫలోన్ముఖము లగుట కా వసవరాహము, ఎంత తోడ్చడినట్టయినేది : ఆ ఘటమీ (పతిజా నిర్వ హణము నందు ౧ ఐ ఖా (వథమాంకము.””

శ్రిలోచన నవ్వుచు ననినది--- “ఆంచేకొదు. ఈ బాలహరిణము ను_త్రరీయమున బింధించలేదా ! ఇది నాడే? జీక్కిన ది.”

ఆమె యా హరిణశాబకమును దగ్గి కు( దీసికొని కర పీర ముకు శముల( దినిపింప సాగెను.

“బాగుగ సెలవిచ్చినారు. ఈ హరిణ శాబకమా రాకుదూరు(డే | మీరాయనకు. దెలియకున్నను ఆయన మిమ్ము మనసార |పేమించు

67 చున్నారు. మీ నామము నాలకించినంత మాత్రమున నుల్కివడుచున్నారు. పాపమాయన యాతన. జూడలేకున్నాను.”

“నందికొ ! అట్లందు నేమి ? ఆతని దచ్చమైన (పేమ. మనవలె కే తవమును నెఅపుట లేదు కద! ఒకొక సమయమున సుసీతివర్మను తిలకించిన బాధ యొదవుచుండును. ఆతని (పేమ వెల్లువను తట్టుకొన లేక మనోవ్యధ నుపనయింపలేక నిస్సహాయురాల నగుచున్నాను.”

“అయినచో మీరాతని .... !”

“దోనమేమున్నది ? అంతటి (పేమెకజీవి, మృదు మధుర హృద యుందు, నిగర్వి. లలితమైన మనః (పవృ త్తి కలవా,డెవ్వతెకు వరణీ యు డుకాండు |"?

“అమ్మో : విషయము చాలవటకు వచ్చిన దే 1”

“సీ పరిహాసము. జాలింపుము. అట్టిస్టితి యొదవవలెననియే కద మన యత్నమంతయు |”

“నవ్వుల కంటిని, కమించు(డు, మీ (వతిజ్ఞయే లేకున్నచో మీ యిర్వుర దాంపత్యము జగన్మోహనముగ నుండును కదన్మూ క్‌?

1పతిజ్ఞకేమి : (ప్రతిజ్ఞ వేలు, వ్యవహారము చేటు. మనమి క నెంతకాల మీ పురుష వేషముల మసల వలయునో! నాకు చాల కష్ట మునిపించుచున్న ది je

(.మహిరాజ్ఞిని, యువరాజ్ఞి సుదర్శనా దేవిని కలియవలెనంటి రిగద"

68 నిజమే, కాని వారి నీ వేషములతో దర్శింపరేముంద ! ఎటులో యాలోచించవలయును,” మీరు స్థిర సంకల్పులు, మీరా లోచించుటనగా నిర్వహించు టనియే యర్థము.”

..కొలది దినములలో నీవొక పర్యాయము చందావతీ నేవి యంత పురమున కేగవలసి యున్నది.”

“తమ యాజ 1” ఖా

సునీతి వర్మగా ఆప్పుడు తిరిగి వత్తురో ! అంతదనుక మన మూరక కాలము గదుపుటయా లేక .... ?”

(ఏమి చేయమందురు 2

ఒనీవు నేడే కోటలోనికి. (బివేశము కలిగించుకుని మహారాజ దర్శనము చేసి పల్ల వరాజ దుహిత పంపినదని మన యొద్దనున్న రత్న ములను, నీలమణులను నాయేమగారి కుపానముగ నొసంగి నేనిచ్చెడి లేఖ నామె కందిచ్చి యామె మనః పవృ శి నాకళింప్ప చేసికొని వచ్చి నవో భాగుండును 1)”

ఒచి త్రమటులే చేయుదును.”

ఒఎంతో జా[గతకో సంచరించవలెను, మనకిచ్చటీ యాచార వ్యవహారములు కట్టుబాట్లు భారికొక్రగ మండును.మన కవి యేమియు

1. [ |. * 4s My y i $y | క... a bl we rn ఖీ nly 0

69

దెలియవవియే చెప్ప వలయును, అడుగు తీసి యడుగు వేయవలెననిన వేయి యాలోచించ వలసి యుండును.”

4ధన్యురాలను, అటులే యొన రును.

సునీ తివర్మ వచ్చెదననిన గడువు డాట్‌ పోయినది. నందిక కోట లోనికేగి మూండు దినము లయినదీ. ఆమే యింకను తిరిగి రాలేదు ఏపరీళము లేమైన సంభవించి యుండునా ! తా నొంటరియె పోయినది. ఆ మెశేమి చేయుటకును పాలుపోవుటలేదు

సునీతివర్మ యింకను రాడేలనో ! విష్ణుకుండిన స్పరము వీరి (ప్రముఖ నగరములలో నొకటి కాబోలును. ఆయన యచ్చట నిర్వ పాంప వలసిన రాచకార్యోము లేమైన నున్నవేమో ! కాంచీపురమున సకల రాజభోగముల ననుభవించుచు రాజ్జియై సంచరించు తానీనాడు

విజయవాటిక యందేకాకిగగడనని కాలముతో నిముసములు లెక్కిడు కొనుచు కూర్చుండ వలసిన దుస్థితి కల్గినదని చింతించును.

(తిలోచన యొంటరితనమును భరింపలేక పోవుచున్నది, చందా పతీదేవి నందిక నాదరించినదో లేదో ! ఆమె తన లేఖ నెట్లర్ధము చేసి కొన్నదో /

నొల్గవదినమున సునీతివర్మ వచ్చెను ఆయన చారులోచనుని చూచి సుశీలు (డేమయ్యెనని యడిగెను, ఆతడు నగరమును చూచుట

70

కును, ఉండవల్లి గుహను దర్శించుటకును వెళ్ళియుండవచ్చునని చారు లోచనుడు పల్కెను.

“అయినచో మరి నీవేల వెళ్ళలేదు 2”

“క్షేత్ర దర్శనాదులందు నాకంత యా భిముఖ్యములేదు, అదిగాక మా పల్లవ రాజ్యమున నున్నంత శిల్ప నై పుణిని చేతాకచో చూషిం క్‌. మ చుడు

“ఉండవర్లిలో ఆనంతపద్మనాభస్వామి విగహమున్నది. అది ఏక శిలపై మలచిన మవో శిల్పము 1

'దకిణాపథమందు విరచింప,బడినంక శిల్పమాంధముల నంత రింవ(బడలేదనిపి చు చుస్నది, మధుర కాళహస్తి, కంచి చిదంబ రములందు శిల్పాభిరామములై న దేవతాయతనము లున్నవి. అంత దనుక నెందులకు ? ఇచ్చట దుర్గా దేవ్యాలయమున్నది. అండేమి శిల్ప మున్నది !: కేవలమమ్మవారున్నది. మీరేమైన సననుడు, ఆలయ శిల్పము మా రాజ్యమున/ బరిణతమైనంతగా వేరెచ్చటను కాలేడనియే చెప్పవలయును ””

“ఆంగీక రించినామ. పోనిమ్ము మీ రాజ్యముననే శిల్పము సమృ ద్ధీగ వర్ధిల్లినది 1? విషయమును చెప్పితి నంతియకావి 'వేరుగాదు.”

నేను మాతమనినదేమి ? పల్లవ సార్వభౌముల యశము ఘనీ భవించి సాకారమై మహాబలిపురమున వేల సంవత్సరములుగ విస్త రిల్లును,”

71

ఒఇచ్చట సైతము శ్రీ దుర్గాదేవి ఇందకీల్మాది పైనుండి తన కృపాపాంగ ఏత్షణముల తెలుంగు నేలను పండించు చున్నది కద 1”

సత్యము. దిర్కితివి, ఆమె మా యిల వేలుపు :”

ఒవిమ్షుకుండిన పురము మీ నగరరాజములలో నొకటిగద | అది 'సెతమీ ఏజయవాటిక యంత యందముగ నుండునా ?”

ఓ దేనియందము దానిది, అచ్చట విష్ణుకుండమను చిన్న (ప్రవాహ మున్నది. అది పేరునకు నదియే కొని దానియందు జలము చాల తక్కువగా యుండును, వర్గాస మయము లందొక్కొాక్కప్పుడు వరద వచ్చి పరిసర (గ్రామములను ముంచియెత్తును. అప్పుడా నదీమతల్లి భ(దకాశయై న ర్రిచుచున్నట్లుండును; కృష్ణా తరంగిణి యటులగాక మందగతుల సుందరముగ సాగిపోవును, ఇది జీవ నది. సర్వకాలముల మనో హరిణియె దర్శన మొన(గుచుండును.”

మీరు గొప్ప భావుకులవలె నున్నారు.”

ఒఅదికాదు. భావమును వివరించు వై ఖరిలో నందముండును. అసలందమసుమాటయే చిత్రమయినది. దానిని నిర్ణయించుట కష్టము |”

..కష్టమేమున్నది ! కంటి కీంపుగతోచినే నందమైన దందుము £),

అపునది చూచెడి వారి మనోలక్షణమును బట్టి కద నిర్ణయమగు నదీ! క్రొత్తగా తుబుసమును విడిచిన శెల్ల(తాచందముగ నుండును, (పకృతిలో సుందరము కానిచేమియు లేదు. భిన్న భిన్న కోణముల

72 నుండీ చూచిన సర్వమును మనోహరముగనే యుండును. అంతడా(5 నెందులకు ? నీవున్నావు, నీ వందగాడవే కద !”” .చారులోచనుడు సిగ్గుపడి. ఒబాగున్నది ! పరహాసమునకింర నేనే దొరికితినా :” అనను. ఒనిజము- చెప్పుచున్నాను, నీవు నయ్ముదనో లేదో ! సీస చాల నందముగ నున్నావు. నిన్ను జూచిన మరుకణము నుండి నన్నా

కోర్కె బవీయముగ వేధించుచున్నది.”

ఒవిమదీ? ” ఒనిన్నొక్క-సారి యాలింగన మొనర్చుకొనవలెనని : నీ తపో

లముల౪ జుంవించవలెన ని”

చారులోచను(డు విరుగంబడి నవ్వుచు... ,4సుశీలు,డిచ్చట లేడు గనుక సరిపోయినది. అతండిటనున్న నీ వేళ నెంత పరిహానము చేసేడివాడో !?

44ఇందు సరిహాసమున శకేమున్నది ? నా మనస్సున కట్లనిపించి నది. ఆ కోర్కె నన్ను, బట్టి వల్లార్చుచున్నది. సీతనూ స్పర్శ నాకు & _త్తేజనము కలిగించును. నేనేమి చేయుదును 1

మీ కోర్కె లోక విరుద్ధముగ నున్నది శీ

" ఆయిన నేమందువు 7”

10] 73

ఇట్టి వాంఛ సాధారణముగ స్తీ పురుమల మధ్య యేర్చడు చుండును. స్రీ యందు త్రీకి పురుషునియందు పురుషునికి నిట్టి వాంఛ

పరిహాస భాజనముగ నుండును,”

అందులకే మే మనీనది. తీ వమైన యుత్కంఠను నిగహించు కొనుచు వచ్చుచున్నాను. సుశీలుండుండుటచే నెన్నండీ మాట నీతో ననలేదు. అందుచే నిప్పుడు నామనోభావమును నీకు వెల్లడించితిని. ఒకసారి యనుమతించుము.

మీ కోరిక చాల విచితముగ నున్నది.”

44నుసీతీవర్మ వాపోవుచు.... .ఆయినచో నీ వంగీకరించవన్న మాట, నీ సమక్షమున దీసము క్షణముగ వేగించుటకు నా మనస్సురకలు వెట్టును. నీ సౌందర్యము స్రీ జనోచితమై లోభనీయముగ నున్నది, నీవు ఫ్రీ వెనచో నెంత బాగుండెడిది :” అనెను,

“స్త్రీ నైనచో నేమి చేసెదరు ?” “నిన్ను వివాహమాడి నా జన్మను సార్థక మొనర్చుకొందును.”

“నాపై మీకింత (పేమ యున్నదన్న మాట 1”

“అదివేర సుడువవలయునా ! నిన్నాయరణ్యమున చూచిన కణ ముననే నా మనస్సు నీయందు లగ్నమైనది. నా హృదయపు "లోతు లలో నేదో యవ్యక్త భావము నీను యువతివని చెప్పునట్లుండును నీ కన్నులు నీయపాంగ వీక్షణములు "తనూ విన్యాసము "పదచాలనము

74 శోరీరాంచలములు సాలభాగము ఒకటని యేమి నర్వాంగములు స్తు

సంబంధులట్లనిపించును క?

చారులోచను(డు నవ్వుచు... “అయిన నన్ని(క శ్రీయే యను కొనరాదా *” అనెను “అనుకొనుచునే యున్నాను, కాని సీ ఖద్ది ఎద్య పాటవము, ఆశ్యలంఘన చాతుర్యము ఆరితేరిన పోటు Sh సు తలపింపజేయును. నీ గానము గాంధర్వమై నీ కంఠస్వరము మధుర పంచమ (శుతి మనోహరమై తార స్థాయి నందుకొనుచు ఫ్రీ లక్షణములను తెలియంజేయుచుందును. నా కంతయు నేమోయద్భుతముగ నున్నది 1”

మీకు నర్వ విద్యలందును (ప్రవేశముందన్నమాట. సంగీతమును గూర్చి మీరెంతగనో మాటాడుదురు.”

“నూయమ్మగారు చండ్రావతీదేవి సంగీత సరస్వతి. మా యన్న గోవిందవర్మ యచ్చముగ తల్లిగారి సంగీతమును పుణికి పుచ్చుకొని జన్మించినాడు, ఆయన వీణ వాయించుచో నెంత నంగీత విద్వాంసుం డై నను శిరమువంచి నమస్కరించవలసినదే. ఆయన చిత లేఖనము నందు సైతము సిద్ధహస్తుండు.”

“ఆయన స్రీ జనోచితమైన విద్యల నేంతయభిమానించు కుందు లకో ! యువరాజు గద : ఇట్టి విద్యల నభ్యసించుచు కూర్చుండుటకు తీరికయుండునా ?

“నాయనగారు యుద్దవిద ్యల నభ్యసించుమందురు. అన్నగారికి

గలగల దనం (ప్రీతి యుద్ధ విద్యలందులేదు. ఆయనకు ధర్మ dies i rte UR ,

75

(పవజత మా నాయనగారి నుండియు, సంగీత సాహిత్యములు ఆమ్మగారి నుండియు దారనత్వముగ సంక్రమించిన వి.”

శాల విచి తమైన విషయము ! మరియు యువరాజులు యుద్ధ రంగమున శే గరా ఖే

“ఎందుకేగరు ? మహారాజుగారి తృ ప్రితై యేగెదరు*

4 ర్పీర్రు పూర్తీగా మీ యన్నగారినుండి భిన్నమైన మన స్తత్యము గల నారు, మీరు యుద్మప కియలయందు నిషాతులు.” (om) ౯2

“నాకు లలితకళలనిన నభిమానమేగాన్సి వాని నభ్యసించు నభి

లాషలేదు,” “నాకు మీ యన్నగారివి దర్శించవలెనని యున్నది.” “సీవు యువతియైన € గాక పోయితివి 1” “పోనిండు, ఆడవేషమున పోవచ్చును గద 1"

“అది వేషమేయగును గద. నిజము బయటపడుచో ప్రాణము లపై నాన వదలుకొనవలసినదే 1”

“అట్‌ యవసరములు కలుచో నా విద్యల న్నియు (జఉకాశించును।* 9 Ca) “ఆది యంత సమంజసమైన విషయము కాదుగద !*

“డఃరక యట్లంటిని. నేను తొలుత వా_స్తవముగ నాడపిల్లనే

76

సునీతివర్మ కన్నులింతలుచేసుకొని___ “నిజమా ! నీ వాడ పిల్లవా ! నేను మొదటి నుండియు ననుకొనుచునేయున్నాను.” అనుచు

“కొని యిప్పుడు నేనట్లుకాదు fo “మరల నదేమి **

“అది యంతే 7”

“పెండి పేరంటములు జేనుకొనవా 7

“నాకు యు క్రమని తోచి నా మనస్సునకు నచ్చిన వరుండు లభిం చుచో తప్పక వివాహమాడుదును.”

“లేనిచో !”

“ఇ'కేయండి పోయెదను.”

*నాకిటి యద్భషమున కర తకలదా ? ళు మి య్‌

చారులోచను-డతని పరిదినవదనము నాలోకించి పులకించి “అంతక మించి యేయునతికేని పట్ట(దగిన యదృస్టమేముండగలదు 2” అనెను.

సునీతివర్మ పరమానందభరితగద్గద కంఠు(డై.. “ఆయినచో నీవు యువతివి కమ్ము.” అనెను,

17

ఆది యంత సులువైన విషయము కాదు. ఒకవేళ కష్టపడి నన్నిట్లు చేసిన యోగి పుంగపు నర్జించి యధఢాస్థితిని పొందుదునే యను కొనుడు. అప్పుడీ సామాన్య యువతిని వివాహమాడుటకు మహారాజు లంగీకరింతురా ? నన్నుద్వాహమాడు నత(డు నా యభిలసితము నను నరించి గసడచుకొ సవలసి యుండును.”

నీ కిప్లమయిన విషయములు నా కనిష్టము లెట్లగును ? నీ యభిల షితము ననుసరించియే (పవ _ర్తింతును.”

“నంతోషము. మహారాజునేమి చేసెదరు ? చంధ్రానతీదేవి గారంగీక౦ంతురోని నమ్మకమున్నదా 1?”

“ఆవి యన్నియు నేను చూచుకొందును. (ప్రథమముగ సీవు యువతివి కావలె గద! నీ మూలమున విస్ణుకుండిన వంశమున జయంత కంతు లుదయించగలరు 1

“మీరిత పూర్వము నన్నెచ్నటనై న జూచినారా ౫ “ఆట్లనుటలో నీ యభిపాయము ?” “ఆరశ్యమునందు మనకు పరిచయ మేర్చడని నాటిమాట 1”

సుసీతినర్మ చారులోచనుని కన్నులలోనికి నికితముగ దృష్టి సారించి... “చూచితినవిపించినది. నాయనగారి నర మేధయజ్ఞమున సిళశ్చయముగ నిట్టి కనులనే చూచితిని, కాని, యవి పల్లవరాజ దుహిత్క

78 (తిలోచన పల్లవి కన్నులు. ఆమెకును నీకును పోలికలు చాల కచిసినవి. ఆడరూపమున నీవచ్చముగ నామెయే యగుదు” వనెమ,

“బాగున్నది ఆ శఉ్రలోచనయే సీవన్నారు గాదు :”” పావము మీకు త్రిలోచన పె మిక్కిలి మక్కువవలె నున్నది.””

“ఆమెన్గొకసాొరి చూచిన వారిక నామెను మబిచిపోలేరు ఆము కన్నులలో నేనో యాకర్తణ పట్టిలాగు చుండును.”

“మునస్సునందు త్రిలోచన పల్లవిని భావించుచు నామె సుదుర్లభ యగుటచే నా యందు _పేమను నిల్చుచున్నారా 1”

“సీవెట్లయిన భావించుము. నీవు నాకు కొపలెను,

“మేమీ నగరమునకు వచ్చి మూడు నెలరై నది. మేమెచ్చటికిని పోరాదు. మా విద్యకు (ప్రకాశము లేదు. కాంచీపురమున విచ్చలవిడిగ స్వచ్చందముగ విహరించు మాకీ నిర్భంధమేమి ?”

“మీకు గావలసిన వసతులన్నియుం గల్పించెదము. కోటలో మీ విద్యా (పదర్శనమునకు వలయు నేర్పాట్లు చేయించెదము మా వదిన సుదర్శనాదేవిగారు సాలంకాయనుల యాడపడుచు ఆమె కీ విద్యలయంద సరిమికానురాగము కలదు, సీ వీరత్వము రాజధాని యందంతటను మ్యార్మోగునట్లు చేయించెదము. మహారాజు నిన్నభినందిందును. కొని నీవు నా కోర్కెను దీర్చవలయును.”

79

“తొలుత ఎటు వాగానమును పూ యు

యమునరు సంచే హమెందులకు +”

గాఏంప్పడు. నా చేతిలొని విష

రి ది

“ఆబటులే కానిమ్ము, సీ వాడిస మాటను తప్పరాదు సుమా !" “అదుగో సుశీలుందు రానే వచ్చినాడు Fy

“మంచిదిశ మీరిరువురు మాటాడుకొనుచుండుదు. నేను కోట లోనికి పోవ లసియున్నది,”

సుసీతివర్మ ఆచ్చట నుండి వెడరిపోయెను,

తిలోచన నంది నుద్రేశంచి... నందికా ! ఇన్ని దినములుంటి వేమి ? మనలను గూర్చి మహారాణి యభ్మిపాయ మెట్లున్నది ?” అని ఖో ae] (పక్నించెను,

“రాకుమారీ ।; సర్వము ఫలోన్న్ముఖముగ నున్నది, మొదట నన్ను కాపి వారడ్డి విలచిరి. నేను మీ నామమును పేర్కొనగా వారు నన్ను వడచిసృచ్చిరి. చందావలీదేవి గారు నన్నెంతో సాదరముగ సంభావిందినారు. యువ రాజి సుదర్భ్శనాడేవిగా రచ్చటనే యున్నారు. ఆమె సూత్ముగాదాణి. బారిరుపు రర్కా పెల్లెర్యడ వతి నున్నారు! అత్తా కోడండనిసించదు ! మీ “పేరు వినినంతనే మహారాజ్డి మురిసిపోయి నారు. మీ లేఖను చదువుకొని వెంటనే మీ కాం;ధముల కాహ్వానము( మెలియ( చేసినారు, యజ్ఞ వీళ నాయమ మిమ్ముల జూచినార(ట. ఏమేమో రెప్పినారు. ఆమెకు మీ యెడల సద్భావమున్నది. మాటల మధ్య సునీతి

80

వర్శగారికి మీపై ననురాగమున్నట్లు మాటాడినారు. మాధవవర్మ మహా రాజునకు గూడ మీ యెడల మిక్కిలి యభిమానమ(ట : ఆచ్చటి వరి స్టితులన్నియు విష్ణుకుండిన వంశము పల్లవరాజ దుదాతసు తమదానినిగ చేసికొనుట కభిలషించు చున్నట్లున్నది.””

“బాగు బ్రాను! మన మార్గము సుగమమగు చున్నది. ణక చూడుము. త్రిలోచన పల్లవి _పతిజ సరవేరినప్తే యనుకొనుము. అటిది ne] హో భ్‌ న్య మనమిచ్చటకు బయలు దేరిన నా౭డే సిద్దించినది !

11]

“సునీతీ ! చాల దినములై నది, ఈ నుధ్య బొత్తుగ నా యొద్దకు వచ్చుటయే మానివేసితివి !

“ఏమియులేదు. రావలయు ననుకొనుచునే యున్నాను. ఆలస్యము జరుగుచు వచ్చుచున్నది. విష్ణుకుండిన నగరమునకు వెళ్ళవలసి వచ్చినది”

ఎన్ని నగరముల కేగినను, ఏమిచేసినను నా యొద్దకు వచ్చుటకు జాగుచేసెడి వాండవుకావు. ఎదో బలీయమైన కొారణముండి యుండ వలెను. నాకు జెప్పదగినదై నచో వపనవలతును .”

అన్నగారట్ల నిన శేశేమనగలను ? నాకు మీతో చెప్పరాని కార అము లుండునా ?”

“అయినచో చెప్పుము. నీవు రాజధాని యందే యుంట్‌వా ? మీ వదినగారు కూడ చాల తడవులుగ నిన్ను గూర్చి యడిగినారు. ఆమెకు నీపై నీవు పసిమరదివని వాత్సల్యము |

“ఆదృష్టవంతుండను వదినగారు నన్ను చిన్న తమ్మునివరె మన్నింతురు. కొన్ని నెలల (కిందటి విషయము. నేనప్పుడు. వేటకు బోయితిని. అరణ్యములో నా కికువురు యువవీరులతో పరిచయ మేర్చడి

నది. వారిరువురు గొప్ప ఖడ్గ విద్యావేత్తలు. వారి యండొకని పేరు

జ wo ట్‌

82

చొోరుతలోచను.డు. ఆతండుద్దండుడు. నేను దినమంతయు (శమసపడీ వెంటాడుచున్న వరాహము నాతడు క ల్నివేటున గూల్చినాడు. అతడు బాలసాహసి, రెండవయాత (డు సైతమతనికిందీసి పోవువాంయ * -డు, నారిరువురును కాంచీపురము నుండి వచ్చుచుండిరంట. మన రాజవావికి వచ్చుచు మార్గమున నన్ను గలసికొసుట తటస్టించిస ది. వారలు నా యా(శ్రయము నర్జించిరి. నేను దారిని నా వెంట దీసికొని వచ్చితిని, నేనును వారును గలసి ఖడ్గ విద్యయందు (కొత్త మెలకువలు, ఒదుపులు నభ్యసించుచున్నాము. వారినట్లు కొనితెచ్చి నా యొద్ద నిలుప్పటలోని [పయోజన మేమున్నది 1 దారి విద్యా పొటవము పదిమందికి: దెలిసి నప్పుడు కద, విద్య నేర్చినందుకు సాఫల్యము ? తమ విద్యా (పదర్శా నము నేర్చాటు చేయించుండని యర్రించుచున్నారు, నిన్ని చెలలుగ నుపేక్షసేయుచు వచ్చుచున్నాను. ఎప్పటికన్సుడే మీకీ విషయమును తెలియంజేయుదమని.... ....

“దీవీకింత యాలోచన కావలెనా? నా దగ్గణ సీ కిమాన మెందులకు ? అవశ్యమ'క్లే చేయుదము, (ప్రథమముగ మన కోటలోనే వినోదముగ వారి _పదర్శనము నేర్చాటు చేయంప వచ్చును.”

“ధన్యుండను. ఇన్నినాళ్ళును అన్నగారేమందురో యవి మన సుతో గుడుసుబృు పడుచున్నాను, నేటికి నా మనస్సున కూటబిట కల్లిన ది.”

“అదేమి సునీతీ ।! ఇంత చిన్న విషయమున కింతటి పాము ఖ్యము నిచ్చి మనస్సునందు బాధ(జెందుపెందులకు ? నీ వింతకు( బూఠ్వుమే చెప్పియుండిన దారిరువురి సీ నరికి మన "సై న్యమున నగ స్తానమున నిల్చి యుండెడి వారము.

83 “నేనెదో బాధ్యతా రహితముగ జీవితమును (క్రీడగ గడుపుటయే కౌని యిట్టి పముఖమెన వ్యవహారముల మున్నెన్నండు పటించుకొన థు దం టు లేదు కద ! అందువలననేనై స్వతంత్రించి యిట్టి పనులు చేయవచ్చునో రాదో యను శంక: నాయనగారే మందురో యను భయము, అన్నియు. జేరి నా మనస్సునకు. దెజపి బేకుండ( జేసినవి.”

“సునీతీ , ఎంత పొరబడితివి : నీవేమి తప్పుచేసినావని : ఇందు నాయనగారనుట కేమున్నది ? మీదు మిక్కిలి సీ వింతటివా డవై తివని సంతోషి చెడినారు.

“అన్నా 1 నొ కిప్పుడు చాల దై ర్యముగ నున్నది. (పదర్శనము నెప్పుడేర్పాటు గావింతము ?”

“ర వేళ్ల జ్యేష్ట శుద్ద పొడ్యమి పూర్ణిమనాండు సుదర్శన జన్మ దినము. ఆనాడ్రె నచో సముచితముగ నుండునని నా యభిప్రాయము*

“ఆవునదియే సముచిత మైన సమయము సునీతివర్మ అన్నగారి సెలవు తీసికొని వెడలిపోయెను.

చారులోచనుని కిష్టమైన పనులు చేసిన నాత(డు సంతసించునుం తరువాత నాతడిక తన మాట నిలబెట్టుకొ నవలెగద ! అప్పుడిక తన్ను మీంచిన యదృష్టవంతు౬డుండడు. ఆమె యభొమమయిన గాన మాధు రికి తాను తనిసిపోవును. చార్మిదీ సుకుమార స్నిగ్గమెన యాయమ వప్పుకాంతులలో తాను స్నానమాడును తానింక చారులోచనా దివ్వ దీర్జాపాంగ వీక్షణములల్లో కరగిపోవృును. ఆత(డేమనునో చూడవలసి

34

యున్నడి. సునీతివర్మ చారులోచనా మధురమధుర (ప్రణయరీలా విలాస ముల నూహించుకొనుచు నొక విధమైన తృ ప్టిణెందు చుండెను,

ఖడ్గఏద్యా (పదర్శనము నే నేర్చాటు గావించినందులకు చారులో చను డెరకగనో యానందించెను. “ఎటులై సను సు ఘువీతివర్మ యాడిన మూటను నిల బెట్టుకొ నినా” రనెను.

“అయినదో నేమైనట్లు ? నీవాగ్దానమును పాలించవవెగద 1

“నాగాన పొలనము నా ee వకు ప్రధాన లక్షణము ! తప్పక 5 పాలింతును, ఆంతకుమించి నాకు(గానలసిన దేమున్నది 2”

“ధన్యు*డను, ఇక (పదర్శనముసకు పదమూడు దినేములే వ్యవధి యున్నది. చాలుననుకొందును.””

“ఈ క్షణమున (పదర్శసము జరుగవలసి యున్నను మేము నం సిద్దులమే. మాకావిద్య యంతగ సిద్ధించినది. నా జీవితము కత్తిమీంది సాము వంటిది అందుచే నేనా విద్యా విషయమున సర్వదా జాగరూకు( డనై యుందును, బగ్గ విద్య నాకచ్భా ఇస (పాయము. మీకెట్టీ యా శా భంగమును కలుగనీయను. మీదు మిక్కిలి మీ వారెల్లం (బిశంసించు 'రీతిగం (దిన ర్హింతును.””

“నీ వంతట్‌వాండ వగుదువు. నీశ క్తి సామర్యములపై నా కమే _యమైన విశ్వానమున్నది, మాయన్న గోవింద వర్మగారు శాస్త్ర విషయ మున తుణ్ణముగ, డెళిసినవారు. నీవాయనను నీ విద్యా ప్రాగల్భ్యముచే మెప్పించ వలయును, ఆయన ప్రశంసల నంధుకొన గల్లుచో మన శాస విరిగి నేతిలో దిడినప్లే 17)

85

“మీరే తూడగలరు కద ! మీకు. దెలియని దేమున్నది ? యువ రాజు మనస్సు నరికట్టి మరీ మాటాడెదను 1”

“నీవంతటి వాడవే ! నాకుందెరియును,. కాని ముందు జాగతక్రై యట్రనినాను. మాయమ్మ చందావతీదేవిగారు, నాయనగారు, మా పిన తల్లులు సుభదా మలయవతీదేవులు, అన్నగారు ఇం్యద్రవర్మ దేవవర్మలు వదినగార్లు సుగంధి మోహినీ దేవులు, ఒకరనియేమి రాజకుటుంబ మర తయు నానాండు సమావేశమగును. యువరాజ్తి జన్మదినము మహావై భవ ముగ జరుగును, సుదర్శనా దేవిగారనిన గ దలలోని నాల్క. యనుకొనుము. ఆమె సౌశీల్యము, మతి విభవము నందటి మనస్సుల నాకర్షించుకొ న్నవి. ఆమెకృతముగ నేమిజరిగినను అందరు నొక్కచో. జేరుదురుం””

“స్తుదర్శనాదేవి దూరాలోచనా పరురాలువలి నున్నారు. చాలా 1పాజ్ఞురా లై యుండవలయును ! తాను యువరాజ్ఞిమై యందణీ మానన ముల నలరింపంజేయుచున్నదనిన నామె దూరదర్శితయు సూత్మువిషయ ఫరిశీలనా వివేచనయు సాటిలేని వనవలసి యున్నది :””

“నిజమే! ఆమె చాల చితమైన వ్యక్తి, వ్యక్తులను చూచుచునే వారి మనస్సు లోతులందలి యూహలను చదివివేయ! గలదు 1

“ఆమె బుద్ధీనై శిత్య మ్హమాఘ మనవటచెను,. తోను భవిష్యన్మ హా రాజ్టి యగును. ఆ విషయము దృష్టియందుంచుకొని నేటినుండియే పరి వారము నంతను చనముత్కారముగ నా కట్టు కొ నుచున్నది 1)

“అఆట్బీదేమియు లేదు, ఆమె సహజముగ సౌమ్యురాలు. నీ వన్ని( టికిని విపరీత వ్యాఖ్యానములు చేయుదువు.”

““పోనిండు, కుటుంబము నందలి పరిస్థితుల ననునరించి మాటాడి తిని. కానిమ్మటులనే యనుకొందము. నీ తెలివి వదినగారి తెలివిని మించినది 1”

“రాకుమారా ! భవిష్యన్మహా రాజ్జియగు సుదర్శనాడేవిగారికిని నాబోటి సామాన్య యువకునికిని సామ్యము జెస్పరాదు.”

“నీవు నిజముగ నష్లేయగుచో తప్పే యగును. కాని విషము కుండిన రాజవ్వుతుండు సునీతి వర్మకు కులపాలిక కాంబోపు యువతితో పోల్చుటలో తప్పు లేదుకద 1”

చారులోచను,డు కిలకిల నవ్వి. “ఆయిన వి(క మీ పట్టుదలను వీడరన్నమాట ! ఒకవేళ తిరిగి చేను యువతిగ మారినను మీలో వివా హము సానుకూలమగునా ?” యనెను,

“సం దేహము వలదు, తస్పక మన వివాహము జరిగి తీరును.

“నంకోనము 1 వ్యవధి చాల యున్నదికద ! మురిదీ విద్యా (పదర్శనము జరుగనిండు, రాజ పరివారము నందు మా పేరు పతిష్టలు సెరుగవలెను. ఆందఅకు మాపై సదభ్మిపాయ మేర్చుడవలెను.”

“అటులే, సీ కొటి శకెంతకాల మైన శేరియుండగలను. వేచియుం డుటళోగూడ నొక యానందము తృ ప్రియు నున్నవి,”

87... “యధార్థము వాకొంటిరి. నిరీక్షణలో నున్న యానందము ఆను భవములో నేమున్నది 7

“మన యిరువురి మనస్సు లొకటియగుచో వి(క లేనిదేమున్నది!”

“నేను 'చాల యదృష్టవంతురాల నగుదును. మీ వంటి నిర్మలాం తఈఃకరణముగల వ్యక్తి భర్తగ లభించుటకన్న నేకన్యకకై న నభిలషించ. దగినది వేరేమి యుండును £$”

- సునీతివర్మ చారులోచనుని మాటలకు పొంగిపోయి... “చూచి తివా: నీ వెంత మగవాడ వై నను, ఆది కృతక మగుటచే నిసర్గ మైన త్తీలక్షణమే నీయందు దీపించును,” అనెను.

“న్వభావో దురతికమః :' నాకు(దగిన భర్త లభించి నప్పుడు నేనేల మగవాడుగ నుండవలె ! ఆంగనా సహజమగు కోర్కెలు నా నుండి వై దొల6గినవా ఇ

కృ తారుడను! నేనిక పోయివచ్చెదను.”

థి i

“అటులనే”.

'సుసీతివర్మ వెడలిపోయెను. త్రిలోచన యొంటిగ నుండెను,

“సుశీలు డెచ్చటి కేగనో ! ఇంకనురాలేదు. సునీతివర్మ (పేమ మయ హృదయ సౌకుమార్యమునకు పల్లవి లోలోన మురిసి పోవు చుం డెను, ఏమి రాకుమారుడు ! పరమ నుగుణ మూరి! ఆయనకు

తాను రాజకుమారు;డనను గర్వ మావంతయు చేదు. కేవలము "స్నేహ మును బురస్కరించుకొవి తమ్మిరుపుర ఎంతగ గౌరవించు చున్నాండు : తమకొటబ కెన్ని ప్రయత్నములు చేయుచున్నాడు ! ఆయన మనస్సు మాగ్గ్యమును వీడలేదు. కానిచో తనపై నట్టి ఏివరీతపు కామన యేమి; తా నగుటచే సరిపోయినది! వేతొక(డై స తసికోర్కె యేమయ్యెడిది!”

“వా సవమునకు మాహ మెంత చెడ్డది 1 తన పెంగల (గుడ్రివ్యామో హముచే సునీతివర్మ తనగీచిన గీటు దాటకుండ నెడచుకొనుచున్నాండు, రాచనగరులో తనకట్లు సాగదు, అచ్చట మొగలిముల్లుల వోని దృక్రు

శాం భ్‌ సారములకో నఖశభాపర్యంతము ని?తనిశితముగ; బిరిశీలింతురు వారి పరీక్షలకు సట్టువడరాదు. ఇడ్డవిద్యను చెలయించి వారల రంజిల్లంజేయు టొకయెత్తు. దారలకు, దాను యువనతియను ననునూన లేశముకూడ కల్లుటకు తాఏయకుండ మసలుకొను టొకయెత్తు jf!

“సుదర్శన యసొమాన్యు రొభివలె నున్నది : నందిక పైత మటులేయున్నది. ఆమెనొక కంట కనిపెట్టుచు సంచరించవలెను, సునీతివర్మ సోదరులెట్టివారో ! వారిభార్యలు తల్లులు నందు తన కపరిచితులే. తనకు మహారాళ్డి నుండి యాహ్వానము వెళ్ళినది. కాంచీ పురమునుండి యావార్త తనకు చారులు మోసికొ నివత్తురు తన యన్న గారాశ్చర్యము. జెందును. తన చెల్లెలి కార్యకౌశలమునకు మిక్కి-లి సంతసించును, తన వంచనా నాటకము నందు (వధమాంక మారంభ మగుచున్నది. ఆ ఫై భగవతి యిచ్చ !

(తిలోచన కాలోచనా పరంపరలతో దినములు దొర్లి పోవుచున్నవి సునీతివర్మ యనుదినము తన యొద్దకువచ్చి జాను తీసికొనవలసిన జాగ

12] 89

తలను గూర్చి హెచ్చరిక చేయుచుండును. కవచము లిట్లుండవలెను, ఈ ఖడ్గములు మిపుల బలిష్టము లైనవి ఈ శిరస్త్రాణమును నీకై (పత్యేకముగ చేయించితిని. ఇట్టివే విశేషములను తెలియ! జేయు చుండును. తన యవసరముల నాయన శద్ధగ గుర్తించును. ఆయన అనురాగ (సవంతి వెల్లువయందు తాను స్నానమాడు చున్నది. దినదిన మున కాయనపై తనకేదో మమకార మేర్చడు చున్నది. ఆదెట్లు పరిణ మించునో : కర్తవ్య నిష్పరాలైన తానిట్లు మెత్తని చిత్త వృత్తిని పోషించుకొనరాదు : మనస్సు నదుపులో నుంచుకొనుటకై ధ్యానమగ్ను రాలగును. నందికతో ఖడ్ల విద్యా రహన్యములం గూర్చి చర్చించు చుండును,

ఆ దినము రేపను రోజు వచ్చినది, నాదు జ్యేష్ట శుద్ధ చతుర్దశి, వెన్నెలను కృష్ణవేణీ తరంగముల పై నాట్యమాడుచు కొత్తగ సాన బట్టిన కత్తివాదలను పరిహసించు నట్లున్నవి :

చూచుచుండగ నింతలో నాక సమంతయు మేఘావృత మయినది నులుములు, మెటుపులు విజృంభించిన వి, క్షణములో సాందమైన వెన్న లలు మరుక్షణమున నంధకారమున విద్యుద్యిలసనములు ! ఈ విద్యు త్పభలు క్షజీకములయ్యు వెలిగిపోవును. అతి పవితమైనఏ! లోక మంతటికి చక్షుః (పీతికరములుగ నుండును. సృష్టిలో కొన్నిటి యునికి య'ప్లేయుండును. ఆవి స్వార్దరహితములు. పరుల సుఖమున కె తమ్ము తాము. వ్యయమొనర్చుకొనును, మానవులు మాత్రమే స్వార్థ మునకె యితరుల వినాశమొనర్చ్పుటకు సైతము వెనుదీయరు. తాను - నిర్వహించ టోవృ కార్య మట్టిదియే కొద్ద:

90

తన పితామహుని యాత్మళాంతి లక్ష్యముగ సోక రాజవంశమునే నిర్మూలించ దలచు టనిన నట్టిదే కద: ఛీ: ఈ మనుస్య జన్మ మెంత స్వార్ణాశయ మైనది! కానెట్లును తన జీవితమును నర మేధమున కంకి తము చేసికొన్నది. మాధవవర్మ మహారావొనర్చిన నర మేధమేమి నర మేధము ! ఈ నరమేధమున బలిపశువు లసంఖ్యాకములుగ నుందురు, మహాభారత సంగామమున నళ్వత్హామ యొనర్చిన నరిమేభము వంటిది తాను చేయవలెను. గర్భస్థ శికుపుల రూపు నూసవలయును, సుసీతివర్మ యనిన దేమి ? తన్ను పెండ్లాడిన విష్ణుకుండిన వంశమున కంతు జయం తులు (వప్రభవింతు రనినాండు. పాప మాతని కేమి తెలియును; శాను వట్టి శలాటువని | ఊనరక్నేత్ర తుల్య యని !

ఆ సునీతివర్మను తలంచుకొనిన జాలి యొదవుచున్నది. నందిక

తన స్నేహమునశై యిల్లువాకిలి వీడి తనవెంట వచ్చినది ! తాను తనకై టూ aa ర

యామెను స్వజనదూరురాలినిగావించినది. నందిక తనను (పాణాధికముగ( (బేమించును తానువినా లోకములేనిది ! ఆమెనెటులై న కాంచీవురమునకు బంపిన బాగుండును. తనయన్నగారు కుమార విస్తువు తన్నింతకాల మన్న డును వదలియుండిన వాండుకా(డు. తనయెడబాటాతనికి దుస్సహముగ

సుండియుందును తన కాతని జూండవలయునను కోర్కె (ప్రబిలనుగ నున్నది. మరుసటి డినము గడచినచో _ప్రథమగండము తప్పినళ్లు !

ఆలోచన పల్లవి యాలోచనల కవధి లేకుండెను, యువరాజు గోవిందవర్మ న్వభావమెట్టిదో ! తనపదకమున నాత విముడ్చుకొన్నచో 'కార్యము కొంత సానుకూలము గావచ్చును.

9l

సుదర్శన సొలంకాయనుల యాడపడుచు. ఆమెనుకూడ చేర

దీయవలెను. వాఅందరును మరువాడు తాను చూడదోవు చున్నది. జ్యేష

(అ

మానపు టర్ధరాతివైన చల్లగాలులు వెన్నెలలు, నదీ నీరములు, సెకత (cn మ

స్టలులు సర్వము మనోహరములుగ నుండెను, పకృతి సౌందర్యము నెంత యనుభనించినను తనివిశీరుట లేదు. తెల్లవారిన పకీజెదినము !

నందికకు _తిలోచనపల్లవి యెచ్చటికేగినట్లో తెలియుట లేదు. అమె యుధ్యానవన మున. జూచినది. పల్లవి జాడలేదు. ఆనవసర మని పించినను సునీతివర్మ మందిరారాను భూమి యందంతటను వెదకినది. ఫలితము శూన్యము. నందికను భయమొదవినది. తన్నంత మొద్దు నిద్దుర యేల యావేశించవలె ! తన రాకుమారి కెట్టి యాపడయు సంభ వించ లేదు కద! శతుకూటమున నడుగుమోపి సింహపు నటలతో నాడుకొను సాహసురాలై న యామె కాపదరాకూడదు కద! ఆమె మరి యెచ్చటి కేగి నట్లు ? కృష్ణాతరంగిణి కేమైన వెళ్ళియుందు నేమో!

ఆం(ధములకు వచ్చినదాది యామె కృష్ణా శ్లైవలినీ (పియురాలై పోయినది. కాంచీపరమునందు సేశకమౌమె వెన్నెల రేల నుద్యానముల (క్రీడానరస్సుల చెంగట న్నిదారహితముగ కాలము గడపెడిది. నందిక నదీతీరమునకు బోయి చూచెను. ఆమెకు సంతోషము రూపుగొన్నట్లు జ్యో త్న్నాపులకిత నిబిడ నిశీధి నచ్చరవోలె (తిలోచన నదీతీరముల పొదములుంచి దీర్హాలోచనా తత్పరమతియై కనిపించెను.

నందిక చర చరపోయి వెనుకనుండీ (్రిలోచన కన్నులను మూసెను (తిలోచన యుల్కిపడి తేరుకుని __ “నందికా ! నీ వింకను నిదపోలేదా +* అనెను,

92 “మీరు కన్పించక పోవుటచే నేను కళవళ సడుచున్నాను. మాయ నిద్దుర నన్నెట్లావేశించినదో : కను తెజచునంతకు మీరు కన్పించలేదు, తోటయలదంతటను వెదకి వచ్చితిని,”

“మంచిపని చేసితివి. సునీతివర్మగారి మందిరో ద్యాసమున "సితము వెదకితివా !” యు

“మీరు చక్కగ నూహ చేసినారు. నేను నిజముగ నాయన యుద్యానమున శేగితిని !*

“ఎంత పిచ్చిపని చేసితివి! సీవు (తిలోచన నర్థము చేసికొననే లేదు. పోనిమ్ము, నేనేమి పోయెదనని యెంచి యీ యన్వేషణము. నారంభించితిని? విన్నిచ్చట విడచి కాంచీపురమున కరిగితి నను కొంటీవా 1?”

“అదీకాదు, మనము శ త్రుస్థావర మునందున్నాము కద 1”

(త్రిలోచన పక వక నగి-- “బాగున్నదే నీ భయము : పల్లవ రాజ తనయ శతువులకు భయఫడునా ? స్వప్నమేమైనా గాంచితివా ? అదిగాక విప్పుడిచట మనకు శతువులెనరు ? సునీతివర్మగారిని శతు వనుకొన వచ్చునా * మనయంతకళణములే మనకు శ్యతువు””లనెను.

“రాకుమారీ ! మీరేదో మాటాడెదరు. తాతగారు మీకు దుఃఖ కర మైన(కార మును కల్పించినారు.”?

93

“ఆయన కల్పించుపేమి ? నీ పిచ్చిగాని నర్వము భగవస్నిర్డ యము ననుసరించి సాగుచుండును. మనమూరక హేతువులు కల్పించు కొందుము. మన మెవ్వరము ! ఏదో యదృశ్యమైన యొక తేజస్సుణే పభావితులమై మనమేదో చేసినట్లనుకొనుచుందుము.”

““కీరు వేదాంతము మాటా డుచున్నారు.”

“సీ కర్ణము కాదులే, పోనిమ్ము. రేవు నాతో ఖర్మ యుద్ధ మొన ర్రువా 4

“మీతో చేయిగల్పునంతటి విద్యాప్రాగల్భ్యము నాయందున్నదా?'

“అది నేను చూచుకొందును నీ పూరక నా ప్రహారముల నొడ్డు కొను చుండిన చాలును,”

“చి త్రము, రాకుమారులలో నెవరైన సిద్ధపడెద రేమో 12 “అంతటి ధీరులిచ్చట తేరు లెమ్ము. “సునీతివర్మగారున్నారు కద 1”

“ఆయన తలపడరు, మనము సామాన్యులము, మనలనెదుర్కొ ఏట వారి రాచరీవికి భంగము $”

“మీరు సామాన్యులా ? అయిన నదివారికెట్లు తెలియును ! పొద్దపోయినది. మనమిక మన సౌధమున కేగుదుము,””

94 “అటులనే పద ఫోవుదము.”'

ఇరువృరును లేచి యారా మమార్గ సోపానములంగడచి తమ మండి రమున కేగిరి,.

యువరాజు గోవిరదవర్మ సౌధము నానుకొవి యొక విశాలమైన యారామమున్నడి అచ్చట ఖడ్గ విద్యా[పదర్శసనమున కనువృగ రంగ స్టల నిర్మాణము జరిగినది రంగస్థలమున కెదురుగ మహారాజు, గోవింద వర్శ, ఇం(దవర్య దేవవర్శలు, దక పార్వ్వమున మహా రాజ్ఞి చందా వకీదేవి, మలయవత్రీ సుభా దేవులు, సుదర్శనా సుగంధి మోహినులు, వామపార్శ్యమున రాజబంధువులు సపరివార నుపవిశ్లుల్తెరి,

చారులోచను(డును, సుశీలు (డును కవచ శిర స్తా్భాజముల ధరించి యుద్ధమున కనువై న దుస్తులతో రంగన్గలమునః De సభా నమస్కార మొనర్చిరి. తదుపరి స్నేహ సూచక మైన ఖర్ల్గ్యపహార ముల గావించిరి. అటుపై _పదర్శనారంభమయినది. రారలోచను,డు తన ఖడ్గమును చిత త గకుల యుళిపించుచు నపాతుండి కుడు కోడె తాచు నాడించు నట్లాడించుచుండెను, అశ (డెటనుండి ఖడ్గమును దూయుబచ్చముగ వల్మీకము నుండి నాగుబాము బునకొట్టుచు వె కి లేచుచున్నట్లుండెను. ఆతయ వలురకములై న కర వాలముల? గొనివచ్చెను పలుచగ నుండి గాలిలో నాట్యము. శేయుచున్నట్లుం డెడివి, పట్టాక త్తులు, చందహానములు, ఛురీకలు మొదలై న వోని నస్నింటి నుపయోగించి వానివావి. (బియోగించుట యందాళపకిం గల కకం ప్రాచుర్యమును వెలార్చెను, చారులోచనుండు (ప్రహార మొన

95

ర్చుట, సుశీలు(దు పట్టుకొనుటలుగ (ప్రదర్శనము సాగెను. అంతలో చారులోచను(డొక విచిత్ర చంక్రమణ మొనర్చెను. ఆతడు తన ఖడ్గము నెట్లు వరి భమింపజేసెనో తెలియుటలేదు. కాని యాపరివేష తానే కనిపించలేదు, ఖడ్గమే కనిపించలేదు. ఏదో సుడిగాలి పరిఢవిల్లి నట్టుండెను. ఆయదనున నెందజాతని నెదుర్కొనిను తుత్తునియలు కావ లసినదే ! రెండు చేతులందును ఖడ్గ్డముల (బూని ఆత(డు సుశీలుని చేతి యందలి ఖడ్గమును పది గజముల దూరమున కెగురగొ టను,

చారులోచనుండంతట రాజవరివారమునందు ఖడ్గ విద్యా నిపుణు లై న యోధవరులతో మోహరించెను. వారందణలో శివనాగు, డారీతేరిన జోదు. సాధారణముగ రాజాస్థానమున కెవ్వరేని యోధులు విద్యా దర్శన నిమి త్తమెతెంచిన ముందువారీ శివనాగుని పరీక్షకాగి నిల్వ వలెను;

శీవనాగు(డంత:ఃపుర రక్షకుఃడు, నుదర్శనాదేవి యంతిపురము నందలి పరిచొారకులందఅ పై నర్రికారి. ఖడ్గవిద్యా చతురు(డు. అత,డు సైతము చారులోచనువి ఖడ్గానూతములను నిలువరించుకొనజాల కుండెను, ఆత(డుపయోగించు నాయుధములు” (ప్రయోగించు పద్ధతు అన్నియు నూశ్ననూత్నములుగ తోచుచుండెను. ఆతని యొడుపుల నెదుర్కొనం జాలిన (ప్రతి యొడుపులు శివనాగుని యొద్ద కానరాకుండెను, చొరులోచ సుండు బజీమీంది _శాచుపామువతె మెలికలు తిరుగుచు శివనాగునకు కాలునిలువ (ద్రొక్కుకొనుటకు వీలులేకుండంజెసెను. శివనాగు(డు దిగ్భాంతు(డై యా విద్యయందన భిజ్ఞుని వలె నిలచిపోయెను. నిలచి షోయిన యాతని చుట్టును చారులోచనుండు నహసాధికములైన ఖర్గములు వలయములైై (కమ్మినటుల వేయంచుల సుదర్శనాయుధమును

96

దలపీంచుచు పరివేషమును సృజించెను. చూపరుతెల్లరకు శివనాగుండు తెగిపోయె ననిపించెను. చారులోచను.డు శివనాగుని కోలగగ్గెలగ రంగ స్టలముపై 6 బడవై చెను. అతండు లజ్జితుండ్జై లేచి విలబడెను. మిగిలిన వారి సంగతి లెక్కలోనికే రాలేదు.

చారులోచనుని ఖడ్గవీద్యా చాతుర్య మెల్లరకు నాళ్చర్య హతు వయ్యెను.

మాధవవర్మ మహారాజా యువవీరుని యద్భుత (పృకియలకు వెజిగంది అట్టి వీరులున్న రాజ్యమునకు లేనిదేమున్నదను కొనెను. తన కును కుమారులున్నారు. నలుగురు నాలుగు రకములు. ఈ మహాపీదని కతి యుద్దము నందలి కొన్ని మెలకువలు తెలిసిసను గోవిందవర్మ తు పదవిని న్నకమముగ నిర్వహింపగలండని వ ర్యముండెడిది. శాస్త్రవిషయమున సమర్హుండే, అయిన నేమి పమోజనము | వయోగ దతతలేమి యేమియు రాన'ప్లే యుందును యువరాజును గూర్చి మొదటి నుండియు తనకడియే మనశ్శల్యము. ఇం[దవర్మ డేవవర్మలు వట్టి భోగ పరాయణులు. రాజ్యవిషయములకును వారికిని సెట్టి సంబింధములేడు. వారికి కాంతాకొాంచనములు దక్క వేరేమియు నక్క_రలేదు. ఇక సునీతి నర్మ యున్నాడు అతండు కొంత నమర్దుండే గాని నిలుకడలేనివా,డు, ఈ వీరుల సొంగత్యముచే నొరపిడి పొందిన రాణించునేమో. ఈ యువకులను తన నగరమున నిలుప్పకొనవలెను,

చంద్రావతీదేవికి చారులోచనుని చూడగనే యాతవి నెక్కడనో చూచి నట్లనిపించినది, నరమేధమునకు నచ్చిన పల్లవ రాజకుమారుండు కుమార విష్ణువునకు సీతనికేమెన దగ్గ సంబంధమున్నదా 1 కుజటవాండు

13] 97

పరమ సౌందర్యవంతు+డు. ఇంత స్యల్ప్చ వయస్సుననే యింత గడి 'తేరినాయడు, విద్యాభ్యాస త్మీవత యెట్టిదో : మా సునీతి సెతమిట్లు తయారగుచో నెంత బాగుండును | గోవిందు డెట్లును యుద్ద విద్యా విము ఖుఃడు. నుసీతియైన నీ విద్యలందారితేరుదో వారిరువురు నూర్యు చందురై రాజ్యపాలనమును తీర్చిదిద్దగలరు.

మలయవతీ సుభదలు తమ కుమారుల తలంచుకొని వారు చారులోచనులుగామి మిగుల వగచిరి, సుగంధి మోహినులు చారులోచనుని సౌందర్యమును యెడద లోతులలో (పశంసించిరి. సుదర్శన చారులోచ నువి సుశీలుని చూచినస్పటినుండియు నిశితదృష్టిగ వారల( బరిశీలింవ+ దొడ(6గెను. -ఆమె వారి కదలికల, తనూ విన్యాసముల, అవయవ చాలనముల, నేత నిమీలనోస్మీనముల, నిలచు వై లరుల), లంఘనముల ప్రత్యేకమైన శ్రద్దతో గమనించుచుండెను. ఆమె కేదో భావము లీలగ తోచి చిణుహాసరేఖ యొక6ండామె యధరముగందగించినది.

యుద్ద మొనర్చుచునే చారులో చనుడామె భావమును చదివివై చెను. (పదర్శనము జరుగుచున్నంతసేపును సి (పహారము నిట్లొడ్డుకొనినచో బాగుండును, ఈ (ప్రయోగము నిట్లు చేయవలయును. ఈ చర్మాక్రమణ మీ వై పునుండి జరుగవలెను ఈ (ప్రత్యేక (పకియకు ఛురిక నువయో గించవలయును, ఆ దెబ్బ నెదుర్కొనుటకు చందదహాసము కావలెను, అశ్వఖండనముసక పట్టాక త్తియే పనికి వచ్చును అనుచు గోవిందవర్మ సునీతివర్మురు చెప్పుచునే యుండెను. అట్లు చెప్పుచున్నంత సేపు గొకా నొక తృప్తి ఒకొనొక యహంకారము నాయన నేేత్రములయందు వెల్లి విరియుచుండెను. తాను యువరాజునను గర్వమాయనకున్నదనుటకు వీలులేదు. రాని తనకు విద్యా _ఫావీణ్యమున్నదను గర్వ రేఖ ఘ్యాతము

98

కొట్టవచ్చినట్లాయన కన్నులందు స్పష్టముగ కోననగుచుండెను. (పదర్శ నము జరుగుచునే యుండెను. |'పేక్షకుల ముఖకవళికల ననుసరించి చారులోచను(డు వారెల్లర మనోభావముల నవగత మొనర్చుకొనుచునే యుండెను,

సువీతివర్మ రాజపరివారము నంతను కలయ ,(జూచును. వారెల్ల రును తనచే గొనిరాబడిన వీరుల నెట్లభినం దించు చున్నారో చూచి యానం దించెను చారులోచనుండీనాండు ఖడ్గ విద్యా [ప్రదర్శనము నమోఘముగ వెలయించుదున్నాండు, తనకు(దెలియని తనకీవర కెన్నడును చూపించని కొవ్ని (హృక్రియల నాత(డు చేసి చూపించెను. సులోచనుని కింక నెన్ని మెలకువలు తెలియునో : అతండు మిక్కిలి గడుసువాండనుకొనును, బౌరుళోచను,డు సునీతివర్మ ముఖవై ఖరులం దిలకించి తృ ప్పి జెందెను,

రూపొందిన (బహ్మ తేజమువలె తన కెట్టయెదుట మహారాజునకు కొలదిదూర మున నుత్తమాసనమునం దుపవిష్టుడై తన దెసకు తదేక దృష్టిగం జూచుచున్న పెనాకభట్టార కుని కన్నులలో నాతని యాత్మ , (పతి వీంబించు చుండెను, ఆయన మేథా విభవము, పరిశీలనా నై శిత్యము తన్ను పట్టియిచ్చునేమో యనునృత యనుమాస్పదముగనున్నది.

. (వదర్శన మైదారు ఘడియలు జరిగినది. రాజపరివారము నందై ల్సరును మిక్కిలి యానందించిరి, మహారాజా యువవీరుల కమూల్య మైన కాన్కల నొసంగెను, ఇరువురను తమ యాస్థానమున నిలిచిఫొండ నెను.

(ప్రదర్శనము ముగిసినది, చారులోచన సుశీలురు తమతమ చెల వుల శేగిరి. ' ల .

09

నొంటిరా తతి గోవిందవర్మ సౌధమున నెవరి ముఖమున నాలకించి నను నాయువ వీరుల (పసంసలే. గోవిందవర్మ యేకొంతమున సుదర్శనా దేవితో నిట్లసను__ “*సుదర్శనా ! చూచితివి కదా! ఆ పీరుల విద్యా (పదర్శన మెట్లున్నదందువు 2

“(పదర్శనమునశేమి వారు ........ “ఆగిసోయిలివేమి .... వారు ........ ఏమిటి 1 “వారు మగవారు కొరు 1”

“అదేమి చ్మితముగ మాట్లాడెదవు ౩”

“నిజము (పభూ : నేను (వదర్శనవేళ వారిని నిశితముగ పరిశీ లించితిని. వారి కదలికలు, శరీరనిర్మిత్మి అవయవ గోపనము నర్వము వారిని నాకుం బట్టి యిచ్చినవి.”

జ 4+

“అగుచో నాళ్చర్యముగనే యున్నది.”

“వా స్టవముగ నాళ్చర్యాకరమెన. విషయమే ! యువతులయ్యు వారంతటి విద్యావై భనోపేతలై ధేశముకావి దేశమున, ఆంతనిర్భీకముగ సంచరించుచున్నార నిన నాశ్చర్యము గాదా 1

ప

“ఈ విషయము తమ్మునికి గూడ తెలియునందువా 1”

100

సుదర్శన నవ్వి... “మా పసిమజ/దికా * ఆతవికి( చెలి యుంఠకు ఒక్కటి మొతము చెప్పగలను. వారి నుండె యాతఃడెద్‌ యాశించుచున్నాండు క్‌?

“సోదరునికి వారికో గావలనిన పనులేముండును ?*

“అవన్నియు మనకు తెలియనా ? ఆ చారులోచనుండెవా మాయ(జీసినాడు. మీ తమ్ముడు మాయామోహితుందై నాడు”

“చాలు నీ పరిహాసము సుదర్శనా ! వారు నిజముగ స్రీ అందువా ?”

“నత్యము( దెలిసికొననెంచుచో వారల. బరీక్షింపంజేయండు. ఆ చారులోచనములు మగవారి వెన్న (డును కానేరవృ ఎంతదాచుకొన్నను దాగని జగన్నోహనా పాంగ వీక్షణములు హృదయ నృందనము గలి గించు చున్నవి, తాము గమనించితిరో లేదో, కావి వారెంతకుం దము శిర సా9ణముల భ్యదపరచుకొనుటలో సంతో జాగరూకులై యున్నారు. వా రేదో మహాకార్యసాధన నర్థించి మనరాజ్యమున (బవేశించి యుండ వచ్చునవిపించుచున్నది.”'

“నీవు చెప్పిన నన్నియు సత్యములని బుజువైనచో నీకు మంచి బహుమాన మొస(గెదము.”

“అను గహీతురాలను ii

101

నాటిరాతి తిలోచన పల్లవి నందికతో __ “నంది : నీ వన్నట్లు సుదర్శవ మిక్కిలి తెరివిగలదివలె నున్నది, ఆమె యెంత సేపును మనలనేదో యనుమానముగ( జూచినట్లనిపంచినది, ఆమె మన ఖడ విద్యను మించి, మన ముంజేతులు, అంగుపలు, వెన్నడుములు, మీగా లులు, పొలములు. నేత్రములు, చిబుక (పాంతములు ఒకటనియేమి సర్వాంగముల. బరీక్షించి నట్లనిపించినడి. చివరకొమె వదనమున చిటు హాస రేఖలు పరువులె త్తినవి, ఆమెను చూడగనే నా కవగత మైనది. ఆమె మన కుహనా యువకత్వమును పసిగట్టినది. గేడో రేపో మనలను పరీక్షకు నిల్పవచ్చును. సమయానుకూలముగ మనమే విజరూవముల బయల్సడవలసి వచ్చునేమో 1)

“సునీతివర్మ గారెట్లును మి మ్మాడువారు కమ్మనుచున్నారు కద | క.

“పిచ్చిదానా ! అట్టిది మనకు సాకెన్నండును కానేరదు. సునీతి వర్మ మో హావిష్టు(డు గాన మనము చెప్పినదెల్ల వేదమమకొనుచున్నా డు భావనామయమధురూహలలో కల్పిత న్వర్లోకముల విహరించు చున్నాడు అదియొక యున్మాదము వంటిది. కనుక ఆతనినుండి మనకెట్టి యాప దయునుండదు. రేపు భార్య వనుపున గోవిందవర్మ మన యొద్దకు రావ చ్చును. ఆతని నెలయించుట కష్టము."

“(యిన నింక కర్తవ్యమేమి 2

“సమయమున కదియే స్ఫురించగలదు. మాధవవర్మ మహారాజు మనలను తమ యాన్మానమున నుండిపొమ్మనినారు గద ! మనకొక నిలు కడ కలిగినది ఇ(కచూడు మీ (తిలో చనాపల్లవి తంత్రము !”

102 “మీరే మైన, జేయంగలరు 1"

“బ(కనేమి, నీవు నిశ్చింతముగ నుండుము. ముందు జరుగవలసి నది చాల యున్నది. నన్ను కొంచెము విశాంతి తీసుకొనవిమ్ము శం

ఇరువురు నిశ్శబ్దముగ నుండిపోయిరి.

దూరమున నాక్‌ సమున పెడిగంట్లు కువకువ లాడినవి |

ఆం(ధ రాజధానిమైన విజియవాటిక యంతయు చారులోచన సుశీ లుర వీరగాధయై ధ్వనించి పోవుచున్నది. రాజఢథావిలో సలు (ప్రముఖ స్థానములందు వారు విద్యా (పదర్శనము లిచ్చుట జలిగెను. ఒక (పద రృనముకన్న వేరొక (పదర్శనము (పేత్షకుల మనస్సుల నాకట్టుకొ నుట వారు (పశంసాముఖరిత వదనులై చనుటలుగ పాగుచుండెను, రాజధానియందు వారలు నెజుంగవి వారలు లేరు. వారిప్పుడాస్థానమునం దున్నారు. (పథానో ద్యోగులు, అమాత్యులు, ధనిక వైశ్యులు, చీనా పతులు అందలు వారిని తమతమ గృహముల కాహ్వానించి మర్యాదలు చేయదురు. ఎల్లరు వారిని యువవీరులని ముద్దుగ( జూతురు రాను లక్ష్మణులవలె నకుల సహదేవులవలెె నశ్వినీ దేవతలనలె నున్నారని ముచ్చట పడుదురు. వారికి (ప్రతిదినమును విందు భోజనములే, ఈనాడు సేనాపతి యింట, రేప్ప మం త్రి గృహమున, ఇంకొక దినమున వేతొ కరి సౌధమున కొల మిళ్లై గడచిపోవుచున్నది.

యువరాజు సదనమున (బదర్శనము నిచ్చిన నాటినుండి (ప్రతి క్షణము చారులోచను.డు తన్నెవరో గూఢముగ పరీక్షించు చున్నటులను తా మెచ్చట (పదర్శనము లిచ్చిన నచ్చటనెల్ల రెండు మూడు జతల కన్నులు తమ్ము విశతముగ పరిశీలించు చున్నటులను గమవించుచుండెను సునీతివర్మ సెతమేదో నర్మగర్భముగ మాటాడు చున్నాండు, అతడు మధ్య మధ్య -_. “మీరెట్లయిన . మాయకాండ్రు, అన లాడు

104

వారేనేమో! లేనిచో మగవారెచ్చటనై న నాడ వారగుట చూచితిమా : ఆ యోగి వచ్చున దెప్పుడు ? నీవు మాదన దెప్పుదు ? ఈ రాజ్యుమునే నేను మీకెంత చేసితిని! ఈనాడు రాజధానియందు చు పేరు (మోగి పోవుచున్న దనిన దానికి. గారణము నేను! ఇదియంతయు నే నెందు లకు చేసితిని ! నేను మీకడనిట్లు హృదయమును విప్పి _సవర్తించుచుండ మీరు నన్నేదో గికురించు చున్నట్లుగ కవ్చింతుకు. ఇది న్యాయముకాదు”' అనుచుండును,

గోవిందవర్మ యొద్దనుండి భటులు వచ్చుచుందురు, పోవుచుం దురు. వారేచో కాన్మంలు పంపుచుందురు. అన్నియు నాడువారి కిచ్చు నట్టివే ! వారవి తమకేలనని (తిప్పి పంసుచుందురు. చారులోచనునక్క తమ రహస్య మెక్కువ డినములు దాగదనిపించును. అదియు తన మంచికే యనుకొనును. ఖడ్గ విద్యా (పావీణ్యముండుట చేత తమకు 'దెలియని రాజోద్యోగులు లేరు! పర్మపముఖులు లేరు ! ఇంచు మించుగ వజయవాటీక తమ యజచేతి యద్దమైనది. సుశీలు(డు మూ(డవకన్నుగ రాజాంతఃపుర రి హన్యములన్నియు చారులోచనుని కవగత మైనవి, తాను వచ్చినపని సానుకూలము కావలెననిన నింకెన్నెన్ని రహన్యములు నన్వే షింపవలెనో ! ఎన్నింటివి కల్పించ వలెనో :

ఇది యిట్లుండగా చం్మదావతీ దేవి యాహ్వానముపై పల్లవ రాజ కన్య త్రిలో చనపల్లవి ఆం|ధములకు నచ్చుచున్నట్లాక వార్త వ్యాపించి నది, దానికి ;నిల్వ్యువలెను ! ఒకటని యేమి? కాంచీపురమును వీడినది మొదలు సర్వమును దుర్భరముగ నున్నది. తామెన్ని విషమ పరీక్ష లకు శటుకొ నవలెనో !

14) 105

యువరాజ్ఞి సుదర్శనాదేవి భర్తను చేతిలో బెట్టుకొని యాడీ చును ఆమె యెంత చెప్పిన యువరాజంత చేయును. ఒకవారము దినములు యువరాజు సాధమున నతిధులుగ నుండుటకు వారిరువురి కాహ్వానము వచ్చినది. దీనికంతకు వెనుక యువరాజ్జి యాదేశముండునన్న మాట: తాము చెళ్లవలెగద ! వారు తమ్మెందుల కాహ్వానించుచున్నట్లు ? దీనిలో నేమెన తం తమున్నదా ? తా నన్నింటికి సిద్దపడియే పోవలెకు. సుదర్శ నాదేవి మం్మతాంగ మెట్టిదో చూడవలె !

చారులోచనుని యాలోచన లిట్లుండగ నచ్చట సుదర్శన భర్తతో నిట్లనెను... “పలూ : నేను చెప్పితిని కద. వారసాధ్యులు, సునీతి వర్మ యేమి చేయగలడు ? మీరు మ్యాత్రమేమి చేసితిరి ? వారు ఖడ్లవిద్యచేత మా;త్రమే కాదు, (పవ ర్థనచేత శీలముచేత కూడ నృపతార్యులు,”

'నీవనిగ దక్షరముల సత్యము నేనెందటినో గూఢచారులను నియ మించితిని వారు వారుగనే మిగిరిపోయిరి. మాటాడుటలో నడకలో కంఠస్వరములో వారీయందు ప్రీత్యము గోచరించలేదు, రాజధాని యం దంతట వారి ఏరత్వమును గూర్చిన ప్రశంసలు వాశి నందలు మహా మహులనుగ మన్నించుచున్నారు. నాన్నగారు వారిని తమ యౌస్టాన మున నిల్చుకొని వేతనముల నేర్చాటుగావించి వారికీ ప్రత్యేక మందిర మున వసతి. గల్ప్చి చినారు. అంతటి వారిని నీవు స్ర్రీలరదువు 1“

“మీ తమ్మునితో నీ విషయ మంటిరా ౩”

“సునీతి యేమియు ననలేదు. సీవట్లు చెప్పగా నత (డేమనును : ఇంత వదినగారు చెప్పినమీ(దట నాతడు మాటాడున దేముండును +”

106 సుదర్శన నవ్వి 4మఖి(దికివి వారికిని మధ్యనేదో చిదంబర రహన్యముండి యుండును :” ఆనినది

*వారిత్రో నతని కగునదేముందును * వారే తామాతని నాశయిం చిరి గద ఏ

“నేను చెప్పుచున్నాను, వారు మన సువీతివర్మను వలలో వైచు కొనినారు, వారల కౌతని మూలమున సాధించుకో నయిన మహాకార్య మేదో యున్నది,”

“సరే చూతము. సితృ-కోరి కాహ్వానము పంపితివి గద !' “నేను పంపుపేమి? మీరే క 1

“నీకును నాకును భేద మేమున్నది ?

“స్రీ పురుష భేదమున్నది గద ”

“'మంచిదానవు, నన్నుకూడ ప్రీ కమ్మందువా యేమి ?”

“అట్లనుటలేదు. నేన పురుషుడనై వారి పురుషత్వమును తేల్చి వె చెదను.”

“నీవర్రతటి దానవగుదువు : ఇంతకు వారేనువినారు ? వచ్చుట కం గీకరించిరా

107

“విష్ణుకుండిన యువరాజుగోవిందవర్మగారి యాహ్వానమును మహా

(పసాదముగ స్వీకరింతురుగాని తిరస్కరింతురా ? ఆట్టీదాని కెన్ని గుండె లుండవలెను ౪”

“ఎటులై న నీవు పట్టుదల (పధానముగ గలదానవు, వారరు దెంచిన నేమ చేసెదవు ?

“అది చూడ వలసినదే గాని చెప్పెడిదిగాదు.”

“యువరాజ్రీ ! ఇప్పుడే మహారాజిగ మాట్లాడెద వేమి 1 క్‌ ఇ ఠా “తాము మహారాజులై న పిమ్మట గద!

“నాకా భారము వలదు, నాయనగారు రాజ్యమేలుటయే నా యళి మతము. నేను హాయిగ బాధ్యతా రపొతముగ చితములగీసి కొనుచు వీణ వాయించుకొనుచు సుదర్శవా వదనాంభోరుహ చంచరీకమునై జీవి తమును గడుపుటకు వాంఛింతును.”

“నాకు మాతము మీరు మహారాజు కావలెనవి యున్నది” “నా కెందువలననో నేనాపదమును పొందజాల ననిపించుచున్నది”

“మీరింత రాజకార్య విమఖులై యుండుట మీ నాయనగారి కనభ్రీ మైన విషయము. మీ జననీజనకు లిరువురును మీపైనెన్నోయాసల విల్పు కొన్నారు. మీయీ నిర్మమతత్వ మలుసుగ€ దీసికొని ఇంద్రవర్మ చేవ వర్మలు వారి తల్లులకో జేరి రాజ సింహాసనమును కబశళించవలేనని యూహ చేయు చున్నారు ”

108 “నీవు మహారాజనీతి వేత్రివివలె మాటాడు చున్నావు మా నాయనగారి నంతానములో నెవ్వరు రాజ్యమేలినను నాకు సంతోషమే 1”

కలియుగ శ్రీరామచం[ద మూర్తి బయలుదేరినారు : వ్యేస్టులు యువరాజులు నైన మీరుండగా నితరులు మహారాజ పదమున కనులు. పిన్న త్తగార్లు. మలయవతీ సుభ దా దేవులు తమతమ పుట్టినింటే వారో లతో మంతఠతనములు సల్చి తమ సంతానమును రాజపిథమున నిల్చుటశై రుటలు పన్నుచున్నారు. అత్తగారు పరమ నిర్హిప్తరాలు, ఆమెకు మహా శ్వరారధనలు [బాహ్మణ సంళర్చణములు మిగిల్చి వీరేమియు సక్కణ లేదు ఆమె స్యయముగ తామై తమ తండడిగారిని సోదరులను కది లించునా ! ఆమె గుప్తవంశ చ్యకవర్తుల యాడబిడ్డ 1

“'మాయమ్ముగారి గొప్పదన మక్క_డనేయున్నది. ఆరిజన భయం కరుండైన భర్త తనకుండగా తం్మడికో సంపదింపు లేమి? అది యెంత తెలివి మాలినపని ! ఏమి సంపదించవలయును? తనభ ర్తను వంచించు మనియా ? ఆసంభవము. నూ తల్లిగారు పరమశీలవతి. "ఆ త్మేశ్వరనికే భేదహేతువుగ నాయన తనయుల బంధించువుని యామె కోరవలయు ననియా ! అ'బైన్నటికీని జరుగదు. నర్యవిధముల నామె నాయనగారికి ధర్మపత్ని ! వారి దాంపత్యము చూచువారలకు నే తపర్యముగ నుండెడి దంట ! మా యమ్మగారు మహాభారత నాయకురాలైన పాంచాలీ దేవివలె మా నాయనగారికి వీర్యశుల్కముగ నర్జాంగియెనారు. మా నాయనగారిచే సరాజితులై యాయన శౌర్యమునకు ముగ్గులై తమకొమా ర్హె నొసంగినారు తక్కిన మా యిరువురు తల్లుల వివాహములును వట్టి Sole చెత్త న. బస. మాయమ్మగా రోర్థాంగి, ధర్మపత్ని. యనుట కర్ణ భూతు

i pa

109

రాలు. ఆమెకు భర్తగారివై నంత విశ్వాసము, ఆయన యే మొనర్చినను నామెకు సమ్మతమే 1"

“ఆమె భర్షగారు సమర్థులు, శతురాజులకు గుండెలు తీసిన క త్తివంటినారు. నిర్మల ధర్మ కర్మాచరణ తత్సరులు, (సేమమయులు, ఆమెకు లేనిదేమున్నది ?”

“ఉన్నది 1 +ఏమది ?

“అసంతృప్తి 1 అ త్యాకళ ! అధి కొర వాంఛ 1 ఇట్లనుచు గోవింద వర్మ కనుగొసల నవ్వు పిసాళింపులుగ సుదర్శనను చూడసాగెను, ఆమె మో మెట్టవారి ముద్ద మందార మయ్యేను. ఆమె యుబికి వచ్చు కోపమును ముక్కుస్పటముల నడ్డుచు డోధారుణిమమును కన్నుల దాచుకొనుచు తనులత కంపించుచుండ...... “ఆవును. అమె భర్హగారు. జగబ్దేతలు ! ఆమె మహాోరాజ్ఞి ! వళీకృత భర్తృ చిత్త! ఆమె కాసలనున వున్నగద అత్యాసలు_పోవుటకు ! అధికారముపై నధికారి, ఆమె కధికార వాంఛతో వనియేమి * అనెను.

గోవిందవర్మ నవ్వుచు — (గోవింద (పయ వల్లభా ! నీ కింత యలుక యేల? ఆంతటిీ య త్రగారికి కోడల వై న సీకు చింతింప వలసిన వని యేమున్నది! నిన్నామె నాకన్న నెక్కుడుగ మన్నించును గద 1 అనెను,

“అవి యస్నియు నేనంటినా? నా భర మహారాజు కొవలె నంతిని |

110

సీ కొబశైన తస్పక నయ్యెదను. నీవు కోపముతో సుదర్శనవుగ నున్నావు. సత్యభామా దేవ వలె పరమ సమ్మోహన మ్పూరివై నొ కన్నుల. బండించు చున్నావు!” ఇట్లనుచు గోవిందవర్మ యామెను కౌగలించెను. ఆమె భర్త కౌగింట పారావతివలె నాడి నొదిగి పోవుచు కుహనా కోపముతో. “మీ మాట” కేమి లెండు ! మహారాజ పదమును స్వీక రింప[బోవు మీరు నేళ్వవలసినది చాల యున్నది. దానిపై దృష్టి నుంచుండని నా (ప్రార్థన 1) అనినది,

- “రేపు సీ రాజనీతిని మన యతిధులపై( (బయోగించుము.” “మూచెదరు గద!”

“ఇప్పుడిక మన ముద్యా నమున శేగుదము. అచ్చట గీయ వలసిన చి తములున్నవి,’ దంపతు లిర్వురు చెటపటాలుగ తోటలోని శేగిరి ష్‌

విస్తుకుండిన పురమునుండి ఇం(ద్రవర్మయు ధాన్యకటకము నుండి దేవవర్మయు నా యువవీరుల తమ నగరములకు వచ్చి (పదడర్శనము లీయవలసిన దిగ నాజ్ఞాపత్రములను బంపిరి. ఆంధ్రదేశపు నాలుగు చెట గుల వారి ఖడ్లవిద్యా వై శారద్యము నగ్గించుటలుగ గడచుచుండెను, ధాన్యకటకమునందు సుభ దాదేవి దేవవర్మలు మిగుల గౌరవించి వారిని తమ యొద్దనే యుండి పోవలసినదని, వారి మూలమున తమకు గావల సిన కార్యములు చాలగలవని యేవేవో నర్మగర్భముగ చాలమాటాడీనారు విష్ణుకుండిన పురమున మలయవతీ ఇం (దవర్మలు కూడ న ప్లే యనినోర్కు

111

మీదుమిక్కీలి వారు తమసైన్యమునకు తమ యిరువ్వరచే ఖడ్గవిద్యా

భ్యాసము చేయించవలె ననివారు. ఆందులకై వారి నచ్చటనే యుండి పోవలసినదిగ బతిమాలిరి. కాని తాము మహారాజు కొలు వీడంజాల మనియు యువరాజు నుండి తమ కాహ్వాన మున్నదనియు చెప్పి వచ్చి వేసిరి.

చారులోచనుని కాంధరాజ్య పరిస్టితులన్నియు సువిదితమగు చున్నవి. రాజకునూరు లిర్యదదెవవర్మలు సమర్థులు గాక పోయినను తమ తల్లులచే( *(బేమింప(బడి రాజ్యమునెట్లు తమకు నంకమింప, జేసుకొ సవలెనా యని యోజించు చున్నారు. గో వందవర్మకు రాజ్య కొంక్షలేదు. సునీతివర్మ కనలేమియు. బట్టదు మహారాజు చారచవవు. ఆయనకు తస విశాల రాజ్నమున నెచ్చటనేమి జరిగినను దర్పణము నందువలె గన్నులకు. గట్టిన ట్లు చూప(గల (పజ్ఞాశాలురైన గూధచారు లున్నారు. ఆయనకు దేవేందునికి బృహాన్సతి వలె పినాక భట్టార కుందున్నాండు. రాజకటుంబమున నెట్టి కలశలు వచ్చినను వావి నన్నింటి గోటితో గిల్లివేసినంత సులువుగ నాయన పరిష్కరించి వేయును చందావతీదేవి ఆయనను తంగడివలె మన్నించును. ఆయ నతో నంపదించిన మందటనే మలయవతీ సుభదలు తమ తమ కుమా రుల యొద్ద సుండుటకుగా నేర్చాటు గావింపంబడినది. రాజగృహమున నే యుత్సవము జరిగిసను రాజ పరివారమంతయు రాజధానికి వచ్చును మలతివర్గమంతయు మిగుల విశ్వససీయమైనది, రాజ్యము నందలి (వజలెల్లరు మహారాజనిన పాణము( బెట్టువారే (త్రిలోచనకు తన పద కము నఫలము కావలెననిన రాజపరివారముననే గావలెను : పినాక భట్టారకు నదుప్పలోనికిందెచ్చుట మిక్కిలి క్లిష్టమైన పని. అట్టి దానిని

112 సాధించుటలోనే గొప్పదనమున్నది. దై వానుకూల్యమున్నచో నెంతటి కిష పరిసితులనె న నెదుల్కొ-ని నిబ్వవచ్చును. రాజనీతి పుష్పించ వాలు జ్య య 'వలెనే గాని యెచ్చటనై న తన తావిని వెలార్నును !

యువరాజు సౌధమునకు సమీపమునందున్న యొక మందిరము చారులోచన సుశీలురకై _ప్రత్యేకముగ నలంకరింప(బడినది, ఆ మంది రము కుడ్యముల నిండ తైల వర్లచితములు (వేలాడదీయ(జడి యున్నవి స్నానపుగదులు శయనాగారములు సుసజ్జితములై యున్నవి, మందిరము చుట్టును పలువిధములై న వృతలతాగుల్మాదులన్నవి, వానిపై 6 _బసరించుచు వచ్చు సుగంధానిలము లెల్ల వేళలందును (జ తర్పణ మొనర్చుచుండును. మందిరము నందున్న సరివారమంతయు ప్రీ మయము. వారి యందెల రవళులు మట్టియల కంకణముల రణు కుణు క్వాణములు, పుష్పములపై (వాలు తేంట్ల యుంకారములు వినా వేరు శబ్దము లేదు. తమకేది కావలసిన మరుక్షణముననది యచ్చట కన్చించును. క్షణమున కొక పరిచారికగ వచ్చి యేమి కావలయుకో కనుగొనుచుండును.

ఆంంధముల కేతెంచిన తరువాత తమంతటి రాజభోగమును గోఎందవర్మ సొధముల ననుభవించుచున్నారు. ఆ యనుభవమున నొక నిరానంద రేఖ లేక పోలేదు. అచ్చటి పరిచారికలెల్లరు తమ నెల్ల వేళల శంకాన్విత దృష్టుల తిలకించుచుందురు. పారి నోసరివి సంచరించుట మిక్కిలి కష్టముగనున్నది. తామంగీని ధరించ( బోవుచో తాము ధరింపం “జేయుమందురు. స్నానముచేయటోపుచో తాము శరీరసమ్మార్జన ముచేయుదు

15] 113

మందురు,రా,త్రివేళల పాదసంవాహన మొన ర్థుమనిబలవంతము చేయుదురు, వారల( దప్పించుకొని మసలుట దుర్ద టమనిపించు చున్నది. ఇదంతయు సుదర్శనా దేవి తంత్రమునందలి భాగము కొటోలు !

ఈ పరిచారికలు తమను న్నిద్రావేశలందు సైతము వదలిపెట్ట నటున్నారు, వారిరువురు నేకాంతముగ మాటాడుకొనుట కవకాళమే దుర్గభమగుచున్నది. దినములు విశేషర హితముగ గడచుచున్నవి. పరి స్టితి యధాపూర్వముగనే యున్నది. గోవిందవర్మ్క భార్యను... “యువరాళ్లీ ! నీ యతిధులేమనుచున్నారని”రని యడిగెను. “ఏమందురు? త్వరితముగ బయటపడమందురు :”

“మీ నీ నీతి యేమైనది 2?

“పుష్పించబోవుచున్నది. మీరీదినము వారలకు మనతో కలసి భోజనము చేయవలసినదిగ వా_రనంపుడు.”

“అటులనే నీ యిచ్చకు తిరుగులేదు."

నాడు వారిరువురును యువరాజు సౌధమునకు వచ్చిరి. చారులోచ నుడు యువరాజ దంపతులు తమ్ము నహపం_క్తీ భోజనమున కడుగుటకు నివ్వెజపోయెను. మటల నిందులో నేమి గుపార్థమున్నదో చూతమను కొనెను.

భోజన సముయమున గోవిందవర్మ __. “చారులోచనా ! మీ (వవ ర్త్రన మాకు విచ్వితముగ నున్నది సుమా !” యనెను.

“యువరాజన్నమాట మా కర్ణమగుట లేదు.”

114

స చ తో అంటీ అంట్‌ ఓ wT ఇ“ me 4 || rey దెరియు ఉటఉం౦ందా ? ‘i జగన గు దెం ముస we తూ లెందులకు ౩ ఆ ఖదములేల ? ఆ కదచాదుం స ల నం హై ఆర జ న్‌ ఇం ఆస్థి గ్గ ణా ఆ | శీర సాణనుల నిదా బళల నయితహము పరిహొరించరా 4 చ మాకు వట = శ

మాశ్చర్యముగ నున్నది [39 “మూ యలదొాటటిది, న!

“అట్టి యలవాశ్లెచ్చటనై న నుందునా ? చీల న దారదిదరశళ్తే aa మణ ర్‌ గొ

నడచుకొందురా ! నా భర్త, గా మంది సునీతివర్యు మాపుగారు పరులే

కద ! వారిచే తీరున 'యుస్టరంగహిన కేగుచుస్నట్లు నిరంతత మీ దుస్తుల ధరించి యుందురా 1" ఆగి సుదర్శస (ప్రచ్నంచెను.

“అది వ్యక్తి కిగత మెన యభిరునిని బటి యుండ?

జర్‌ ఆలా 4 ఇ“ nei ఖు / 1 “వేము మిస్మెదో యవహేళన చేయుటరనుటలేమ. దా యర

ధులను మేము చిన్నబుత్తుమా ? ఖే అడుతన్నులు చ్శతమ యడిగితిమి.”'

పించి

“కమించు(డు. మేము మాతమేమంటిమి ? సూ మసస్సున కట్లు నచ్చినది. మా దేశమున మేమిళ్లే యుందును. అచ్చట మమ్మె వ్వరిట్టి ప్రశ్నవై చినది లేదు.”

గోవిందవర్మ యిట్లనెను... “మీరు బాధజెందకుడు. మీకు కోపము తెప్పించవలెనని మా యథిప్రాయము కాదు. అతిధులె న వారు

115

కలసిమెలసి యాచారవ్యవహారములు పొటించుచో నాత్మీయత వృద్ది జెందును. మీరు మీ వేషభాషలలో (ప్రత్యేకతను నిల్పుకొన్నద్‌ నెప్పుడును (కొ త్తదనమే భాసించుచు మిమ్ముల (బరులుగ గన్చింపః జేయును, అందులకే సుదర్శన యట్లనినద్కి వేరేమియుంగాదు.”'

“దానికేమి ? మాకు మనస్సు (ప్రధానము. కాని, పై వేషము తెట్లున్ననెమిలెండు, అభిన్నరుచిర్హి లోకః 1?

సుదరన “మీ యిషము వచ్చినట్టుండవచ్చును. మా కభ్యంత శ e ౧ రము వేదనను.”

గోవిందవర్మ___ “మీ (పదర్శనమును దిలకించిన నాటినుండియు సుదర్శన మిమ్ము తెగమెచ్చుకొనుచున్నది. మీరు తన చిన తమ్ముని వలె నున్నారనును, మిమ్ము నూ సౌధ్రముట కాహ్వానించు నందాక నామె కూజటకలుగలేదు* అనెను,

మహాభాగ్యము | యువరాశ్ఞి దృషి కొగినిల్చిన మేము నిజముగ ధన్యులము, “మా దేశమునకు పల్లవ రాజకుమారి |త్రిలోచన పల్లవీదేవి స్నేహ య్మాతకు వచ్చుచున్నారు ఆమె మీ దేశపు రాకుమా 3 కొబోలు ! మీ కొమె తేలియునా ఇ

“దచూచినాము. మాయక్కగారి కామె యిష్టసఖి, ”'

“ఆమె యెట్లుండును ? అందగ త్రెదూ ? ఆమె పురుషోచిత ఎద్యల (బ్రవీజయ,ట, గద |”

116

“ఆమెను మా దేశమున కామాకీదేవ్య పరవతారముగ భావిం తురు. ఆమె జగన్మోహిని వలె నుండును. ఆమెతో ఖడ్గయుద్దమున నిల్వఃజాలిన జోదు పల్లవ రాజ్యమున లేడందురు.

“ఆమె (ప్రవర్తన మెట్టిది ౪

“మా యక్కగారినుండి వినిన దానిని బట్టి యామె సరళ స్వభా వురాలు. తోడివారలతో నామె (పవ రన మధురముగ నుండును. స్వపర భేదమును పాటింపక గుణ ప్రాధాన్యము ననుసరించి యామె నడచుకొను చుండును. ఆమె సాఢారణముగ కోపిగించుకొనదు, ఆమె కోప మొద

విన నది దుర్షమముగ నుండును. ఆమె పగ కోడెతాచు పగవంటిది తానో వైరియో తెగవలసినదే !”

“నాకామె నెప్పుడు చూతమాయని యున్నది [97

“మన యార్మధ్రముల కామె వచ్చుచున్నారంటిరి గద! ఆమె కిచ్చట తమను మించిన సఖులెవ్వరుందురు ?””

గోవిందవర్మ ___ ఒచారులోచనుడు చమత్కారశీలి. భవిష్య దర్శించుచున్నట్లు మాట్లాడును. (తిలోచన పల్లవిదేవీ నిజముగ మీతోనే స్నేహము చేయగలదు.”

ఉపరిహానము చేయుచున్నారు !* “నిజముగ నేను భావించినదే నుడివితిని.””

భోజనములు ముగిసినవి. తాంబూల సేవనానంతరము చారులోచన సుశీలురు తమ వసతి మందిరమున శేగిరి. సుదర్శన కు వారి రహ

117 న్యములను భేధించు'పెట్లో యవగతమగుటవేదు. ఆమె తన యంతః

పర పధిచారికయెన మకర కుండలను పిలిపించి యిట్లనెను __ ““ముకరఠ కుండలా : నీవా యువవీరులను చూచితివికదా $”

ఏందుకు చూడలేదు ! నాకు వారిపై మివుల కోపము గనున్న దమ్మా. విజయవాటికలో నాభర్త గొప్ప కటారికాడుగ పేరొందిన వాడు, ఆనా భర్త నోడించిన వీరుని నేనెట్లు విన్మరింపగలను ? శివనాగుని కటారి విద్యకు మోహితురాలనై యాతని బెండ్లియాడితిని, ఆత (డికరుల చేతిలో, అందును ముక్కు పచ్చలారని యువవీరులు మన దేశము కాని వారిచేతిలో నోటువడెనన్న నా కవమానము తలమున్క_లుగ నున్నది. నా(టి నుండి వారలనెట్లు సరాభవింపవలెనా యని యాలో చించు చున్నాను. వారిస్పుడు రాజధానిలో గొప్పవారై కూర్చున్నారు !”

“నీకు నిజముగ వారిపై నంత ద్వేషమున్నదా? మకరకుంతలా! ”

: ద్వేషమని నెమ్మదిగ ననుచున్నారా ? అమ్మా వారు నాకు తటస్థ సడవలెిను, నాలో కత్తి యుద్ధమును జేయుమనుడు. ఆప్పుడు చూపిం తును.”

“సీకు క త్తియుద్ధమునందు (బ్రావీణ్యము కలదా ?’ “నా భర్త నాకు నేర్చినాడు. వినోదమునకై నేర్చుకొంటిని.” .ఆ మావు విద్యచే వారల విర్తింతు నందువా ౪

“వారు (పదర్శించిన యొడుపుల నే నభ్యసించితిని. వారి (పకి యల తోనే వారి నెదుర్కొనవచ్చును.

“అటయినచో నేను నీ కొక పని నప్పగింతును. వానిని సీవు

య నిర్వహింతు వేని నీ కోరిక తీరగలదు. నాకు యొదిబినుండియు దారు స్పరువులు కారని యనుసూగము. ఆది సీ మూలముననే నికపంయుముి

“*వారిప్పు డెచ్చట నున్నారు శ “నూ సౌధ్రమునండే మా కతిధులుగు నున్నారు £”"

మళరకుండల సంతసముతో = “ఆ బాధ్యతను శీను ప్‌ందరిం తును, ఈ యవకొాశమును కలుగంచేసి సంయలకు మీకు జన్నాంతయు కృతజ్జురాలను. వారు స్ర్రీలయినచో మరియు నవమాసము. + భర్త యాడువారి చేతిలో నోవె ననిన నా యవమాసము అధికతరమె ?ధించు చున్నది” అసెను,

“నేటినుండి వారి మందిరము వద్ద నీవు ఖడ్లధారిణి వెయుండుము, వారి ప్రవర్తన చితముగ వారీ యలవాట్లాశ్ళర్యమును గోల్పును. వారు సర్వ వేళలందును యోధులవళలె దుస్తులు ధరిం చియే కన్చిఠతురు, ఇంక నీవెట్లు నిర్వహింతువో మరి !'

'నన్ను నియమించిన కార్యమును (పాణపణముగ నిర్వ హింతుము ” మకరకుండల "సెలవు గైకొని వెడలి పోయను,

సుదర్శన తన కార్యము సానుకూల మైన ప్ల నంతసించెను, అతవి 'ంభాషణ వై ఖరియే చ్యత్రమయినది. చారులోచను(డు తానేదో మహా

119

రాజ సృను-రువివల 6 దైవ ర్తి రించునుు వారి రాజకువూ 3 యనిన వారల pon.) వంతటి గొరవసూ ! ఆరె జగన్‌ న్కోహి నియ!ట [| ఖగ్గఏద్యా మ్మేతియ:ట ి

ఖుర్‌ ట్లో అట ఆలో జు.

న్లవ రాజ్యుముసం దా మెక క్‌ంంచిన ఖగ్గవిద్యా విశారదులు వేనేలేర (టి! వచ్చునుగవ, చూచెదము, కన్న ఖడ్డయు ము డేయునా ? తన

షు ర్త యపమాసపమున రాను యెంత ద చాన ఇందుచున్నది : తాను రూడ

ఖని విస్య నభ్యసించుచో దాగుగనుండును, సాటి రాజకుటుంబములం దది 4%

ఇ జీ జీ . జా త ధ్‌ స్ట లాలి షు ( స పల మః ప యువ పతి; తువు కాగలదు. తిలోచ; పల్లవిని గూర్చి (ప్రజలు తన చెప్పుకొనుచున్నారు. తాను సైతము పల్లవి యంతటి ఖడవిద్యా (<I ng జే ఒళారద కొవపను, ”

లో

గోవిందపర్కు రాంచే నామె యాలోచనల కంతరాయము కల్లినది, సుదిర్యాదా £ ఏమి దీర్హయుగా యోజించు చున్నావు !”

ఓ స స్న్నదిం మురరకు ండలను వారిషె (పయోగించు చున్నాను Chae అమి గొప్ప కటారిక త్రెయంట ! అమె శవనాగుని పరాభవమునకు (పతీ కార మయునద్భున*ట ?ి

“దాన ది. నీకు మంది యాయుధము లభించినది. పగ పేర్చి నను రీర్శినను స్రీకృళతముగణ జరుగవలెను.”

‘ గ స ఓ pm స్రీ WW a NY Wn గ్‌ “మీర సిన దక్షింవుల నిజదుుం.. త్రరవాస్యవము త్రీయే భేదించ

వలయును, మన రాజ్యమున నాడువారు వీర నారీమణు అగుచున్నారు $”

గవారు అరితకళం సభ్యనసించుట బేడా కి

120

“నీవు కూడ నభ్యసించుము. *

“తప్పక యళశ్లే చేయుదును.”

“నీ కిషము వచ్చినట్లు చేయుచుంటివిగద 1!” (5) ae

“యభువులు నా మాట నెప్పుదు కాదనినారు గనుక. నే నదృష (టు

వంతురాలను.””

“ఆంత పొగడకుము, భర్తవింతగ శ్లాఘుంయ భార్య లభించుట కూడ నద్భషమే :”” టె

“మన మొకరి కొక రదృష్టముగ లభించినాము :””

ఇరువుర కిలకిలారు నగవులతో సయ్యాటలతో నా మందిర మం తయు, నానంద తరంగిత మైనది 1

నాల్గు దినములుగ మకరకుండల చారులోచనాసుశీలుర మందిర ద్వార మున వచ్చుకత్తిని బూని కౌవలికాయుచున్నది. ఆమెను చూడగనే చారులో చనుని కౌమె అడ్గవిద్యావేేత్రి యని తెలిసిపోయినది. ఆమె కత్తిని పట్టు కొను తీరులోనే యా లక్షణము ద్యోతకమగుచున్నది. తీవమైన యభ్యా సము చేసిన వైఖరి యామె శరీరమున. (బకటమగుచున్నది. సుదర్శన తనపై మంచి కాపరికత్తె నుంచినది ! ఈమె కొండజాతిది వలె మిక్కిలి బలిష్టములైన యవయవములు కల్గి చూపరుల దృష్టి నాగినిల్బునట్టున్న ది, ఈమెను కాపుంచుటలోని తాత్సర్య మేమో : చారులోచనుని కవగత మగుటలేదు. పోనిమ్ము చూచెది” మనుకొ నెను.

iy arm 12% bn se sty AH oe AP Aig, re i: ఢీ 1 గళ్ళ | [1 mgt gy pwr WaT hy

రం spss న 1 ఓ

16] 121

ఒకనాటి నంధ్యా సమయమున చారులోచను(డు స్నానాగాళమున కరుగగా సుశీలు*డదు ఖడ్గధారియె వెలుపల కూర్చుండి యుండెను, మకగ్ర కుండల యేదో పనిమీ(దనతె సచ్చటికి వచ్చెను. ఆమె సుశీలునీకి నమ స్క-రించి.... “అయ్యా: మీ స్నేహితు. డేడి? ఆయన యేమి చేయు చున్నారు ?” అని యడిగెను,

“నీ పేరేమి? నీ పవరపు?”

“నా పేరు మకరకుండల, నుదర్శనాదేవి యంతఃప్పర (ప్రధాన పర్య వేక్షడురా లను.”

“అంతఃపుర పర్య వేక్షకురాలవై న మరి యిచ్చట తిరుగుచుంటి వెందులరు 2)

“మా దేవిగారు తమకన్ని సాకర్యములు సరిగ జరుగుచున్నవో కేదో చూచుచుండుమని నన్నిచ్చట నియమించినారు. ఇంతకు మీమితు డేమయినట్లు +)

ag) ఖో

“కనుపీంచుట లేదా ? నేనిస్సు డెచ్చట నున్నాను ?”” “స్నానాగారము నొద్ద !'' 9

“మరి యింక తెలియుచునే యున్నదిగద ! ఆయన స్నాన మొనర్చుచున్నారుం”

మకరకుండల విరుగబడి నవ్వసాగెను.

తికి జ ణమ శ ర్య లంచం ఇ అస అట్లు న వ్వెద వేమి ? నవ్వుట కిచ్చట గెమున్నది 2? నా మొగ మున కోతులాడుచున్నవా .* “లుమొగముసం గాదు కొని మససు*,న నాడుచుంద పై ఆయన స్నాసమొనద్పుచుండ దీ కాపలా యేమి?

19

“మరియాద సత్తికమించ నంతవరరు నంభాషణ డాగుండును,

“తమించు(డు. నేనేమంటిని ? మీపవ రసి చత్రముగ కిని పంద యట్లంటిని. కమించుడంటిని గద ! పోనిండు. ఒరిరుపు రషుగు దురు ? స్నెహొతులా ? సోదరుల ?”

“స్నేపహితులము [99 “ఫ్రీకం-కే మి స్వేహితుం దెకుువ కటారికాడు వజ నున్నాడే ! aye గ్రా ఘు (| న్నా

“ఖడవిద్యను గూర్చి సాకల్యముగ తెరిసిన దానివలె మాటా డెద చేమి ?””

“నాకు. గౌలందిగ తెలియును. నొ భర్త ను సర్పము *“ఏవరాత ,డు ?” ,యయువరాజ గారి జస్మదినోత్సవయు నాడు మీమ్మితునితో కత్రి Cu గె అలో యుద్దము జేసినడారిలో నొకొళడు.”

వనాగుండా ! అత(డొక్కడే కొంచెము తెలిసినవాని వత నున్నాడు,

123 నా భర్త గొప్ప కటారికాడు. ఆంధ్రమున నాతనికీ డైన వా

తాలాలి

రొక పదిమంది యుందులేమో ! అతనిని మీమిితుడు కుయుకులు వన్ని మాయ యొడుపులు (ప్రయోగించి యోడించినాడు, న్యాయ యుడ మున సై సడో నాభర్త నెన్వరును జయించలేరు.” స్ట

అన్యాయ మొనర్చవలసిన పనియేమున్నది ? (పత్యతముగ నల్వురు జూచుచునే యుండిరి గద. మామ్మితుని యొద్ద నున్నంత లాఘవము నీభ ర్లకు లేకపోయినది !”

మీరు మీ మ్మితునికంయె తక్కువ తెలిసిన వారనుకొందును !”” “అది నీ వెట్లు నిర్ణయించగలవు ?” మీకు సామర్థ్యమున్న నాతో చేయికలుపుడు.””

సుశీలు డాశ్చర్యము. జెందెను_ 4నీతోనా ! సీవాడు దానవు 1) విద్యయందు ప్రీ పురుష భేదమేమి ? (పొవీణజ్యము (పధానము.' “అయినచో సరియే నేను కవచిని నీవు కొదుగద !’

నా కవి యేమియు నక్కఅలేదు. మీమి.త్రు6 డెట్లును స్నానము చేయుచున్నాడు గద | ఆయన స్నానము ముగించి వచ్చులోపల మనము కొంత తడవు కత్తులు కలుప్పకొందమా !”

“సీ యిష మే కానిమ్ము,” దణ

124

మకరకుండలా సుశీలు రిరువురు కత్తులుదూసి యొకరి'పై నొకరు శీమత ము ఖడ్గవిద్యా లాఘవమును [బదర్శించుకొన దొడ౯గిరి. కొంత సమయము గడచు సరికి సుశీలునికి మకరకుండల సామాన్యురాలు కొదనిపీంచెను. ఇ(క కొంత తడవిశ్తే సాగిన నామెతో పోరుట కషమని పించెను. మకరకుండల యది గమనించి యిట్లనినది_ ఓహో | అప్పుడే అలసిపోయితిరి. ఒక సామాన్య ప్రీ నైన నాతో తులాయుద్దము ననే యింత సంకట పడుచున్నారు 1 మీరింక రణరంగమున నేమిచేయ' జాలుదురు ? మీ యోధ్ఫ లక్షణములు కేవల మా దుస్తులు ధరించు టలో తప్ప నింకెందును గన్పించుటలేదు. ఈ సాయం సమయమున హాయిగ చల్లగాలిలో న్పర్శసుఖ మనుభవించలేక చెమటతో నుక్కి పోవు నట్లా శిరస్తా్రాణమెందులకు ?”” ఇట్లనుచునే మకరకుండల యొక యొడు పుతో సుశీలుని శిరసాంణమును (కిందబడు నట్లుగాం జేసెను. శిర స్తాం ణము పడుటలోనే సుశీలుని కేశపాళి? జలజల చీకట్లు కురిసినఏ. ఆతడు దిగ్భాంతు'డై నిలచి పోయెను |

మకర కుండల కిలకిల నవ్వసాగెను, ఆమె యిట్లనెను ___ “ఉతే 1 సీవాడుదానవా ! ఆందులకా యీ యవయవ గోవనము ! మీ మతు (డు సెతము ప్రీ యేనా ? మీరిరువురు భార్యాభ ర్రలా yg»

అలజడి నుండి తేరుకొని సుశీలుండు_ కాదనెను. మే మిరువుర మన్నా చెళ్లెండ'మనెను

“కొను మీరు దంపతులై యుండవలెను 1”

“కామని చెప్పితిని గద !”

125

“నీ వాడుదానవని చెప్పితివా ? సీ మాట విశ్వసించుట"టెట్లు *”

“నిజము చెప్పుచున్నాను. నమ్ముము. నీవు, నేనొక జాతివార మై నాము కద ! మన మిరువురమిప్పుడి(క స్నేహితురాండము, దయ యుంచి యీ రహస్యము నెవరితో ననకుము.”

అతడు నిజముగ సీ భర్త కొదూ |" ఎకొదనుట లేదా ! అత (డు నాయన్నగారు,*

స్నానాగారమున నున్న చారులోచనునకు వెలుపల ఖడ్గధ్వని, యుద్ధము జరుగుచున్న లక్షణము విన్చించి స్నానాగారపు తలుపు నందు నుండి యొక కన్నుంచి శద్ధగ పరీక్షించి చూడసాగెను, మకరంకుడలా సుశీలుర కత్రియుద్దము, సుశీలుని శిర స్తాణము తొలగింపబడుట (పత్య తముగ కన్సించెను, చారులోచనుండు వెంటనే దుస్తులు ధరించి ఖడ్గము, బూని యీవలకు వచ్చి వారల నమక్షమున నిలచెను,

మకరకుండల . రండు రాకుమారా! రండు. ఇదుగో మీ భార్యను గుర్తించితి” ననెను,

ఒఆమె నా భార్యయని సీశెవరు చెప్పిరి 2” ఒజకరు చెప్పవలయునా ! సరుషవేవమున నున్న యీమె త్తీ యని యెవరు చెప్పిరి ౪”

చారులోచనుండామె తెలివికి లోలోన మెచ్చుకొనుచు నిట్లనెను__ స్త్రీ యైనచో నా భార్యయని యర్హమా ? స్తీ లందజు నా భార్యలా ? సీపును స్రీవే కద 1”

126

ఏమి గడును దనము ! మోసముచేసి నా వర్తను గలుచుట కాదు. తులారణమున నున్న గెల్వువలెను. అపుడు దూరించుడు లు గడుసరి లక్షణము 1”

;.నీకు నాతో తులారణ మధిలషితళమగుచో నా కెట్లి య భ్యంభర మును లేదు కాని అందుల కగువైన (ప్రజేశయు కాగిచి. అదియు గాక ఇరుపురు పోరాడుచో మధ్యవదర్తులుండవచ గద 1

భక్‌ డం వారిసి నేను తెచ్చెదను. స్ట

ఎవరిని 'తెచ్చెదవు శః

“యువరాజు గోవిందనర్యగారిన్‌ యువరాళ్ఞ సుదగో గాదే” గారిని బకరా అఆ నగును ౫

వీపు దారలతో నంతటి సామీస్యమున్న జాసవా * తెగిసినది ఆదబులనే ee ము, సీప్పి సైతము కవచదార = మమ్ము. శ్‌ళ సాంణమును ధరించుము. యువరాజు (కీడోద్యానమున విశాలమురై న శాద్వల (ప్రదేశములున్నవి గద 1 _ ఎచ్చటనైగ సరే, ఏర్పాటు చేయుము, నేను నంసిద్ధము 1”

మకరకుండల సరియని వెడలిపోయెను,

మరునాడుదయ వేళ సూర్య దేవుండు తన నులివెచ్చని కిరణము లలో లోకముల. దనియింప( జేయచుండగా గోవిందవర్మ (కీడోద్యాన మున నొక శకేళాకుళ్లి యొడ్డున పీ తులా రణ 'మేర్చాటు గావింవంబడజీనది, చారులో చను(డును మకర కుండలయు ఇడ్గముల( బూని రలగభూమి

127

యందు నిలచిరి, నుశీలు,డు రాలేదు; మందికమునంచే నిలచి పోయెను, సుదర్శోన గోవిందవర్మ యెదురగ నాననములపై నాసీను లై. సుదర్శస మోముస నొక యానందము తి చెలుగుచుండెను, గోవిందవర్మ కాశ్చర్యముగ నున్నది. మకరోకుండలా చారులోచసులు కచ్తులు కలుపుకొ నవచ్చుసను శంఖారావము జంగను, వారిదిపురు నాకొన్న సింగములట్లు పగ(బూవిన (తాచులవల రంగమున గిరగిర తిరుగుచు నలాతచ [క్రమువల ఖడిముల యొటపిడిచేనై న విస్ఫుంంగము అహో చూచుటకు భయావహముగ నుండిరి.

సుదర్శనా గోవిందవర్యోలకు వారొకరి నొకరు సంహరించు కొందురేమో యనిపించు చుండెను. మకరకుండల యెంత (ప్రయత్నిం చియు చారులోచనుని మేన నొక్కగాయమేని చేయలేకపోయెసు. గాయము దాక నందులకు ఆమె క్తి యోతని దేహమున నే భాగ

నును స్సృశించ నె సె లేదు, ఆవని క గి వాదలకు మకరకుండల వస్త్ర Chon లానే

ములు చినిగిపోయెను ఆమె కొడలంతయ గాయము లయ్యును. చారులోచనుని తోడి పోరాటమామెకు భారముగ నుండెను. సుశీలుండు అనుభవము తక్కువవాండు. చారులోచను/డట్లుకాదు. అతిందు ర్తి యె త్రైెనవినచో నాచెబ్బ వృధకారాదు. మరర కుండల

యెంతవరకు చారులోచనుని శిరస్త్రాణమును తొలగించవలెనని ! అది యూమెకు సాధ్యమగుటలేదు. ఇంకొక్క రెండు మూడు నిముసములు పోరిటులే సాగిన మకరకుండల మడియుట తథ్యము. మకరకుండల గాని సులోచను(డు గాని యొ5రినాకరు చంపరాదని నియమము. మకర కుండల (షపొణములు కడబట్టుచున్నవి. సుదర్శన యాందోళన జెందు చున్నది. చూచుచుండగనే చారులోచను(డొక విచ్శిత చం్మక్రమణ

128

మొనర్చి యామె చేతిలోని క_్లిఎ కొన్నీ గజముల దూరమున బడు నటుగ నెగురగొటైను, మకరకుండల తలదించుకుని యక నిలచి పోయెను,

చారులోచనుండు_ మిడిమిడి జానమును బురస్కరించుకొని యధి కులమని విజివీగుచు [పవర్తించరాదు. కయ్యమునకు గాని ఏయ్యము నకు గాని సమమైన వారి నెన్నుకొనవలెను, ఎప్పుడిట్టీ పిచ్చిపనుల. జేసి చావు. దెచ్చుకొనకుము.

చారులోచనుంతు మాటాడుచునే యుండెను, మకఠరకుండల రోష ముతో వెనుకకుబోయి తన ఖడ్గముందెచ్చికొని చారులోచను డనవ హితు( డైన యప్పుడాతని శరస్త్రాణము క్రింద(ఒడునట్లుచేసెను. తానూహిం చని యాకృత్యమునకు చారులోచను(డు నిక్చేష్ణుండ య్యెను !

సుదర్శనా గోవిందవర్మల నమక్షమున నొక సుందర వినీల (పొవృషేజ్య పయోవాహము (కమ్మినట్లయినది ! వారిరువురు విశ్చేష్టు లైరి, వారట్టి స్థితినుండి తేరుకొనక పూర్వమే మకఠరకుండల కదలక మెదలక నిలబడియున్న చారులోచనునితో.. &ఇక నొక్కట్‌ మిగిలి యున్నది, ఇదిగో చేసి చూపించుచున్నాను. అనుచు తనక త్తి మొనతో నామె యురఃకవచము నూడగొ'బైను.

చారులోచను(డు వెలవెలబోయెను ! సగమాడుదియై పోయెను, ఆమె సుదర్శనతో... .,దేవీ రాజకుమారియో రాకుమారు౯డో నాకు, డెలియదు. కాని శ్రీదుర్గా దేవి యపరావతారము- మీరెదుజుగ నున్నారు గావున నీ నాడీ మకరకుండల ప్రాణములతో నున్నది. నాభర్త యాతనిచేతిలో నోడిపోయెననిన నాళ్చర్యములేదు, నా కీతనిపై ద్వేషము

17] 129

లేదు, నాదు తమ జన్మదినోత్సవ సమయమున నా ధర్త పరాజితుండగుట

సహింపలేని నేను దివారాతములు నిదాహారములను వర్జించి యా రెండు మెలకువల నభ్యసించితిని, ఆ రెండవ రాకుమారియైనచో నా దెబ్బకు తట్టుకొన్న జాలకపోయెడిది. ఆమెకు విద్య సామాన్యముగ తెలియును. ఈమె కట్లు గాదు, ఈమెచేతిలోమరణించిన నదృష్టమే! ఆమె నూదక నిలబడి యుండగా నేను వెనుక నుండి యామె శిర సాాణమును తొలగించితిని, ఆది చాల యవమానకరమైన విషయము. ఓడిపోయి సిగ్గులేనివారు చేయుపని యది యని నాకులెలియును. కొని నాపై మోపబడిన బాధ్యత నెట్టులెన నిర్వహించవలెనని చేసిన నా యకృత్య మును క్షమించవలయును ఆమె గోవిందవర్మ దికై,ై. “రాకుమారా | నన్ను క్షమించుండు. యుద్ధ ధర్మమును వీడి నా మొనర్చి యకృత్యము నకు నేను లజ్జించుచున్నాను. తామేశిక్ష్న విధించిన నందులకు సంసిద్ధు రాలను,”

ఆమె చేతిలోని క త్తినిడించి యంజలించి నిలచెను,

చారులోచను(డు యోజంచుకొనుచుండెను, తానెప్పటిశ్రే న గుట్టు వీడపలె గద ! ఇదియు బాగుగనే యున్నది ! ఇంక తాను (త్రిలోచన పల్లవిగ (పత్యక్షమగుటలో నభ్యంతరము లేదు.

గోవిందవర్మ లేచి చారులోచనుని నమీపించి __ “*నీవ్వెవరవు ? మీరిట్లు మారువేనముల సంచరించవలసిన యవసర మేమివచ్చినది ! (వజలవిట్లు (పతారించుటలో మీకు( గలుగు (పయోజనమేమి ? చెప్ప దల(ుకొనినచో చెప్పవచ్చును చూచుటకు నీవేదో మహారాజు కుటుం బమునకు సంబంధించినట్లు కన(బడుచున్నావు. ఆ మీ చెలిక శ్రైను గూడ

130

రమ్మనుము. మీకు వలయు సౌకర్యముల నన్నింటిని సనుహ ర్చెదము, మీరు మీ యిష్టము వచ్చినట్లుండ వచ్చును, మీరు శ్రీ లైనను పురుషు జైనను, మీరే రాజ్యమున నున్న నా రాజ్యమున కలంకారయ యగు దుర్‌, మిమ్ము మేము హృదయ పూర్వ కముగ నభినందించు చున్నాము” ఆనెన్ను,

సుజర్శనా దేవి యిట్లనెను... “ఓ వీర నారీమణీ : నీ చెవ్వరినో తెలిసిన నంతసింతును. ఇ తఃపూర్వ మెచ్చటనో చూచినట్లవిపించు చున్నది. నాడు కోటలో మీ విద్యా (వ్రదర్శనము* జూచినప్పుదే మీరు మారు వేనములనున్నారని పురునులోజేకోన్నా వా కనునూనము కల్లినది. దానికి విదర్శన మీనాడిట్లు కన్చించుచున్నది. నేను నిన్ను నా చెలైలుగ లా ఏన చూదుకొందును,””

“నా సంగతులన్నియు మీకు, దెలియ జేయుటకు నాకెట్టి యభ్యం తరమును లేదు, నా మితురాలిని గూడ పిలిపిందుడు. నేసెస్సడు మారి తినో, వేషమును బట్టి ధర్మమును మారవలె గద ! సాటి రాజపుతికతో నెట్లు (ప్రవ_ర్దించిన బాగుండునో యోజింప్పడు.”

“నుదర్శనయు గోవిందవర్మయు మొగములు చూచుకొనిరి.

గోవిందవర్మ యిట్లనెను “భోజనానంతర మేకాంజమంది రమున6 గలసికొందము. ఈ లోసల మీకు వలయు నర్వ సదుపాయ ములు సమకూర్ప్చుంబడును.”

సుదర్శనా గోవిందవర్మలు తమ తమ సౌధముల శేగిరి, మకర కుండల వారి ననుగమించెను,. చారులోచను(డు తన మందిరమున కేగెను.

131

మధ్యాహ్న విశ్ర మానంతరము వారు నల్వురు గోవిందవర్మ రహస్య మదదిరమున సమావేశమెరి. వచ్చినవారిలో నొకయామె (తీిజగన్మోపానిగ మెబసి పోవుచుండెను ! రెండవ యామె ఆమె చెలి కర్తియ. ఆమెయు రూవసియే. మొదటి సౌందర్యరాశిని చూడగనే సుదర్శన మనమున నరమేధము నాట్‌ పల్లవ రాజకుమారి (తిలోచన పల్లవి మెబిసినది. ఆమె యేమియు పెకి వ్య క్షపరచలేచు,

గోవిందవర్మ ఆ మెలోకాతత సౌందర్యమునకు ముగ్దు(డై పోయెను, ఆయన మాటాడనేలేదు. నలువురి మధ్య నించుక సేపు నిళ్శబ్దత నిలచి పోయెను గది యంతయు కాచప్యాతల యందుంచిన యగురు గుగ్గు లుల ధూపములచే సువాసనా భరితమై మాదకత్వము నొదవజేయు చున్న ట్లుండెను. విశ్శబ్ధతను చీల్చుకొనుచు సుదర్శన యనినది_ “ఆమ్మా ! ఇచ్చట నీ రహన్యము, ఆది రహస్యమే యగుచో మా యిర్వురం దాటి మూడవ వ్యక్తికి తెలియదు. మీ చెలికత్తె మీ చెలిక తెయే గడ! ఇప్పుడిక చెప్పవచ్చునను కొందును,”

చారులోచన సుశీలవంక చూచెను, ఆమె యిట్లుచెప్పెను “అమ్మా! యునరాజ్లీ | ఈ రాజకుమారి మహారాజ రాజశ్రీ పల్లవ రాజ, కుమార్‌ విష్ణు మహారాజుగారి యనుంగు సోదరి .శ్రీశ్రీశ్రీ శలోచన పల్లవి దేవి గారు,”

ఆ మాట నాలకించునే సుదర్శనా గోవిందవర్మ లుల్కిపరిరి, వారిర్వురొ కే మారుగ (త్రిలోచన పల్లవిని జూచిరి. క్రిందటి దినము సరకు కనిపించవి యొకానొక రీవి, యొయారము, కూర్చుండుటలో నాక మవోరాజ్డి సొయలు, కన్నులందధికార రేఖ నర్వమామె నొక రాజ్య పాలన మొనర్పగల మహారాబ్దిగ చెస్సక చెప్పుచున్నవి,

132 ఆమె యిటనెను_ “నా పేరు నందిక యందురు. నేనీ రాకుమారి

గ గం

చెలిక త్తియను. ఈమె తన యన్నగారితో నర మేధమునకు మీ రాజ్యము నకు దయచేసినారు.ో

నుదర్శన_. జౌను. నాకుంగూడ జ్ఞప్తికి వచ్చుచున్నది. నే నీమె నెచ్చట చూచితినా యనుకొనుచుంటిని. నీవు పేరు చెస్పినంతనే నాకు సు విదిత మైనది.

నందిక ;- అప్పుడు తిలోచనాదేవి సునీతివర్మగారివి చూచుట తటస్టించిన ది. నాటి నుండి వారీమె మనస్సునందు సిరులై నారు,

గోవింగవర్మ యాశ్చర్య చకితుండై చూచుచుండెను.

నందిక :_ తానై నచో వారిపై మనసు నిల్చినదిగాని యూయన మనోలక్షణ మెట్లుండునో తెలియదు గద : అందుచే నీమె పురుష వేషమున విట్లు జయలుదేరినది. అదృష్ట వశమున నాడ,బోయిన రిర్ధమెదురై సట్లాయన మాకు కన్పించినారు. తదుపరి సర్వ విషయములును మీకు. దెలిసినవే కద! |

గోఏందవర్మ ;- మరి మీరిచ్చట నుండగ తిలోచన పల్లవీ దేవి మా దేశమునకు స్నేహయ్మాత్ర వచ్చునను వార్తలేమి ?

నందిక :. అది యంతయు రాకుమూ రె తం్యతము ! ఆమె యెట్లును తమ వేషము నపనయించవలెనని నిశ్చయించుకొని ముందా వ్రకటనప తావొనంగిననది ఆమె తానై పురషవేషము నుజగింప, దల?చినది గాన మకరఠకుండల వెనుకనుండి తన 85 స్త్రాణమును తొల

133

గించుచుండగా నూరకొన్నది. లేనిచో నామె కెదురొడ్డి నిల్వగల వారె వ్యరు ? మీరే ప్రమాణము గద!

సుదర్శన ;- చెల్లీ : నిన్ను చెల్లేలుగం బడయుటకు నేను మురియు చున్నాను. మా సుసీతికీ సంగతి తెలియునా ?

అనుచు నామె (త్రిలోచనను కౌగలించెను. (త్రిలోచన ముసి ముసి నగవుణగ “నగము తెలియును, సగము తెలియ” దనెను.

గోవిందవర్మ :.. పసివానిని జేసి యాతనిపై మాయలొడ్జితివన్న మాట !

(తిలోచన ;:_ దావగారేమనినను చెల్లును |

సుదర్శన :- మీ తమ్ము(డేమి నంగనాచియా ? ఆత(డెంత తం్యతము నడిపినాండు ! నేను నాడే యంటిని గద!

గోవిందవర్మ - నిజమునకు మీయక్కా సెల్లెండ్రిరువురు దేవాం తకురాండు.

సుదర్శన జ యన్నాదమ్ములు కానట్లు |

నాటి రాతియే శత్రిలోచన పల్లవి యాం్యధ్రములకు వచ్చిన దన్న వార్త రాజధాని య దంతట మలయ సమీరము వలె వ్యాపించెను,

mn అ

శ్రావణ మాసాంతమున తిలోచన పల్లవీ సునీతివర్మలకు వివా హము జరిగినది, ఆంధ పల్లవ రాజ్యములు రెండును నెలరోజు లుత్సవ దినములు గ పరిగణింపవలెన ని నిళ్చయింపః బడినది. రాజ్య ద్వయము నందును, అడ్డయుద్ధ (పదర్శనములు కణ్లిసాములు, రథ వేగముల పోటీలు, గుజ్దపు పంచేములు నిర్వహింపంబిడెను. విజయవాటిక యందు కృష్టా నదిలో నౌకొయానముల పోటీలు కూడ జరిగెను,

కుమార విష్ణు మహారా జాంధముల నిరువదడి దినము లుండి పోయెను. ఆయన తన చెల్లెలిని వీడి పోలేకుండెను. మాధవవర్మ మహారాజు నెబిపిన మర్యాదల కవధి రేకుండనున్నది. ఆడ పెళ్ళి వారార్మధులై నట్లుగ (ప్రవ ర్థించిరి. గోవిందవర్మ సునీతివర్మలు కుమార విష్ణువును పాజబంధువుగ మన్నించిరి, దేవవర్మ ఇం[ద్రవర్మల మొగములందొక విధమెన యసూయ దాచుటకెంత యత్నించినను విస్ప ష్టముగ కాననగు చుండెను,

మలయవతీ సుభద్రలు సుగంధిమోహినులు లోలోన నుడికిపోవు చుండిరి. పల్లవ రాజులు చక్రవర్తులు. వాడి యింటి యాడపడుచు సగము పల్లవ రాజ్యమున కధినేతియె తమ యంతిపరమున నడుగు పెట్టిన దనిన తమ కింక రాజ్యముపై నాన విల్పుకొను నవనరమే లేదని

135

పించినది. పల్లవరా జదుహితను గూర్చివినినవార్తలు వారలకుగుండె గాలములై కూర్చున్నవి. ఆమె రాజనీతి, యుద్ధ విద్యా ప్రావీణ్యము, అశ్వారోహణ చాతుర్యము తిరుగులే నట్లాజల ను పాలింిపజేయు నొక సుకుమార లీలా నై పుణ్యము సర్వము ససహనీయముగ నుండెను.

సుదర్శన మాత్రము నంతసించుచున్నది. ఆమెకు తన తోడి కోడలుగా పల్లవ రాజప్పుతి వచ్చుట గర్వించ దగినదిగ నున్నది, అన్నింటిని మించి తన హృదయాంతరాళమున నొకానొక స్వార్ధలేశ

మున్నది. తనకు మహారాజ్లి కొవలెనను (పదిలమైన కోర్కె యున్నది, తన భర్త పట్టించుకొన (డు శ్రిలోచన సాహాయ్యముతో తానెంతటి కార్యముల న నసాధించుకొనవచ్చును.

త్రిలోచనా సునీతివర్మల (ప్రణయలీల పరమ రనుణీయమెన కొవ్యమువలెసొగినది. ఆది మనన్సునందు చెలుగనియొక మధుర గాథయై విలచినది. చంద్రావతీ మాధవవర్మలు వెదకుచున్న తీవ కాళ్ళకు తగిలి నటుల ఆడ(టోయిన తీర్ధ మెదురై నటుల తాము వాంధించుచున్న పెండ్లి కూతురుతమ సొధమున శ్రీలత్మీయై యడుగువెట్టగా పరమానంద భరితు నే క భట్టారకు(డు (తిలోచనా నునీతివర్యల దాంపత్యమునకు సంత సించుచునే కళవళ పడుచుండెను, తనలో తానేదో యూహించుకొనుచు స్తూన వదసు(డై మాటాడక మిన్నకుండెను. మహారా జది గమనించ చేదు.

+

3

కుమార విష్ణు మహారాజునకు తన సోదరిని పెండ్రికూతురుగ చూచుట హంత. గ నున్నను మనస్సునం దొక విషాదరేఖ తాండవించు

136

చునే యున్నది. జగన్మోహనములైన యామె నయనములలో నీలగ భీషణ (ప్రతిజ్ఞాపాలనమునకు సంబంధించిన నిశతద్యుతులు మిలమిల లాడుచు నాతని గుండెలలో నగ్నికీలల రోగుల్బుచుండెను, (క్రొ త్ర కాపు రపు నవవసంత చం్మదికా యామినులలో కన్ను విప్పి శరత్‌ జ్యోత్స్న లలో పుష్పించి వర్షాకౌముదుల పండించు కొనవలసిన వారి యసురాగ వల్లరి వనంతములోనే వాడిపోవునా ! వెన్నెలలు నిరియ వలసిన (బదు కున (గ్రీిష్మాతసము నాహ్వానించు వారి నేమనవలెను ? తాను కాంచీ పురమున కేగవలయును. వీడ్కోలుగ పల్లవిని చూడ(బోయెను,

(తిలోచనకు సయిత మన్నగారి ఎడబాటు దున్నహముగనే యున్నది, చాల తడ విరువురు నొకరినొకరు చూచుకొనుచు నిలచి పోయిరి

తుదకు కుమారవిస్టు విట్లనెను__ “చెల్లీ ! (త్రిలోచనా! నేనై నీకు. జెప్పవలసినడే మున్నది : నీకు, దెలియని విషయములని యున్నగదా । ఆయినను అన్నగా నా చెప్పునదేమన నీవు విష్ణుకుండిన వంశమును వెలు(గు లోనికిందెమ్ము నిన్నిచ్చిట నెల్లరును తలపై పూవుగ మన్నించుచున్నారు. ఈ దేశమును వీడి నిన్నువదలి దూరమున కరుగు నీ యన్న కోర్కెను పాలింపుము,"

కుమారవిష్ణు వామే చిబుకమును స్పృశించి యామె కన్నులలోనికి చూచుచుననెను.

త్రిలోచన నేేతము ల(శుసి క్రములై నవి, ఆమె కన్నులు నరో వరము నీదులాడు చిలు చేప పిల్లలవలె చలించిపోవు చుండెను !

18] 137

ఆమె గద్గగన్వరమున నిట్లనెను ,,అన్నా! నీ సోదరి వాగ్గాన బంధితురాలు, కామాక్షీదేవి సాక్షి, పాలితనీయ మైస పల్లవరాజు రక్రము సామీ, [తిలోచనపల్లవి నిస్సహాయురాలు, ఆమె చేయగల్లున దేమియు లేదు. నా యెత్తిన పథకమే క త్తివలె తనపని పూ ర్తిగాఏంచుకొ నితీరును (పయత్న య నా మనన్సును మరల దిగువకుము. నాడు నేను కొంనీపుర మున నేమనీనాను ? జ్ఞాపకమున్నదా ? ఎల్ల అ జీవితములు వనసలక మనోహరముబే యగుచో (గీష్మాతపము లేమి కావలె: కీర సాగక మథినవేళ నచ్చరలను,యుచైపశ్రవమును, ఐరావతమును శచీ నాధుడు గైకొస నేల? ్రీమహాలక్ష్మిని విష్ణుదేవు(డు స్వీకరింప నేల ? మహో దేవుడు హాలాహలమును (గహింపనేల ? అన్నా! మనము శె వు లము. రుద్రదేవుడు లయకారకుడు, ఆయన మార్గమే మన కనునర ణీయ మగుగాక ! న న్నాశీర్వదించుము !”

త్రిలోచసే పల్లవి గాద్గద్యము నణచుకొనుచు కనుల నీరు కొన గోట మిటుచు సన్నగారి పాదముల నంటి నమస్కరించెను,

కుమారవిష్ణువు మనస్సులో (కుంగి పోయెను. “నేను నిన్నేమని యాశీర్వదించ వలె నమ్మా ! కడిపెడు బిడ్డలంగని వంశక ర్తి) కమ్మం దునా ? పుట్టివింటికి మెట్టినింటికి కీర్తిం దెమ్మందునా ? సీ వంశము చిర స్టాయిగ రాజ్యపాలనము సీయు నట్లాశీర్వోదింతునా 2? ఏమనగలను +? నా హృదయము పగిలిపోవుచున్నది. కామాక్షీ దేవియే మనకురత్ష ! ఆ మహా జననియే నిన్నుపాలించవలయును, వేరుదిక్కు లేదు. పాపమాసునీతివర్మకు సీవు పగబిట్టన పాపపడుచువని తెలియదు ! పోనిమ్ము. సీ మనస్సును కష్టపెట్టుటి నాకు బొాధగనుండును. నీ నంగతులు నా కెవ్పటి కప్పుడు

138

తెలియజేయు చుండుము. అన్ననై నేను వాంఛింపల దగిన దింతకు మించి యేమి గలదు *

కుమార విష్ణువు చెల్లెలిని లేవదీసి కన్నులొత్తు కొనుచు. “అమ్మా ! అల్లుండ కోడండ నదుగలేనుగద ! నీ కెంతతోచిన నంతియేకద : కానిమ్ము. పదికాలములపాటు నీవై న సురక్షితముగనున్న నదియేచాలును నందిక నీతోపా టిచ్చటనే యుండి పోవును. నేనిక పోయివచ్చెదను.”

అనెను,

కుమార పిష్టువు చెల్లెలిని వదలలేక వదలరేక యెట్లో వెడలిపోయెను

వీవాహా మహోత్సవములు ముగిసి మరల రాజధాని యధా పూర్వముగ నుండెను, ఉత్సవ!ప్పు టుద్ద్భతీ తగ్గినవెంటనే (పశానీకము నందు మటల నొక (కొత్త (ప్రశ్న యుదయించినది. ఆయువవీరు రెచ్చ టను కన్చించుటయే లేదు అన్ని విద్యాపదర్శసములు జరుగగా జగ జెట్టీలయిన వారిరువురు ఒక్క యంశమునందై న పాల్గొనలేదు. వారే మైనట్లు ? ఆశ్చర్యముగ నున్నది. కొలది కాలము లోనే తారాచువ్వల వలె నాకసమున కెగసిన వారిట్లు మటుమాయ మైనా రేమి 1 ఇదంతయు జటిల సమస్యయై రాజధానియందు (ప్రధాన చర్చనీయాంశమై పోయిస డి, ఏ చతుస్పథమున. జూదినను _పజలు గుంపులు గుంపులుగ గుమిగూడి యో విషయచర్చ(జేయుచు కస్పింతురు 1

అచ్చటచ్చట రాజరహస్య మన్నంత సన్నగ నాపీరులలో నొకరు త్రిలోచన పల్లవియని చెప్పికొనుట, జను లెల్లరు వివ్వెరపోవుట ! ఆమె యెంతటి సాహాసి! చాల నుద్దండురాలివలె నున్నది. పల్లవరాజ దుహిత! తానే రాజ్యమును వశ మొనర్చుకొను నేమో ! స్రీయయ్యు నామె యెంతటి

139

ఫొరుషమును నెటిపినడి ! పల్లవరాజ సంతానము కావుననే యంత ఖడవిద్యానిషా తియెనది; ఏది యెట్టయినను సునీతివర్మ్‌ చాల యదృ;

Ca (x=) a ఛి జి వంతు(డు. పలురకములై న మీమాంసలు వ్యాఖ్యలు గుసగుసలుగ వెల వడుచుస్నవి.

అది యట్లుండ నంతిపురమున (త్రిలోచన పల్లవి తన సౌధము నం దుపవిష్టయె భవిష్యమున తాను నిర్యహింపవలసిన తంత మెట్లుండ వలెనని యోజించుకొనుచుండెను అన్నగారు వెళ్ళిన నాటినుండి ఆమె మనస్సునంధు బాధ(జెందుచునే యున్నది, తన యన్న తన్నుకుమార్తెను వలె |పేమించెను. లోకమునం దందరు సోదరులు, తండులవలె నాతడు సైతము తనసౌఖ్యము నానచేసెను, తన సంసారము తామర తంపరగ విలసిల్లవలెనని వాంఛించెను. సహజమే కాని యది పొసగించు టకు తాననుకూలురాలు కాదు. తన తాతగారి కొసంగిన వాగ్దానమును నెరవేర్చిన గాని తాను పిత్యాణము నుండి విముక్తురాలు కాదు. తాను పగ సాధించవలదా ? అఖండమైన యీ సృష్టిలో నెందణు స్త్రీలు సం తానవంతులై యానందించుటలేదు ? తా నొకర్తుక సంతానమును బడ యనిచో వచ్చిన (ప్రమాద మేమున్నది:

(దుపదరాజ నందన మైదుగురు భర్తల. గట్టుకొవి సంతానవతి యైకూడ లేనిదానివలె నై నది. ఆమెకు వచ్చిన యాపద యేమున్నది ? తాను తన ప్రతిజ్ఞా నిర్వహణములో గత్యంతరము లేక వివాహమాడినది కొనిచో తానవివాహితగనే నీలచిపోయెడిది ! యువరాజు గోవిందవర్మను శానేమిగనో భావించినది. కొని యాతడు గొప్ప యాశ్వికుండు, రథ చోదకు-డును ఆయన యశ్వారోహణ మొనర్చుదో కన్నుమూసి తెబిచు నంతలో నదృశ్యుండగును, ఆయన రధవేగ మవితర సాధ్యము, ఆనాటి

140

నలమహారాజును తలపించును, ఆయన త్వరపడి యె యెట్టివవిని చేయడు, వివాహోత్సన సందర్భమున జ8ిగిన వడర్శనములలో సీ విద్య నాయస యనితరముగా. జూ పెట్టును. అందరు నాశ్చర్య ము జెందిలి,

సుదర్శన తన్నంటి పెట్టుకొని తిరుగును. చెన్లే! చెల్లీ: యని నం బోధించుచు ననన్యమైన (పేమను విరియించుగు. ఆమె అమోఘ క లో కజ్జత కలది. తొలి _పదర్శమునందే తనను పట్రివేసినది. ఆమె ఏ౫ యమున నత్యంత జాగరూకతతో మెలగవంని యున్నది, తా నామెతో సాన్నిహిత్యమును పెంచుకొనవలెను. బావగార్హయిన ఇంద్రవర్మ దేవ వర్మోలు, సుగంధి మోహినులు, మలయవతీ సుభదలు తన్ను వారి వారి నగరములకు రావలసినదిగ (ప్రత్యేక _పత్యేముగ కోరిరి. ఒకసారి చెళ్ళి వచ్చిననే బాగుండును.

అచ్చీటచ్చటి పరిస్టితులన్నియు తనకు తెలిసినవయు్య్యు కొంత విశదముగ నాకళింపు జేసికొనవచ్చును. నాడు తాము పురుషవేషములలో నా నగరముల కరిగినప్పుడు వారివారి చి త్రవృత్తులను సాకల్యముగ గ్రహించియే యున్నను, ఆంతఃపుర రహస్యములను కుబ్లముగ దెలిసి కొనవలసి యున్నది ! రాజ్యమునందు తిరుగుబాటు లెచ్చ'టెచ్చట లేవ దీయుటకు వీలగునో చూడవలసియున్నది. ఆంతఃకలహముల రేకెత్తించ వలయును. ఆంతి పృరముల గృహకల్లొలముల సృజింపవలెను, రాజ కుమారుల మనస్సులం దనుమాన షిశాచముల( (దివేశపెట్టవలెను | తస పిన్నయ త్సగార్లలో మాత్సర్యమును (పోదిసేయవలెను,

చం దావతీదేవి వెన్నెలముద్ద ! ఆమె యీ లోకమునకు నంబం ధించినదే కాధు. సుదర్శననుమాతము గుప్పిటిలో నుంచుకొన వలయును

141 మాధవవర్మ మహారాజును వశ మొనర్చుకొనవలెను, ఆయనను మర్యాదా

(శోతస్వినులలో నోలలాడించవలె. ఆ పినాకభట్టారకునిమాత మేమటబక నొక కంటక పెట్టి యుండవలె |! నందిరను దేశము మీదకు వదల వల యును, కాంచీప్పరము నుండి తనవెంట నరణముగ వచ్చిన పరివార్‌ మున్నది. గాబిందజను గూఢచారులుగ రాజ్యమున నలుమూలల (ప్రవేశ పెట్టవలయును.

కార్య భార మెం తేని యున్నది, తాతగారియొద్ద నొనర్చిన _పతిజ్ఞను పాలించిన చో, నటుపై నసువుల వఏీడినను నష్టములేదు. తానొక కార్య సాధగశై జీవితమును ధారచోయుటకు నిశ్చయించు కొన్నప్పుడు దానిని నిర్వహించుటలో నెట్టి సడకలై న నడువవలసినదేగద: అచ్చట నింక భర్త, మామ. అత్రయను నీ మర్యాదలుండవు, పరశకురాము(డు పి తాజ్ఞా పరిపాలనమునకై మాతృదేవి కంఠము ను తరించలేదా ! విష్ణుకుండిన వంశమును కూకటి వేళ్ళతో పెలగించి వేయుటకు. దగిన తం్మతముల నెన్ని(టిన్టై న (పయోగించ వలసినదే ! మాధవవర్మ తరువాత ని(క నా వంశములేదు ! రాజులే,డు ! ఇది నిశ్చయము.

(తిలోచన యిట్లాలో చించు చుండగనే సుదర్శనాదేవి వచ్చినదని (వతీహారిణి తెలియబేసినది. (తిలోచన సం భమమున లేచి యామె కెదు రేగి నమస్కరించి యామె కరమును కరమున గీలించి యామెను తోడి

తెచ్చి పవ్యంకముపై నాసీనను గావించెను, యు

త్రిలోచనా మందిరమును చూడగనే సుదర్శనకనులకు మిరుమిట్లా దవినవి మందిరమంతయు పరమ రమణీయ శిల్చఖండము వలె నలం

142

కృతమై యుండెను కుమారవిష్ణు మహారాజు పంపిన యమూల్యములై న బహుమతులను చూచుటకు కనువేగ్గె తోచెను :

(తీలోచనపల్లవి చక్రవ ర్తి తనూజ, స్వయముగ నామె సామా జ్యాధికారిణి ! పల్లవరాజ వై భవమున శిల్పపియత్వ్యమున కవధీ లేదు. ఆ మందిరిమున నామె సాక్షొత్తు తిలోచనమై పార్వతీదేవినలె దర్శన మొనంగెను. కుమార విష్ణువు (త్రిలోచన యారాధించు కామాక్షీ దివ్య మంగళ విగహమును తజలించుకొని వచ్చి యామెమందిరిమున స్టాపిం చెను. దానిని చూడగనే సుదర్శనకు తన య త్తగారి మందిరమున నున్న మహాదేవుని దర్శన మట్లనిపించినది 1

శ్రిలోచన తోడికోడలైనందుకు సుదర్శన మిగుల నానందించి నది. వివాహమై మూండు నెలలు గడచినవి, ృతిలోచన సుదర్శన సౌధ మునకు పోలేదు. సుదర్శనయే రెండు మూండు పర్యాయములువచ్చినది, నే డామె తిలోచన నాహ్వానించుటకు వచ్చినది !

ఇంతకాలముగ సుదర్శన మనసు నందొక కోరిక బలీయముగ నున్నది. కాని యామె దానిని వెలువరించ లేదు. నేడు దానివి ,తిలోచ నకు చెప్పుటకే సంకల్పించినది. పల్లవిని చూచిన మీ౦దట తనకుంగూడ ఖడ్గవిద్య నభ్యసించ వలె నవిపించినది, మకరకుండల నడుగగా నామె = అమ్మా £ మీ తోడికోడలు తిలోచనాదేవిగా రున్నారు. ఆమెకు మీ యెడల చాల గౌరవభావమున్నది. ఆమె మీకు నేర్పవచ్చునుగద : నిజ మున కామె విద్యముందు నాదేమి విద్య! ఏదో పెట్టీ కోసముతో నా మగని నోడించెనన్న యవమానమును దీర్చుకొందమని నెలదినములు రేబవస్త నిద్రాహారములు వర్ణించి చచ్చి చేయంగల విన్నపములై

143

యప్పటికామె చేతిలో పూచిన కింజకము నయితిని ! ఆమె పులుగడిగిన ముత్యమువలె స్వచ్చముగ నుండి పోయెను. తుదకు నేను దొంగచాటుగ నామె శిరస్తాణమును తొలగించితిని, ఆమె కేమాత్రము తెలిసినను నేనీ వేళ తమతో మాట్లాడు చుండెడిదానను కాను: (తిలోచనపల్లవీ దేవి నన్ను ముక్కలు చేసిపెఖైడిది !” అనెను,

సుదర్శన నవ్వి... “మకర కుండలా ! ఆంత చదివెద వేలనే , (తిలోచనాదేవి ప్రతిభావిశేషము నా(కు దెలియనిదా ? సీవేదో దొంగగ నామె శిరస్తాణమును వక్షః కవచమును తొలగించితి ననుకొనుచున్నావు! అదియామెకు* దెలియ దనుకొను చున్నావు. అది సత్యమైన విష యము కొదు, ఆమె తా నెట్లును బయల్పడ దల(ంచుకొనిన ది, అందుచే. నెజిగి యుండియు మెదలకుండ నుండిపోయినది। లేనిచో నామెయంతటి ఖడ్లవిద్యావిశారద నీవట్లొనర్చిన నూరకుం డెడిదా సరి! పోనిమ్ము నీవన్నట్లామెనే యడిగి యామె యొద్దనే నేర్చుకుందును” అనినది,

సుదర్శన రాకకు కారణము తెలియనలెనని (తిలోచన యా మెతో _ “అక్కగారు నేడ్తీ చెలైలి ననుగహించినారు 1” అనెను. గా

“అదియేమి ? అంతమాటన వలదు, చెల్లీ ! నిన్ను. జూచినదాది సాకు నీవు చెల్లెలివవిపించినది. అందుకు తగినట్లు తోడికోడలు వై చెల్లెలి వైనావు! నాకొక కో ర్కైెయున్నదిో

144

“ఎంతటి వారికై న కోర్కులుండుట సహజము, నిత్యము పర మాన్నమారగించు వానికి నీరు మజ్జిగపైన మనను పోవుసు. గంజ్మితాగు నాతనికి రాజాన్నముపై వాంఛ! కనుక నీ వాంఛలు చమత్కొారిదులుగ నుండును, ఆవి జీవిని పట్టి పల్లార్చును. నీకు లేనిది నీకు కావలె నని పించును, అటులే నాకురాని ఖడ్గవిద్య'పె మనస్సు ఫోయిసెది మీ బావ గారు 'సెత మంగీకరించినారు ఆయన మొదట ఖడ్లోవిద్యా విముభఖు'దు, సివిద్యను తిలికికచినపిమ్మట నాయనకు(గూడ దీనివై శ్రద్ద యేర్పఉనది!

“బావగారి ౬ దెలియక పోవుపేమి? నాడు మీ జన్మదినోత్సవ మున మేము (ప్రదర్శన మిచ్చుచున్నంత సేపు నేవోరీర్పులు పివరించుచునే యుండిరి.”

“శాస్త్రము నాయన శ్రుల్తముగ సథ్యసించినారు శాస్త్రముతెలయుట, వేరు, (పయోగకౌశలము వేరు. చూడుము వెల్లి : వేదపండితు లున్నారు. ఆ వేదపండితుల కేమి తెలియును ? వేదమును వల్లించి కంఠ స్రమొనర్చు కొని యొప్పంజెప్పుదురు. ఆ వేదపంక్తులను వివరించి యర్థము జెప్పు డనిన నేమి చేయగలరు! అప్టే మీ డావగారు చదువుకొనినారు* (పయోగ(వస క్తి లేదు.”

“అదేమక్క-గారూ | మొన్న( గల్యాణోత్సవములందు చూచితిని గద | ఆయన రథము నెంత వేగముగ నడపెదరు ! ఆది యటులుంచి అందరికన్ని విద్యలందు 6 (బావీణ్యమలవడుట సాధ్యమా ? “న నర్వః సర్వం జానాతి! మొదట వాంఛ యను నదుండవలయును.”

“సీవన్నది నిజమే: ఆయన నన్నుద్వాహమాడిన దట్టిరథచోదక (పావీణ్యము వల్లనేకద ! మారాజ్యమున నే'పేట రధాళ్య గమన వేగము

19] 145

లందు పరీక్షలు జరిగెడివి. పలువురు రాజకుమారులందు పాల్గొనెడివారు ఆందరాకుమారు(డు వచ్చుట పందెమున నెగ్గుట మానాయన గారాయః? రథవేగ చాలనమునకు మోహపడీ నన్నిచ్చి యుద్వాహ మొనర్చుట జ! గెను. కథ చోదకమునం దాయనను మించిన వేగరి వేరొక్కండులేండు, ఆయన యళ్వారోహణము నందు పైతము అంతటి చాతుర్యము గల వాయ: కొని యుద్ధము, ఖగ్గము, బాణము, యీమాటలకాయన హృదయ కోళమున నర్భములు లిఖింపంబడలేదు. మొన్న నీ ద్వందయుద్ద _పదర్శ నము. జూచినప్పటి నుండియు తాముగూడ నీవంటి ఖడవిద్యా విశార దు('డు కౌవలెననిపించినదంట । నాతో ననినారు __

“సుదర్శనా! మీ చెల్లెలు (తిలోచన పల్లవి కత్తియుద్ధమును నాకు,గూడ నేర్చు నేమో కనుగొందువా ?* యని.

“ఆదెమి మకరకుండల యున్నది గద ! దాని మగడు __ అంత యెందులకు ? తమ సోదరులున్నారు గద 1౫”

“మకర కుండలయు, దాని భర్హయు మన పరిచారక వర్గము

లోనివారు. వారినుండి యువరాజు నేర్చుకొనుట హాస్యాస్పదముగ నుండును 1”

“మరి బ్రావగారికీ నేను నేర్చు కెట్లు 2

“ఆయిన నేమి చేయవలయును ?”

“ఒక పనిచేసిన బాగుండునను కొందును. నేను నీకు నేర్చెదను,

"నీవు బావగారికి నేర్చుము. నీకు సాధనయగును, ఆయన నేర్చుకొను టయు జరుగును.”

146

“ఇది బాగుగనే యున్నది. అ'ప్లే చేయవచ్చును.”

“కొని యిందొక విశ్రేషమున్నది. నాకు విద్యనేర్పిన గురు క

““షఏమది ౩”

“* ఈవిద్య నభ్యసించువారు బోధించువారికి నర్వాత్మనా శిమ్యలు కావలయును. వారికి వశంవదులై యుండవలయును. వారే సర్వన్వ మనుకొనవలెను, లేనిచో నీ విద్య ఫలించదు. నేర్చనేరాదు :””

“నీవు గురువు వగుట నాకెంత నంతోవమో తెలియునా ! నీనియ మముల విధిగ నంగీకరింతును.”

“అటులైన తప్పక నేర్చెదను.””

“చెల్లీ ! నీవు వెనుకటి జన్మమున నచ్చముగ నా చెళ్లెలివే మె యుందువు, లేనిచో నే నడిగినంతలో నిటనుమోదింతువా 7?”

“నేర్చిన విద్యను పలువురకు నేర్చుటయే కావలసినది! నేన మీకు తప్పక "నేర్చెదను. మీరు బావగారికి నేర్చుండు. కాబోపు మహా రాజా ! ఆయన యెంతటి ఖడ్గవిద్యా విశారదులై యుండవలసినదీ 1°’

“పీకు తెలియదు. ఆయన గొప్ప సాహసికు(డు. ఆయన సాహ సపు నడక లాయన కొపదలకు హేతు వగునేమో 1 నాకు దిగులుగ నుం డును. నే నెంతగనో (బతిమాలుచుండును. ఆయన ిడచెవి ని!

వరి ఇ టయ ఏద జతి

147

“సాహనము క్షత్రియులకు గాక వేరెవరికుండును ? బావగారెవ్పు డైన యుద్దరం గమున శేగినారా ౪?

“శేదు మామగారు, చిన్నవారని తామే యేగెదరు. దేవవర్మ ఇందవర్మలెపుడై న పాల్గొనుట కద్దు అయిన నేమంత మహా యుద్ధ ములు వచ్చినవని !*

“పోనిండు. యీ మారేమైన యుద్దములు నం(ప్రా_ప్రమగుచో మామగారి వెంట బావగారిని పంపుదము.”

“అటులనే !*

ఇరువురును చాల ప్రొద్దు నంభాషణలో గడపిరి, సుదర్శన శ్రిలోచనను తమ సౌధమునకు రావలిసినదిగ నాహ్వావించి వెడలి పోయెను,

సంజ చీకట్లు ముసురుకొను చున్నవి. తేనెటీగల గుంపులు వోని యాలోచనా పరంపరలు (తిలోచన మనస్సున నుద్భూతము' లగుచున్నవి. యువరాజునకు ఖగ్లవిద్య ప్రై మనసుపోయినదా ! సుదర్శనకు తాను నేర్పవలెనా ? ఆకస్మికముగ వారకీ విద్యయందింత మమకారమేల కల్లి నదో ? సుదర్శన తన చేతిలో6 జిక్కినది. ఆమెతో పాకే తను శ్రిలోచన ప్రజ్ఞ యిక దీపించవలె : మారువేషముతో ధాన్యకటక మున శేగిన నందిక “యింకను తిరిగిరా లేదు. ఇందు కుమారులుండి మాధవ వర్మ మహారాజు నట్టింట స సిపాస పాజాడిన జాడలేదు. కార్తాంతికుల సుడువులను- బట్టి మా ధవవర్మ మహారాజు తదనంతరము మరలనంతటి

వాడీ వంశమున జన్మించడు. నముహారా జెంత టీ (పేమ హృద

148

యుండు! తాను నూత్న వధువుగ నాయనకు ఫాదాభివందన మొనర్చు నప్పుడాయన యేమనినారు ! “అమ్మా ! (త్రిలోచనా ! సీవు మా పుత్ర నధువువగుట పరమాదృష్టముగ భావించుచున్నాము. ఆంధ పల్లవ రాజ్యములు వియ్యమందినవన దక్షీణాపధమంతయు నొక్కు గొడుగు (కిందకు వచ్చినట్లు, ఆ క్రీ రి నీకు, దక్కినది తన్లీ |

ఇంత చిన్నతనముననే నీ యందింతటి విద్య (వకాళించినది ! నీ రహన్య గోపనశళ క్తి పరమాళ్చర్యకరమయినది. సీ దిన్ని నాళ్ళు పురుషవేషమున మన రాజ్యమున కొలువున నుండి విద్యా పదర్శనముల నిచ్చుచుండ నేరును గుర్తించలేదు : అట్టి సామర్థ్యము రాచపుట్టువులకు (ప్రధానముగ కావలసినది ! అది నీ యందు సమృద్దిగ నున్నది. నేను చాల సంతసించుచున్నాను. మా సునీతివర్మ ధన్యుడు. సాహసము, సౌందర్యము, సామర్థ్యము సంపదలతో సాక్షాత్‌ లక్ష్మీ దేవి వానిని వరించి ప్రాంగణమున నిలచినది ! నీవు వేయేండ్లు వర్షిల్లుమ తల్లీ [2 యని యాశీర్వ దించి నారు. తధుపరి తానాయన నెప్పుడు దర్శించబొయిన నంతటి వాత్సల్యముతోనే సంభావించును! అత్తగారి చెవ్పనక్క.అయే లేదు ! లౌకికముగ తానదృష్టవంతురాలు |

తానై మలంచి కొనిన తన భాగధేయము నందలి వ్యక్రత కెవరు బాధ్యులు ! తన భర్త శన కనుసన్నల వ ర్థించును, అమృత హృద యుడాయన. అమాయకుడు. ఒక్కొక్క వేళ నాయనను చూచినప్పుదు కనకు జాలి దుంఖము కలుగుచుండును. ఆతందేవో భవిష్యన్మహాో వాంధావలయముల సృష్టించుకొనును, తమకుం గలుగంబోవు బిడ్డల యభి

కది, వారల విద్యా వ్యాసరిగముల గూర్చి యెవేవో మాటాడును. ఇ 7 కలలు గనుళుండును.

149

ఆత డిట్లనును __ “యారుల్రోచనా | నీవు నా కంటికి నిజముగ చారుతోచనవై కన్చింతువు. నీవు చారులోచను డుగ మోహపెట్టిన వీ నీ లోచనములు 1

“అవును. మీకు చారులోచననే గాని నేను మాతము తిలోచనను! నా _తిలోచనాత్వము మీకు. దెలియదు.”

“పోనిమ్మది నా కక్క రేదు.”

“మీ రెల్ల ప్పుడు మనకు గలుగణటోవు సంతానమును గూర్చి భావింతు రేమి ౪” |

“సీకు జవించంటోవు సంశానమెంత సుందరముగ నుండునో త్వరితముగ6 జూడవలెనని నా యాకాొంత :”

“నీ నొ బీడ్రండు రాజగునా | రాజ్య మేలు నా 1»

“షఏలునేమో యెవరు చూచిరి 1”

“స్తుదర్శనా యువరాజుల సంతానము భవిష్యత్సింహాన నార్జ మగును. కొని మన సంతానము కాదుగద ౪

“యంన నీకు పెత్ళకమెన రాజ్యమున్నది గద !” మ an

“నా సంతానమునకు పెతృకమెన రాజ్యుము రానేరొదు * చు చ

150 “వారిని రానిమ్ము, వారే రాజ్యము నేలెదరేమో ఎవరుచూచిరి

“మనమే చూచుచున్నాము !”

“వి వంటి వీరనారీమణి జనయ్యితియైన వారు మహారాజ్యాధినేత కాంగలరు,

తల(చుకొనినచో సీవీ భూవలయము నంతను వారికి? గట్ట పెట్టం గలవు to

“నా కంతటి శి యున్నదా ? పోనిం డీన్సుడా (వన క్రి యెందులకు 2?”

వారిరువురి నంభాషణ లిట్లు నర్యనసించును.

రాజధాని యందొక యలజడి చెలరేగినడి, ఆ యువ వీరు లేమై నారో తెలియటలేదు, అచ్చటచ్చట రహన్యముగ వారే (తిలోచనా నందికలని గూడ చెప్పుకొన దొడ,గిరి. రాజధాని యందంతట [కమ ముగ నీ విషయము వెల్ల డియై గుద్బినలు వోయిరి. లోకమున నెచ్చట వైన నిట్టి వింత యుండునా ; రాజకుమారి తానై వచ్చి వలచిన వాని* బెండిలి యాడునా ! ఎంతటి సాహసము ః ఇంతటి దీరురాలు మున్ముం దేమి యొనర్చునో : (పజలు వలు పలు రీతులుగ నూపహాలు సేయ? జొచ్చిరి,

నందిక థాన్యకటకము నుండి తటైడు వారలు మోసికొని మరీ వచ్చినది ! అన్ని(టిలో ముఖ్యమైనది మలయవతీదేవి కోడలు సుగంధి

151

గర్భవతి యెనద(ట ! తన కోడలికి జనింవ(టోవు కుమారు డు భవిష్య దాం్యధ స్నామాజ్యాధినేత యగునని యామె కలలు గనుచున్నది! దానితో ని(క విష్ణుకుండిన పురమున సుభద్రాదేవి చిందులు (దొక్కినదంట :

అధికొరులు విలాసబుద్ధులై భోగపరాయణులై. (పజల సొకర్య ముల నవలోకించకపోవుటచే విసిగివేసారిన [పజాసందోహమునుండి విప్లవకారులు వృద్ధింజెంది రాజ్యంపు 'పెల్లల యం దలజడులు లేవదీయు చున్నార(ట. ఇం(ద్రవర్మ దేవవర్మ లేమియు పట్టించుకొనలేదు! (వజ లెల్లరుంజేరి మాధవవర్మ మహారాజునకు వినతిషత్రము పంపెదరు :

ఇది ఇట్లుండ ధాన్యకటకము పదీగప్యూతుల దూరముననున్న

యొక పాగెగాడు (ప్రభుత్వము నెదిరించి సామంతు,డుగ నుండుట కిచ్చ

గింపక యుదమునకు సన్నదుడగు చున్నాడంట ! ఇవి ముఖ్యమైనవి.” ధి ధ ము

“నీవు వెళ్ళి నిర్వహించిన కార్యము లేమి” |త్రిలోచన (వళ్నిం చెను,

“మలయవతీ సుభ ద్రల మధ్య చిచ్చు ముట్టించితిని. మోహాని సుగంధి సౌభాగ్యమునకు హోరున నేడ్చుచున్నది : నేను కోయతనై రహస్యముగ నామె కోరికపై యామెకు మూలికలనిచ్చి చేతనై నచో నా మూలికల నరగదీసి నీట, గలిపి పొనీయముగ సుగంధి కిచ్చుచో నీకు మనశాంతి కలుగునని చెప్పితిని. ఆమె సంతోషముతో స్వీకరిం చినది. సుభద (కుంగిపోవుచున్నది. మలయవతి కురవంజినై ననన్ను పిలిచీ “ఓసీ : జన్మలో గర్భము రాకుండ వంధ్యగ నిలచిపోవుటకేమైన మూలికలున్నవటే 1” యని యడిగినది. నేను వెంటనే మీరు నా కొసం

152

గిన యా మూలిక నామె కిచ్చి పాలలో సేవింప(జేసిన మీ కోర్కె ఫలించునంటిని. ఆమె దానిని మహాపసాదముగ స్వీకరింఛి నాకు వేయి దీనారములు, పట్టుచీర నొన(గినది. ఆమె దానిని మోహినీ సుదర్శన లపై (దియోగించున(ట ! దీనితో తన మనుమ(డి(క రాజ్యమునకు ఉత్తరా ధికారి యగునంట $”

“బాగున్నది. నిప్పురాజు కొనుచున్నది : కానిమ్ము. యునరాజ్ఞి సుదర్శనాదేవి నా యొద్ద ఖడ _ప్యకియల నభ్యసించుచున్నది ఆమె యణ a నుండి యువరాజు నేర్చుకొను చున్నాండు.”

“మన పుళందులముఠా యేమి చేయుచున్నది ౪” “కొలది మాసములలో నొక యుద్ధము రానున్నది !”

“సంతోషము : ఆన్నగారినుండి వ_ర్థమానము లేమైన వచ్చినవా ?”

“వారము దినముల (క్రిందట అన్నకాన్క_ల( బంపుచు వార్తలు తెలియ(జేసినాడు, నాకు మేనల్లుడు కల్లినాడ(ట !”

“శుభమైన వార్తలు వినిపించితిరి. చాల నంతో షముగ నున్నది: * *నందీ ! సీవు తిరిగి వెంటనే దేశాటనమునకు సిద్దపడగలవా 2 “నా జన్మ కంఠతకంటి నింకొక సని యేమున్నడి 2

“అవునేపాపము నా మూలమున నీవు నీ (బ్రతుకంతయు నడవి! గాచిన వెన్నెల! జేసికొ నుచుద్నావు.””

20] 153

“ఎంత మాటని నారు: మీ (బదుకున వెన్నెలలు విరిర చున్నవా యేమి ? మీ గుండెలో నెన్ని యగ్ని పర్వతములు (బద్దల, చున్నవో నాకు( దెలియదందురా ! నా కెట్టి చింతయు లేదు మీ కళ కాదు గద : (పియతమవై న భార్యగ, ఆణకువగల కోడలుగ, స్నేష శీలయైన తోడికోడలుగ, వినయవతియైన మజదలుగ ఎన్ని విధములు, నటించవలెనమ్యా 1 మీరు నిజముగ 1 చేవిత్రిలోచనయే : ఒక కంట నమ తమును' చిందించుచు రాజకుటుంబమును జ్యోత్స్నా తరంగముల నో లాడించుచున్నారు. వేతొకకంట విషాగ్నికీలల( జిమ్ముచు కల్లొల తర గముల మునుకలె త్తించు చున్నారు. చివరకు మూడవకన్ను దెజుచి సర్వము భస్మసాత్కృతము చేయనున్నారు |»

ఉనందీ ! నా మనన్సు సంకోభించుచున్నది. నా భర్తను నేను మొదట నా (పతిజ్ఞాపాలన యందొక నాధనముగ పరిగణీంచితిని. కొని, ఆయన స్మత్సవంర్తనము నిర్మలానురాగము నన్ను మైమరపింస( జేయు చున్నవి. భర్తగ నాయనకు కొన్ని కోరికలుండవచ్చును గద : నేను వానిని దీర్చుటకు సంసిద్ధురాలను గాను. ఆయనకు సంతానమనిన ముద్దు; నేను గంగాదేవినై తిని ! నంధీ! ఈ ద్వివిధమైన జీవితమును గడుపుట భారముగ నున్నది. రాజకుటుంబమున నన్నందరు న బారుముద్దుగ జూచుకొందురు అత్తమామలు (కింద కాలిడిన నరిగిపోవుదునన్నంత (పీమగ( జాతురు, సుదర్శన నన్ను స్వీయసోదరి కన్న నెక్కుడుగ మన్నించును. (కొత్తగ గురువుకూడనై తిని గద 1”

ఒవిజమేనమ్మా ! మీరు మనసాపడు వేదన దుర్భరము-” గ

నందీ! నేను నీకు వినా నాబాధ నెవరితో చెప్పను | నేనుభర్చృ పరిష్వం గమున రహోవీీసబ్ధనై మైమరచి యానందవార్థిలో మధుర

154

కల్పనలలో శతేరిపోవుచు నర మోడ్పు కనులతో సోరిపోవు సమయముల తాతగారి కంఠధ్వని శ్రవణ గోచరమగును. ఆయన రూపము మూర్తి కట్టి కన్పించి - “తల్లీ, పల్లవీ : నీవు సీ సుఖమును చూచుకొను చున్నావు, నీ పితామహుని కిచ్చిన వాగ్దానమును విస్మరిందితినా ? నా యాసల నడియానల జేయుదువా ? పల్లవ రాజర_క్రమును కలుషి తము చేయ నన్నావు.” అనినట్లు వినిపించును,

నేను హఠాత్తుగ నుల్కిపడి లేచి స్నానమొనర్చి దేవిని శరణు వేడ( బోవుదును. నా భర్త కళవళపడును. ఒక్కొక్కప్పుడు కోపగిం చును. నేనేమని చెప్పను ? నా బాధ నెన్వరికి దెలియ? జేయుదును. మనసా నరకము ననుభవించుచున్నాను.”

అమ్మా! మీరు గరళమును మింగుచు నమృతమును వర్షించు చున్నారు.”

కానిమ్ము, ఆ విషయముల కేమి ? మన ముందు కర్తవ్యము నాలో చించవలెను. నీపు విశ్రాంతి తీసికొమ్ము.”

నండినియ'ప్తేయని వెడలిపోయెను.

ఒడ్రిలోచన కాలోచనలతో తల తిరిగి పోవుచుండెను, దైవము వ్యక్తులను సృజించునప్పుడు రకరకములుగ వారి భాగ ధేయములను దీర్చిపెట్టియే పంపును కాబోలు ! చృకవర్శి కుమా ర్రెటై మహారాజ కోడలై యనంత వైభవ సంపన్నయై మనస్సుచే నతిడీనురాలు గావలసిన స్థితియేమి ? ఏక్క-డి పల్లవ రాజవంశము : ఎక్కండి విష్ణుకుండిన రాజ వంశము 1 ఈ రెండువంళముల కలయిక (ప్రశయమున కగుటయేమి ?

155

మహాదేవుని లీలలద్భుతములు, దేని తన్నిట్లు చేసినది. దైవము తనపితా మహుండ్రైన కుమారవిష్ణుపునందు సమాహితు.దై, తన్ను వంచించినాండు* దైవ నిర్వయనుట్లుండ మానవ (పయత్నము లనుకూలించునా !

(తిలోచన పల్లవి చరిత్రలో స్టిరమై నిల్వగలదగు కార్తారితికుల నుడువు లిట్లు పరిణమించినవి. అవును, (్రిలోచన స్వీయ వంళనాళనిగ నయవంచకురాలుగ మహారాజ నీతివేత్రిగ నిలచిపోవును,

ఆమెకు దు ఖము ముంచుకొనివచ్చెను. “తేనవినా తృణమపి న చలతి !*” శివునాజ్ఞలేనిదే చీమమైన6 గుట్టదంట ! నేను నీ యాజ్ఞ6 బడియేగద నీ పనులు చేయుచున్నది ! నర్వజీవుల హృదయాంతర ద్వీపమవై న నీవు నా హృదయమందిరమున లేవా ? ఉండినచో నా పాస పుణ్యములు నీ యవియే ! ఈ (తిలోచన నీచే నిర్వహింపంబడు చున్న నీ మహాధ్వరమునంబడి చనుచున్నది. నీవేమి చేసినం దృప్తిగ స్వీక రించును, మహాదేవా ! నాయందు కార్కళ్యమును వింపుము. నా మనస్సును (పిదుల నీయకుము, చేసెడి పని యెట్టిదైనను పరిపూర్ణత జందింపుము.”

8

వసంతము రాగమూ ర్తియై వచ్చినది, ఏయెడం జూచినను పకృతి యంతయు నవనవ ళోభలతో నేత పర్వముగ నున్నది. సుదర్శనా గోవింధవర్మలు ఖడ్గవిద్య యందారితేరినారనియే చెవ్నవచ్చును, గోవింద నర్మకు (తిలోచన పట్ల గౌరవముతో కూడిన (_పేమభావము స్టిరమై యామె యభిప్రాయము లెట్టివైనను ధర్మసంగతములని విశ్వాసమేర్చడి నది సుడర్శన సంగతి వేరుగ చెప్పవలసిన దేలేదు. దంపతులిరువురును (తిలోచనకు భక్తులై పొయిరి. కొల మతి (పశాంతముగ మనోల్లానకర ముగ గడచి పోవుచుండెను, సుదర్శనా సౌధములలో (తిలోచన న్వచ్చందముగ సంచరించును,

గోవిందవర్మ చిితళాలలో తై లవర్ష చిత్రము అనేకము గలవు, ఉతిలోచన వాని నన్నింటిని పరిశీలనాత్మకముగ6 జూచి వాని యందలి కళానై పుణ్యమున కెంతో యానందించెను. అమె న్వయముగ నొక త్రై లవర్జ చితమును చిత్రించి ఆ చ్నితశాల యందుంచను. అదియొక రథ చిత్రము. ఒక రథికుం డమితవేగముగ రథమును తోలుకొని పోవు చుండెను. రథము గాలిని మించిన వేగముళో కదలి పోవుచున్నట్లని పించును సారధి కడు వీగరి. రథవేగమును తప్పించుకొసలేక చక ముల (కిందంబడి గిలగిల తన్నుకొని లేడి కదుపులు రెండు [ప్రాణములు విడిచినట్లున్న యా చిత్రము చూపరులకు వెజప్ప గొల్పుచుండెను. మరి కొంత దూరమున నొక డాలు(డు దారి కడ్డముగ( బోవుచు చక్రముల

157

డ్రంద[బడి నలిగిపోయిన స్థితిని యఢధాతథముగ చిత్రించిన యా చిత కారిణి హు ససనెపుణ్య మనితరముగ ననిపించక మానదు రథమురివ్వున శర వేగమున కదలిపోవుచున్న జే కన్నులకు (భాంతి నొదవ(జేయును. ఆ చి_తమునకు రథ వేగమను పేరుంచినది !

సుదర్శన యా చిత్రమును జూచి నవ్వి _.. మీ బావగారికి గుణ పాఠము నేర్చుచున్నావు. నా కొయన రథ వేగమును చూచుటకే భయ మనిపించును, నేననిశమాయనను వేడికొనుచుందును, అంత వేగమాప దకు హేతువు కాంగలదని యెంత చెప్పిన నాయన విరమించుకొ నరు. శ్రీఘ గమనంబు నందాయన కసరిమితమైన యుబలాటము అనెను,

“కావచ్చును. అది యొక్కొక్కతలి పపాణహానికరముగ. బరిణ మించవచ్చును గూడ. మనకంతటి బాథ యెందులకు ? కాల మెల్ల వేళల మనది కాదుగద 1”

“సీ వవినది నిజమే. నా మొఅణ నాలించు వారెవరు ? నీయీచిత

పటమేమైన నాయన _పవృ_ల్రిని మార్చునేమో చూతము. అది సరికాని చెల్లీ 1 నీవీ వార్తను వింటివా 2”

“ఏమది?”

“మన పిన్నయ త్తగార్లు మలయవతీ దేవియు, సుభ్మ దాదేవియ నొకరిపై నొకరు ఈర్ష్యగ కుమారుల జీవితములకే యానందము వేని భనుల౭ గావించినార్‌యంట !్‌

158

“సుగంధి గర్భవతి యైనద,ట. దానిని నహించలేని సుభదా దేవియ్ము మోహినియు నెవతెనో యెజుకసానివి బిలిపింఛి, యేవో మూరి కోల6 దెప్పించ్చి వాని రనమును పాలలో గలిపి సుగంధికిచ్చి |తావించి నార.ట. ఆమెకు గర్భసావమైనదంట. అందులకు మలయవతి నుండి పడి తానొక కురవంజతో సర్మపదించి యొక మందును తెప్పించి పానీ యమున. గలిపి మోహిని కిచ్చినదంట ఆ మందు చర్య చే నామెయింక్‌ సీ జన్మకు గర్భవతి కానేరద(ట 1

“మీకీ వార్త లెట్లు తెలిసినవి ?*

“రాజులు చారచక్షువులని నీకుందెలియునుగద 15

“నీ , ఎంతనై చ్యమున కొడిగట్టినారు ! ఏమి రాజ్యుకాంక్షలో యేమో | మాతృత్వమునుండి వంచింపంబడినారు ! అయినను యువరాజ్ఞి మీరుండగ వారికీ వరస్పర యీర్ష్యాసూయలేలనో 1 వారి సంతతికెట్లును రాజ్యాధికొరార్డత' లేనేలేదుకద 1”? అ

“ఆ యర్హతం జేకూర్చుకొనవలయుననియే వారి నంకల్పము. వారిరువురు(దామే సింహాసనము న్మాకమించవలెన ని ఎవరికి వారన విశ్వ (ప్రయత్నము లొనర్చుచున్నారు,"”

“అక్కగారూ : ఈ (తిలోచనపల్లవి |బతికియుండగా నెవ్వరీ సింహాసనము నధిష్టీంపంజాలరు. మీకాభయమక్క అ లేదు, ఆన్యాయము వీ (తిలోచన సహించదు.” '

“చెల్లీ ! నీకు రాజ్యాధికారము'పె కాంక్షయండదా 3౫

159 (నా కట్టికోర్కె_లురిడవు, నేనిప్పటికే యట్టివానితో విసిగిపోయి నాను, నాకు మేనల్లుడు కలిగినాడట : రాజ్యమునందలి నా యర్ధభాగ ముమకూడ వానికే నంకమింప6జేసెదను.”

అందరు నీవంటి నిర్మములు విశాలహృదయులు నుందురా ? నీవు నాకండగనుండ నిజమునకు నాకెట్టి భయమును లేదు. నీవు నా కదృష్టధేవతగ లభించితివి. _నిన్నుజూచికొని నేనెంతేని గర్వించు చుండును 1! 3

“మనము స్వీయగృహమును చక్కదిద్దుకొనుట గూడ నొక గొప్పయా? మనయత్తగారు మహాసాధ్వి ఆమెకివియేమియు (బట్టవు. మామ గారి ధర్మ్మపఫవణత, అత్తగారి పాతి వ్రతము మన రాజ్యమునకు రక్షగ్య వజలుచున్నమవి కలల

“ఇప్పుడీ చిన్నరాణి వైర్య స్టైర్యములుగూడ తోడై నవి, నీవు తలచుకొనిన నేమైనజేయంగలవు”

“ఆంత పరిహాసము(జేయ కుడు 1 ఉనవ్వులకంటిని, ఇంతలో నలుకయేల ౫”

“ఎవరిపై నలుగవలె ? నీపై నా కలుకయని కలలోసైతమను కొ నవలదు.”

“ తిలోచనపల్లవి కట్టనికోటయై, ఆమెనీతి యగడయై గోవింద వర్మ రాజ్యము వేయేండ్లు వర్ధిల్లగలదు టై!

160

“బ్ర మాతము విశ్వాసమున్న(జాలును, ఆన్నట్లు బావగారికి ఖడ్గ విద్యాభ్యాస మెంత వరకు వచ్చినది ?

“వారు నిష్టతో నభ్యసించుచున్నారు. చెప్పమరచితిని. ధాన్యకటక పొంతమున నల్లరులు తిరుగుబాకెక్కువగుచున్నవంట, వారలు వచ్చి స్‌ దా య య్‌ నవి. వాని నణచివేయుటకు మామగారు యువరాజును సంపసనిశ్చయించు

కొని కబురుబెట్టినారు, యువరాజందులకు సమ్మతించి వచ్చినారు. లేపు దశమినాడు బయలుదేరుదుర6ట ౪?

““'అటులనా * అయిన మనమొక పనిదేయుద ము”

46 ఏీన్సుద్రి ళ్‌

(మీ కిష్టమగుచో మీరును నేనుమ పృరుషవేషములళో యుద్ధమున బాల్గొందము బావగారితోడవెళ్ళినట్లుండును. మవ విద్యకు పావల్య మొదవును!:'”

“మూమగారెట్లు భావింతురో 1”

+4మామగారికేల తెలియవలె ? ఎవ్వరికిని దెలియనిరీతిని మన యంతిపురయును' కట్టడిచేసి పోవుదము. మన భర్త లకుసైతము తెలియ వలసిన యగత్యములేదు.”

శనీ యిష్టము, సీ వెట్లు చేసినను నాకు నమ్మత మే dy

“మనము కూడ దశమినాడు బయలు దేరుచున్నాము.””

21] 161

ఆహవరంగమున యువరాజును కంటికి రెప్పవోలె కొపాడుచు సర్వము(దానయై నర్శించు నొకవీ రుడు కన్సించెను. _ వారిర్వురు లేకపోయిన నా యుద్ధరంగము( గడచి తాను రాజధానికి తిరిగివచ్చెడివాండు కాడు, తాను నగరమునకు తిరిగి వచ్చిన వెనుక తెలిసినది, వారిరువురు (తిలోచనా సుదర్శనలని : యువరాజు మనస్సులో పొంగిపోయెను, (తిలోచన పర్యవేక్షణలో రాతికిగూడ చైతన్యము కలుగును; ఆమె యేలేకున్న తనకాయుద్ధమున సపజయమే సంభవించెడిది. సుదర్శన యెంత నేర్చినది: _ వీరిర్వురును గలసివచ్చిన తనకిక రణరంగమున నపజయమనున దే యుండదు. యువరాజునకు యుద్ధమనిన బెజుకు తీరి పోయినది. ఆ కొండజాతీవారు మిగుల [కూరులు. వారినెదిరించుట సాహసమనవలయును. అట్టి దుర్చ టమయిన కార్యము నవలీలగ నిర్వ ర్హించుకొని విజేతయై తిరిగివచ్చిన తనయుని జూచి మాధవవర్మ నుహారాజు మురిసిపోయెను. ఆయన కుమారునెంతగనో మెచ్చుకొనెను.

మహారాజిట్ల నెను..“నాయనా గోవిందవర్మ! నీవెంతటివాడవై తివి! నా కీంక నునళ్ళల్యము తొల(గిపోయినది. ఆ కొండజాతుల నణచి వేసితి వన్న నీకింక నాహావమున నసాధ్యమనునది లేడన్నమాట!”

మాధవవర్మ మహారాజునకానందము తలమున్క-లై యుక్కిరి బిక్కిరి యగుచుండగా సుదర్శన మెల్లగ నవ్వుచుండెను. మాధవవర్శ్మొ యది గమనించి, *'ఏమితల్లీ : నవ్వుచున్నావు! నీభర్త విజేతయై వచ్చి నాండని యానందమా! లేక మరేమైన విశేషమున్నదా !” అవి (ప్రశ్నించెను.

“వారినే యడుగుడు :””

162 “నుదర్శన భావమేమి'యని మహారాజు యువరాజునడిగెను,

“నాయనగారూ ! ఈమె తానుగూడ నాతో రణరంగమునరు వచ్చినదిలెండు {23

“నేనేకాదు. (త్రిలోచన సైతమందు( బాల్గొనినది 1"

“ఏమీ! (త్రిలోచన యుద్ధములో పాల్గొనినదా : సీవు వెళ్ళితీవా! అయినచో నీ విజయము !”

గోవిందవర్మ ;- ఈ విజయమున (పధానముగ (ప్రముఖ పాృాత యౌామెదే !

“ఆటయిన నాతలిని పిరిపించుడు 1” (గ భం

త్రిలోచన యరుగుదెంచి మాధవవర్మకు పొాదనమస్కార మొనర్చి నిలిచినది,

మహారాజు _ “తల్లీ ! (తిలోచనా ! నీవును నీ బొవగారివెంట కదనరంగమున శేగితివంట 1!” అనెను,

“ఆవును, అక్కగారు తనతోపాటు నన్నుకూడ రమ్మనివారు, నేను సరేయంటిని, తమకీవిషయము తెలిసిన నడ్డువెక్రైదర ని సాహాసించి అక్క-గారును నేనును న్యతం( తించినాము. శమింప వేడెదము |!

“మీరు క్షమింపరాని నేరమేమి చేసినారు ! నీవు పాల్గొవిన కార ణముగ యువరాజు విజయముగ తిరిగి వచ్చినా(డు. తల్లీ: నీవునా

163 గృహమున సాక్షాత్తు దుర్గాదేవియే రూపాంఠరమున వచ్చినట్లున్నావు. సీ మూలమున మన విష్తుకుండిన వంశము ధన్యతగాంచినదమ్మా ! సీ (పతిభనుగూర్చి వినుటయేగాని చూచినదిలేదు. ఇప్పుడు _్రత్యక్షముగ ననుభవములో తెలిసినది. బంగారుకల్లివి ! నీకేమి కావలెనో కోరు కొనుము.’

“మానుగారిట్లనిన సాకు సిగ్గగుచువ్నది, ఇందు నా యొనర్శిన చేమున్నది ! బావగారికించుక బానటగ నిర్చితినంతియ ! ముందు రాజ ధానియందందంతట యువరాజు విజయోత్సవమును జాట(బంపుడు 1”

= “అది యావరకే జరిగినది! రాజధానియంతయు నానందమున యుప్పొంగిపోవుచున్నది. నీశేమి కావలెనో కోరుకొనుము.”

“తమకు కోడలనై ననాకు కోరుకొనవలసినదేముండును ! ఆక్క. గారికి వలయున దేమైన నుండునేమో ! ఆమె యిప్పుడు కోరుకొనదగిన స్థితియందున్నారు 1”

మాధవవర్మ యదిరిపడి... ఏమనుచున్నావు (త్రిలోచనా ! సుదర్శన శేమెనది ! అనినాడు.

(తిలోచన నవ్వుచు... “ఏమియులేదు మామగారూ ! అక్కగారు బుల్లి మాధవవర్మను మీకీయనున్నారు 1” అనెను,

మాధవవర్మ పరమసంతోషముతో.__ “త్రిలోచనా 1 నీవన్నియు శుభవార్త లే ఏవిపించుడుందువు, మీ య త్తగారికీవార్డ నంద జేయుడు, ఆమే పొంగిపోవు' ననెను,

164

మాధవవర్మ నారిర్వురకు వెలలేని కాన్కలొస,గి వారిని చంది కరీ సొధములకు బంపెను. తం (డ్రికుమూరులిరువురును మిగిరిడోయిరి

మాధవవర్మ యిట్లనెను __..నాయనా గోవిందా ! నా కీనాదువర మా నందముగనున్నది, నేనెంతకాలమునుండియో యెదురుచు చూచుచున్న శుభ శణము దగ్గణిపడినది, నా పుణ్యమలు పండి మనుమడుగ జన్మించును బాబూ | చిన్ని మాధవుని జూచుటకు గా కస్నులు విరసించుచున్నవి ! పుట(బోవు శిశువు నాకృతి నా న్మేతములకు(గట్టినట్లుస్నది ! తంది ! మన నవంశమున నొక చమత్కారమున్నది, సరగ రాచి కమునకు వచ్చిననాటినుండి యనేకమంది సమర్దులైన రాజులు పారించుచు వచ్చుచున్నారు. కాని చమత్కారమెచ్చట్‌ "నున్నదనిన మాధవవర నామముగల (ప్రభువులు మహాసాొ (చూజ్యపరిపాలకులై రాజ్య" స్తా సారో రు వై విజేతలె వజలినారు. వారి కుమారులు సామాన్యులై రాజ్యభాగములు పోగొట్టుకొనుట జరుగుచున్నది, మజల మాధవవర్య Dube రాజ్యమును తిరిగివిస్స రింపజేయషలె ! మనవంశదుననేను మూండవ మాధవవర్మను. మొదటి మాధవవర్మ చాల న. (వడాపరి పాఠకుడు ఆయన -పైశతము నరమేధముంజే సెనందురు, ఆయన ఇవ మతాభిమాని. ఆయన చేసిన న్నియుద్దములు వేరెవ్వరుంనేసి యుండరు, ఆన్నియు విజయవంతములే. ఆయన పదునొకండశ్వమేధమయులు చేసి ననగా తాను నళ్వవిధముల నర్లు (డ్రె సిర్వపొంచినా.ండు ఆయన రాజనూయమును ,సెత మొనర్చిన బొనువామభావు,డు. సర మేధ రాజ సూయములనుబేసిన (ప్రభువులరుదుగనుందురు. .

క

పాంఠవా(గజు (డైన యుధిష్టిరు (శు రాజసూయ మొన ర్చెను. కరువాత నెవ్వరును మరి చేసినట్లు కనిపించదు, ఆట్రి మహోత్క్బాష్టము లా శు చ

165

లైన (క్రతువుల నాచరించిన వైదిక ధర్మాభిమాని ! విశ్వవిఖ్యాత మైన వొద్దక్షేత్రమగు సమరావతి నా సార్వభౌముడు ఖై వకే్యత్రముగ. దీర్చి దీద్దినాడు. శివాలయమును నిర్మించెను, రెండవ మాధవవర్మ కాలమున సమరావ తి యాం్మధ రాజధానిగ రూపొందెను. నాటినుండి అదియే రాజ ధానిగ వ్యవహరింప:బడుచు వచ్చినది. ఆయనే యేలుబడిలో నా పర గణాయంతయు వసుః కుండిన ఛత్రము [కిందకు తొరిసారిగ వచ్చినది. విసుసండిను లాయన కాలముననే యు త్రరమున కనౌజ్‌ వరకు తమ స ములను నడిషిరి ! ఇంక న మా ధవవర్మను నేను |

మగ రాజ్య పరిస్టితులు నీకు: దెలియనివి కావు. నీకు మరల మాధవవర్మ జనించవలెనని మా యభిలాష, ఆది ఈనాడు ఫలోన్ముఖ మగుచున్నది. దిస్టుపండిన రాజ్యమీనాడు వటిష్టముగ నున్నది మనతో (పభ్యాతములయిసే రాజవంశములన్నియు పియ్యమందినవ, దక్షీణాపథ మంవటిను, ఉ తరాపథమునందు గూడ మన రాజ (పతినిదులున్నారు. రేపు మన చిన్ని మాధవుడు ఉ త్రరాపథమునంతను జయించి చ కవ ర్తి కాగలడు

“నాన్నగారూ ! పుట్రవి మనునువై మీ కెంతటి మమకారము |! నున (తిలోచన పర్యవేక్షణలో వానిని తీర్చిదిద్దిన వాడొక స్నామాజ్య నిర్మాత, కాగలడు, ఆమె ఖడ్గవిద్య అనితర సాధ్యము ! మీకు. దెలి సెనది కద! ఆమె యే యుద్ధమున( దోదుపడకున్నచో నాకెంతో కష్ట మయ్యెడిది 1 ఈ మధ్య నేనును మీ కోడలును [తిలోచన యొద్ధ నౌ విద్య నభ్యసించుచున్నాయఘు ౫

“చాల సంతోషము! ఆ పిల్లనుచూచిన నాకు ముచ్చటగనుండును, జనమ్‌ ప్రయధభాషిణి అననరమగుగో ర ణదుర్గ యై శతు నిర్యూలన

166

మొనర్చగలదు. శరచ్చం[ద చందికా నీతలాంతఃకరణముతో బంధు జనుల నానందపరచగలదు, అట్టి మహా లక్షణములు పల్లవ రాజవంకాను గళములు, వారు స్నామాజ్య నిర్మాజదక్షులు. సల్లవి తన యన్నగారి గృహమును ధగధగ లాడించును.””

“తామునిన దక్షరముల నిజము $”

“నాయనా ! విజయముతో తిరిగి వచ్చిన నిన్ను జూచుటకు మీ జనని యారాట పడుచుండును. తత్సణనము యేగి యామె యాశీస్సుల నందుకొనుము. ఆమె తపన్వివి !

గోవిందవర్మ తండ్రికి పాదాభివందన మొనర్చి పెడలిస్టోయెను,

మహారాజు పిసాక భట్టారకుని పిలిపించి యా శుభవ ర్రగూనము నాయనకు( దెలిపెను. ఆయన మిగుల నంతసించి __ “మహాప్రభూ |! మర్ల విష్ణుకుండిన వంశమున మాధవవర్మ జనించవలేె, రాజ్య మింకొక నందయేండ్లు సుస్థిరముగ నిల్వవలె, ఇది చాల సుదినము, యువరాజు విజయవార్తయు, నీ సువార్హయు వింటిమి” అనెను,

“యదార్థ మున కీ విజయము మా తిలోచన పల్లవి దనవలెను* ఆమె కూడ కదనభూమి కటీగి యుద్ధమునందు పాల్గొని శృతువినాశకారిణి యెనది ft»

'శవభూ 1 ఆమె సర్వ సమర్దరాలు. స్మామాజ్యపాలన మొనర్న గల, డెటిజాణ .!'

Mp ate + aE bh

167

“చక్కగ వాాక్కుచితిరి. ఆ యమ సావొత్తు జగముల నేలు తల్లి పర యుళ్వరి యపరావతార మయా ౩ విషుకుండినుల యదృష్షము ది ఘు సంది ఈ గృహవధువై యిచ్చట నడుగు మోపినది :"ి

పినాక భట్టారకుడు మాటాడలేదు. మసారాజది పట్టించుకొన లేదు. అయన మనస్పాసందమున నోలలాడుచుండెను ఆయన కాల్పనిక జగత్తునందు విహరించుచున్నాండు. మాధవవర్మ దీర్ధాయుష్మంతు(డగుచో విష్ణుకుండిన వంశము మరి నూరేండ్ల విచ్చిన్నముగ సంతతధారగ సాగి పోగలదు. ఆ భావ మొక్కట్‌యే ఆయన హృదయము నాకమించి “పెర యూహ లకు తావిచ్చుట లేదు.

పినాక భట్టారకునికి (తిలోచన పల్లఏకపై నొక విధమైన యాయ సకే తెలియని తేలిక భావమున్నది ! ఆయన కెందులకో _తిలోచనచర్య లన్నియు కపటముగనే కన్చించును. తన కనుకూలములై న కొన్దితావు లందాయన యామె యెత్తులను వమ్మొనర్చెను. ఆమె కూటనీతి నుపయో గించుచున్నదని భట్టారకుని యభ్నిపాయము* అనుమాన నివృ త్తియైన భావులు _పైతము లేకపోలేదు. ఆ విషయములన్నియు మహారాజుతో తాను చెప్పుటుట్లు ? (ప్రభువున కామె గృహదేవతయై కూర్చున్నది ! ఆయన యేమియు: జేయంజాలని స్థితిలో నుండిపోయెను ! తనకు చేత నై గంతకు _పత్నికియ యొనర్చుట వినా వేరేమియు దనవల్లకానేరదు, కొలగతి నెవడు మార్చంగల:డు |!

(తీలోచన పర్యవేక్షణలో సుదర్శన గర్భము రూపు కోట్టుచున్నది,

సల్లని ,కాగునునీిన (త్రాగుట, తినమనిన తినుట : ఆమె చెప్పినట్లు

mL వ క్ల చేయుటగ జరుగుచున్నది,

168

సుదర్శనకు గర్భదోహదము లిచ్చుటరై మలయవతీ సుభ్యద్రలు, సుగంధి మోహినుల్తు నుడుగరలను దెచ్చిరి. వారలకు సుదర్శన దర్శ ఇన్న్‌ పర నే ఇ

ఒకనాండు సుదర్శన గోవిందవర్మతో నేకొంతమున నుండగా మలయవతి సుదర్శనకు తన పుట్టినింటి నుండి వచ్చిన జాతిరకములని ఫలములను పంపినది. సుదర్శనకు వానిని చూడగనే తినబుద్ది వొడ మెను. ఆమె వానిని స్వీకరించ[బోవు సమయమునకు తిలోచన వచ్చి యడు వక

“చెల్లీ ! ఇదేమి పాపము! పన్నయత్తగారు (పేముడితో పంపి నారు, వారి పుట్టినింటి నుండి వచ్చినవట. జాతిరక ముల(టః"

“జడాతులన్ని(ట నుండును. మనుజులలో లేవా + చంధావతీ చేషిగారి జాతి వేరు. మలయవతీ సుభద్రాదుల జాతి వేరు. ఈ ఫల ములు విషదిగ్ధములు:”

సుదర్శన యుల్కిపడి _. “ఆమ్మో : ఇంకనేమైన నున్నదా : _ చెల్లీ ! అది సీకెట్టు తెలిసినదీ” అని అదిగెను,

“వని యాకృతిని, వాననా విశేషమునుబట్టి తెలిసికొంటిని.”” “నిజముగ నివి విషలి ప్తము లందువాః”

“సందేహమా: వలసినచో బుజువ చేసెదను.”

22) 169

పరిచారికబే నాన పతిని తెప్పించి త్రిలోచన యా ఫలములం దొక దానిని డానిచే తినిపింపగా నదీ. గిలగిల తన్నుకొని తల్యవేల పైచినది,.. ఆసబే పాచిపోయిన సుదర్శన వదన మింకను పొండురతను భణించెను. ఆరు భయపిహ్వులయై - చెల్లీ ; నీవు సమయమున నిటకు రాళ యుండినలో నేసి సరికా పడీవలె నయ్యెడిదాననే!”” అనెను

“నేను రాకుండ నెట్లుఐడును : స్తీ విట్టిడెగో చేయుదువని నాకు, డెళయును. ఆందుచే నర్వవేశల, గన్ను నీ మీద నుంచుకొనియే' వ రించుచుంమును."

అటే

“నేను నిజముగ నదృష్టవంతురాలను. నీవంటి చారచక్షువెన యౌచష్యరాలు చెల్లెల్లై నన్ను వెన్నంటి కాపొడచుండ' నాకింక నభావ మమున్నదిః”'

“అక్కా. ! నన్నింత యగ్గించినచో నొకు సిగ్గగుచుండును. విమ కుండిస రాజవంశాంకుర మును రకీంచుకొనవలసిన బాధ్యత యీ యింటి కోడలినై స నా యందుండదా !

“నీవు నిరీహవు గాననట్లనుచున్నావు. మలయవతీదేవి ఛేసినవనిని చూచితివి గదా |"

“సోనిండు వారల్పజీవులు : పరస్పర మొకరితో నొకరు న్పర్దించి తమ నంతానమును నంతానహీనము గానించుకొనిన కుటిలమతులు | మీకెందులకు ? నేనున్నాను. ఈ విషయమును పెకి పొక్కనీయకుడు *

“సీ యిష్ట మె ట్లో యే fa

170

(తిలోచన నవ్వుచు... “నా యిష్టము గాకున్న నూరకుందునా !

బుల్లి మాధవుని బుగ్గలు చిదిమివానిని చేతులలో నలిపి సలిపి నై వేద్యము

'పెటినగాని నాకు శాంతి లేదు. ఆ శుభ ఘడియలెప్పుడు వచ్చునా యని చు

(పతీషమంచుచున్నాను * అనినది,

“మంచి పినతల్లి వే / బిడ్డడు కందిపోవండా |” “పుట్టని నిసు(గుపై సీ కింతటి మోహమేమి ?”

“6న్పీక్షు నూ(తము వానిపై నంత యుత్కుటమైన వాత్సల్య మెందులకు +?

ఇరువురి నవ్వులు మువ్వల (మోతలై మందిరారామము నందలి విహంగముల కలరములతో (శుతి గల్పినవి !

చం(ద్రావతీదేవి దినమున,కొక కాన్క-గ కోడలికి పంపుచుండెను. ఉభయ సంధ్యల శివార్చనలు డేవీపూజలు జరుగుచుండెను. (త్రిలోచన మందిరమున “సై త ముభయసంధ్యల శివార్చనలు, ర్యాతులందు దేవీ పూజలుగ నుండెను,

సునీతివర్ము తన భార్య నిర్మలత్వమునకు వెబిగందును, రాజ పరివారముల శ్రీ, లెంతటి కుటిల బుద్దులె సంచరింతురు ! తన పిన తల్లుల చర్యలెట్టివి ! మరి (త్రిలోచన పల్లవి మానవి కాదా! ఆమె సీ యాశామోహములంటవా ! ఆమె యొక విచిత్రవ్య క్తి యనిపించును, తనశేమియు నర్ధముకాదు ఆ యమ సాహచర్యమున, తాను (పణయ సుధాసాగర వీచీ నివహముల దొప్పదోగి పోవుచున్నాండు. (దహ్మా

171

నంద న్మబహ్మచారియైన యానందము ననుభవించుచున్నాడు. సునీతి వర్మా తస భార్యను చూచి మురిసిపోవుచుండును మొన్నటి యుద్ధమున నామె యాదుకొనకపోయినచో తన యన్నగారికి విజయము లభించెడిదే కాదంట ! ఆయనయే ఠతనతోనట్లు చెప్పెను. తమ మజదలాయనకు పరోక్ష విద్యాగురువట ! _తిలోచనపై తన యన్నగారికి గౌరవ పూర్ణ మైన వాత్సల్యము. నాయనగారి వషయమింక చెప్పనక్కరయే లేదు | ఆయనకు (త్రిలోచన శనకస్న మిన్నయయినది ! చందదావతీదేవి తనకు కుమా _రైలేని లోటీమె వలన త్రీరినదనును, రాజ పరివారము నండెల్చ ర మెప్పును పొందిన భార్యను కల్గియండుట తన యదృష్టము !

శ్రావణమాసము వచ్చినది. ఆకసమున (పొవృణ్ణ్జీల పయోధర ములు గర్భిణీ త్తీల స్తన చూచుకములట్లు భాసిల్లుచున్నవి ! (శ్రావణ శుద్ద దశమి, యువరాజు జన్మదినము. నాడే సుదర్శనకు సీమంతోత్స వము సైతము చేయ నంకల్పించిరి, రాజ పరివారమంతయు సమావిష్ట 'మెనది, అంతిపుర మంతయు శబ్ద నంకులమై హాన్యములు వినోదము లుగ నుండను,

సుదర్శనను కలియవలెననిన (త్రిలోచన యనుముతి కావలయును, అంతఃపుర ముంతయుం (త్రిలోచన కనుసన్న మెలంగుచున్నట్లుండెను, మలయవతీ సుభద్రలకది నహింపరానిదీగ నున్నను వా రేమియం జేయ, జాలక యూరకుండిరి. ఏమి చేయవలసినను చందావతీ దేవి “అమ్మా | (తిలోచనా 5 ఇది యిట్లు చేయువముందువా ? తల్లీ, పల్లవీ (1 ఈ పని నిట్లు చేసిన నెట్లుండును +” ఆని యడుగుచునే యుండును,

శలోచన యువరాజును రాజధానిలో నూ రేగుండనినది. విజయ ముతో తిరిగివచ్చిన తమ యువరాజును కన్నులార (గాంచి నునసార

1 Ri

172

యభినందించు నేవకాళము (ప్రజలకు+ గలిగించిన బాగుండుననినది, యువరాజు రథయా త చాటింపబడినది.

విజయవాటిక యందలి (ప్రజా సందోహమంతయు రాజమార్ల డున కిరువై పుల బారులు తీర్చి నిలబడి యుండిరి. కొందజ చేతులలో పూమాలలుండెమ, యువరాజు సాధారణముగ నేరికి? గనిపించదు= ఆయన యుదమున కేగిన సంగతి కూడ నింతవర కెవ్యరును ఏని యుండ లేదు. అందువలన జయలక్ష్మీ సమేతుడైన యువరాజును దర్శించ వలెనని యుత్కంఠతో (ప్రజలెల్లరు వేచి నిరీషించుచుండిరి ఎంత యదుపు(బెట్టినను (ప్రజానీకము త్రొక్కునని పోవుచున్నది. వర్షము పడినను నేల తడవ నంతగ (పజాదోహము | క్రిక్కిరిసి యున్నది.

రాజభవనము నుండి రధములు బయలుదేరిన వనువార్త యంచె లంచెలుగ వచ్చి (ప్రజానీకము చుడములు (తొక్కుననెను, మొదట యువరాజు నరదము, తరువాత నాయన అన్నదమ్ములు, హెగ్గడికాండు గుజ్జవు రౌతులు కాల్బలము వరుసగ వచ్చుచుండెను: తన రిథమునసకు యువరాజే సారధి. రథము వచ్చును, యువరాజును దర్శించవచ్చునని గంపెడానతో కన్నులింతలు చేసికొని చూచు పజాసమూహమున కొళా భంగమైనది. యువరాజు సరదమెప్పుడు వచ్చినచో యెన్సుడు కనును రుగై పోయినదో ! ఎవరికిని దెలియనేలేదు. రథము గమించిన వెనుక రేగిన ధూళితవ్ప మరేమియుం గన్పించలేదు. మీదు మిక్కిలి వారందజీ కన్నుల దుమ్ము కట్టుకొన్నది. యువరాజు దర్శన లాలసులై (పొద్దుటి నుండి పడిగాపులు గాచినిస్పృహళలై న వారలు, (ఇంకెక్కడి యువరాజు, మన కన్నుల దుమ్ముజల్లి ఆయనయెప్పుడో యేగెను, రేపాయన రాజై మనల నేమి పాలించునో ; అంత వేగమా +? ముందు

173

నెనుకలు విచారించనంత శీఘగమనము ఛావిజీవితముననేమిగా పరిణ మించునో : అంత యహంకారమా ? ఎటులో యొక యుద్దమున గెర్చినాడ(ట : మహారాజుగారెన్నండైన నిట్లు (పవరించెనా + ఆయన చిజునవ్వుతో నెల్లర సం భావించుచు మెల్లగ సొగిపోయెడి వారు !

“ఆ పల్లవ రాజకుమారి లేనిచో నీయనకా విజయము సం(ప్రాప్రిం చెడిదే కాదంట !

పజల చేతులలోని పూలమాలలు తామలంకరింప నెంచిన వ్యక్తి యలభ్యుందగుటచే వతె నాడీపోయును, జనులు సరిపరివిధములు గ జప్పికొనుచుండిరి,.

డః రేగింపు ఇందకీలా(ది చెంతకు వచ్చినది, యువరాజు రథము మేఘములపై వాయువేగమున పోవుచున్నట్లుండెను, ఇంతలో జనసమ్మ ర్హమునుండి హాహాకారములు చెలరేగినవి, దుర్గాదేవి యనతరించిన పర్వతపాదచేశమునకు వచ్చువరకు యువరాజు రథవేగము నరికట్టలేక పోవుటచే నొకబాలు(డాయన రథచకముల (కింద(బడి నలిగిపోవుట తటస్టించెను.

నేల యంతయు నెత్తురు కొల్లయిపోయినది యువరాజు (మాన్పడి పోయెను |! (పజా సందోహము సముద్ర తరంగములవలె ముందు వెను కలకు కదలి పోపుచుండెను. అంతయు నల్లకల్లోలముగ నుండెను ! రక్షకభటులు (పజల నదుపులోనికీ( దేలేక పోవుచుండిరి మహారాజున "కీ వార్త గాలిపై తేలుచు పోయి చేరినది !

కోటలో సుదర్శనా దేవికి సీమంతము జరుగుచున్నది. |బహ్మో త్సవము వలె సాగిషోవు చుండెను, ఈ వార్త నాలకించిన సుదర్శన

174

మొదలు నరికిన కదళీతరువువలె విరచుకపడి పోయినది, మాధవవర్శ మహారాజు (మాన్పడి పోయెను. చం్యదావతీదేవి మూర్చి(జెంచెను. క్షణము పూర్వము అంతయు నానందమయము. క్షణములో నంతలో శోక భూయిష్టమె పోయెను. యువరా జపంధి వలె కోటలోనికి వచ్చెను.

చనిపోయిన బాలుని శవమును బుజమున వై చికొని యొక స్త్రీ యెలుగె త్తి గోలుగోలున నేడ్చుచు మహారాజును న్యాయము నమహార్చు, డని యభ్యర్థించుటకై కోట వాకిట వేచియున్నది. న్యాయ ఘంటా నాదము రాజధాని యందంతట మార్మో9గుచుండెను.

roe 0

ఆ ఘంటానాదము పరేతరాణ్మపిష్నగే వేయ ఘంటికా రావమై

మాధవవర్మ |శవణపుటముల భేదించుచుండెను ఆ మహానాదముచే

తన కర్ర రంధములు బధిరితములగునా : తన హృదయముపె సమ్మెట ళు రం

'పెట్లవలె తన వెన్నెముకపై కళాఘాతమువలె ననుభూతమగుచుండెను.

తన కుమారుడు యువరాజు నేరస్టుండా ! వానిపై నభియోగమా | తండియైన తాను రాజై తీర్పు నొసంగవలెనా ! దై వమా యెంతసని చేసితివి ! తెల్లవారిన రాజసభలో యుసరాజుపై విచారణ జరుగును. తానది భరించగల౯డా | విష్ణుకుండిన వంళోద్ధారకు(డు నిందితు (డై తన రాజ్యములోనే తన కొల్వుకూటము నందే ప్రాడ్వివాకుల తీర్పునకు తలయొగ్గవలసిన స్థితి కలుగుట మిగుల శోచనీయము. తానేమిచేయం గలండు ? తాను ధర్మ నిరతికి న్యాయ పరిపాలనమునకు పేరు పొందిన వాడు, తన న్యాయబుద్ధీ తన బిడ్డనే శికీంచునా ! ఆయ్యోో ; గోవిందవర్మా ! నీవు రథము నంత వేగముగనేల తోలితివయ్యా 1 నగ రమున ననలీ యూరేగింపేల జరుగవలె 1?

ఆ చనిపోయిన బాలుని తర్లి హృదయ విదారకముగ శోకించు చున్నది. ఆ ళోకము యజ్ఞదత్తువి తల్లిని జ్ఞ పికి దెచ్చుచున్నది, రేపు పట్టమహిషి కూడ నళ్లు శోకించునా ? తను శిక్షొన్కృతిలో _పాణమునకు, (బాణమే యని లిఖింప(బడియున్నది ! “అయ్యో ! సుదర్శనా : నీవెంత

176

దుర దృష్టవంతురాలమ్మా! గర్భస్ట సొిశు వెంత భాగ్యహీను(దు : అయ్యా: రాజమాతా ! చం్మదావతీ : కెంథటి కష్టము దాప్తరించినది !

మాధవవర్మ మహారాజు మనస్సునందు పరిపరినిధముల జాధ( జెందుచుండను. తెల్లవారకుండిన నెంత బాగుండును : యుగయుగములు గ మారని నృష్టికమము తమ కొజకు మారునా! _ విజయోత్సాహియె వచ్చిన కుమారుని మొగము చంద సుకుమార మై హృదయాహ్తాదడ జన కమై శాంతిదాయకముగ నున్నది ! పితృస్తానము నలంకరించ బోవు తన కుమారుని మన స్పెంత nl నుండెగో | ఇంతలో నింళటి యాపద ముంచుకొని వచ్చినది. సమయమునకు పినాక భట్టార కు(డై న నగరమున లేడు. క యాలోచనా మధితము లైన మహారాజు నేత్రములు చం(డమల్లెలవలె కణకణలాడీ ఫోవృ చుండెను !

సుదర్శనకు తన దదుకంతయు నంధకారబంధుర మై కనిపించెను తెల్లవాజీన తనభర్తపై మోవంబడిన యభియోగమునకు మామగారి తీర్చె ట్రుండునో ! పాపము తిలోచన చెప్పనే చెప్పినది! కాల మెల్ల వేళల మనది కాదన్నది. తా నెన్నిమారులు వేడుకొనలేదు : తుదకొ తొందర పొటుతన మే యువరాజును దోషిగ నిలబెట్టినది ! ముందేమి జరుగునో ! నిద్రారహితములై యాలోచనా భారములైన యామె నేతములు జొ కుసుమ నంకాళములై నవి !

చం ద్రావతీచే వి మహా దేవుని (మోల (పణమిల్లి ధ్యానించుచున్న దీ తన భర్త న్యాయనిర్ణయము తనకు. దెలియనిది కొడు. లోకమున కొక రీతి తమకొకరీతిగ ధర్మముండదుగద ! ఇది యేదో యనర్హమునకే వచ్చి

23] {77 సడే, ఆ ఘంటానాదము పళయారంభిమున నదుహాదేవు/లానర్చు శంఖ ధ్వాసమువలె ఫీతి (గొల్పు చున్నది!

పొస మామె కొర్క(డే కుమాపండేమో ! స్మృత శోకము నను భవించుట దుర్భరము తెల్లవారిన తన నొసట నేమి (పొద్దు పొడవ నున్నవో ! మహాదేవా! ఎంతపని చేసితివి! నాబిడ్డను కొపాడుము ! నిదా రహిళములై వేదనా భరితములై యశు సి క్రములయిన యామె నయన ముల రకాళోకములు పృష్పించినవి :

(తిలొచన పల్లవి తన మందిరమున నందికతో నంభాషించుందెను.

“నందీ: అంతయు సవ్యముగ మనము భానించినరీతిగనే జరిగి నది గద 1”

“అక్షరముల మీరు నిర్దేశించినల్లు జరిగినది !*

“నందికా | న్యాయ నిర్హయమున రాజు న్వసర భేదమును పాటించ డందురు 1%

“అపునమ్మా ! రాజధాని యందెల్లరు నటులే చెప్పుకొనుచున్నారు రేపు చూడవలసి యున్నది :”

(ప్రజలే మను కొనుచున్నారు ?*

“యునరాజునకు మరణదండన విధింవంబడునను చున్నారు |”

178

(తిలోచ వల్లది_.. “నందీ ! చూచితివా ! నాపధక మెట్లున్నదో ఇక ద్వితీయాంక మారంభమైనడి : ఆనెను,

“మీరెంతకై నం దగినవారు 1

“నందికొ ! నీవుపోయి రాజధానిలోని [పజాభిప్రాయము నింకను విశదముగం దెలిసికొ నిరమ్ము,”

నందిక చి త్తమని వెడలిపోయెను.

(తిలోచన తనమన స్సునందానందించుచున్నదో, హృదయమున వ్యథః జెందుచున్నదో తెలియుట లేదు. యువరాజొక విధముగ, దనకు శిష్య సదృశు,డు, బాంధవ్యముచే బావగారు, నట్టివాని నిట్టి స్థితిలో చూచుటకు బాధగ నున్నది. పాపము సుదర్శన తనమాట జవదాటని శమ్యురాలు, అమె కెంతటి యాపద దాపురించినది ! తానింత బేలగ యోజించగ నేమి (పయోజనము : తాను పన్నిన మాయావాగురులలో నందటజు( జక్కుకొని గిలగిల గొట్టుకొనుచు కొలు సేతు లాడక గింజుకొని చావవలసినడే |

సునీతివర్మ కన్నగారనిన (బాణము. రాజ కుమారుడై కన్నీరు కార్చుచున్నాడు. తన భర్హయట్లు దీనుడై యుండుట తాను చూడ! జాలదు. అప్పుడే యేమయినది ! ముందున్నది మునుళ్ళ పండుగ! ఆమె రేయెల్ల మేలుకొనియే యుండెను. నిద్రారహితములై యాలోచనా గర్భితములై న యామె చకువులం గాశ్మీరములు కలకల నగినవి.

యువరాజు చింతాదీను(డై తన మందిరమున కూర్చునియుండెను, అవును తాను మిక్కలి తొందరపాటు తనము గలవా(డు. పరమ సాహ

179 సు(డు. పాపము చిన్నపిల్లయెన (త్రిలోచన తన స్యందన చేగమును విను ర్శించు ధైర్యమ చాలక యా చిత్తరువును చిత్రించి తన చిత్రకళా మందిరమున నుంచినది. కాని తన సాహస మట్టి సూచనలను లెక్కం గొనునా! ఎంతటి ఘోరము జరిగిపోయినది ! తమ పరిపాలనమున నిట్టి యకృత్యము జరిగినదనిన మహారాజున కెంత శలవంప్పలుగ నుండును!

జ్యేష్ట పుశు(దై యువరాజైన కాను తం(డికిం జేసిన సహకార మేమున్నది! తాను దోషిగ నభాముఖమునందెట్లు నిలంబడగల డు! కన తం(డి తన్నట్టి స్టితిలో చూచి యేమగునో! అయ్యో! తొందరతనము మానవు నెంత యధాస్థితికి దెచ్చును ! సుదర్శన సర్వవేళల తనతో నంత వేగము విపద్దేతువని నెత్తిన నోరు పెట్టుకొని వేల పర్యాయములు చెప్పినది. తన సాహసిక (పవృ త్రి దానిని పరిగణించ సీయలేదు. ఆమె మొగమును దానెల్లు చూడగలడు! పుట్టటోవు బిడ్డ తన తండి విందితు( డన్నమాటను విని సహించలేడు. [తిలోచన తాననిన దంతయు జరిగిన దనుకొను చున్నదాః తన మాతృదేఏ యెంత యడలి పోవుచున్నదో!:

తా నెవ్వరికిని తన మొగమును చూపలేడు. (_వజలెల్లరుం. దన్ను చీదరించుకొనిరి. తాను _బతికియుండి (పయోజనమేమి? (పజలు తన్ను భావి సొమాజ్య పాలకునిగ మన్నింతురా! తానేమి చేయవలె? జరుగం బోవునది చూచుచు నూరకుండుట వినా వేరు మార్గము గోచరించుట లేదు. యువరాజాలోచనలతో విసిగివిసిగి తుదకునిర్మముడై నిరీహు(డై నిలచి

180

పోయెను నిద్రారహితములైన యాతని కన్నులు నందివర్థన ములవోర తెల్లనె రక్తహీనములై పాలిపోయినట్లున్నవి. అతనితో డై ర్యోము నిశ్చింతా భావము, నిర్మోహము, దుఃఖము, ఆళ్ళ నికీహ చి తముగ పెన వైచికొని ద్యోతకమగు చుండెను. ఎన్ని హృదయములు కోభించు చున్నవోః ఎందజెన్ని విధముల, జింతించిసను కాలము నిరంతర చలన శీలమగుట తన గమనమును జాలించదుగద !

ఇందఅి హృదయములకు కత్తిపోటు వలె సూర్యోదయము మయ్యెను శికొతీ వుళడైన మాధవవర్మ మహారాజు న్యాయ విర్ణయ మెట్టుండుకో చూడ నుత్సుకులై రావలసిన సమయమును ముంచే బయలు దేరినట్లు సూర్యబింబము కౌంతులు గిలకొట్టు చుండెను, గతరా తి యంతయు నగరవాసులు చతుష్పథములందు గుంప్పలుగంజేరి యీ ఏిషయమునే తర్కించుకొ నుచుండిరి.

. “అయ్యా! మన మహారాజుగారి న్యాయ మెట్టిదో రేపు చూడవలె' నని యొకరు.

“అంత సందేహ మెందుకు కలిగినట్లు ? మహారాజునకు ధర్మ నిర ఖ్‌ యమనందు న్య పరభేదము లేదు” అని కోందరు.

“అందణు నన్తేయందురు, తమదా (క వచ్చినంగావి తెలియదు లెమ్మని” కొందరు

“నోరు పొరోవేసికొనిన 6 ద్రియోజన మేమున్నది ? అనలా యన్వ మేమనెనో తెలియనా ? తన కుమారు(డు యువరాజు (వమ త్తత చే నజ

181

నత్యంత చేగమున రథము( దోలుట హేతువుగ మరణించి' ననెను. న్యాయము? చేరూర్చు.డనెను.

ర్యాతియంతయు కోటవాకిట శనమునిడుకొని ఘంట (మోగించుచు కూర్చుండి పోయెను,

వినిపించుట లేదా! చెవులు చిల్లులు పడుచున్నవని యొకరు; సాధార ణముగ నిట్టి నేరములరు క్షయ ముండునని యొకరు ప్రశ్నిం వగా తిన(జోవుచు రూరరుచి యడుగనేల ? చేస్త నీవు కొలువునకు, బోయిన దీరిపోవును గద. నన్ను వేధించు పెందులకని సమాధానముగ నొకడు, __ అదెట్లును చేసెదను, కాని పాపము మహారాజునకు గట్టి చిక్కు. వచ్చి నడినదని యొకరనగా; రాడానురి । కాల మెప్పుడు నొక రికే యనురూలించదు. నాలుగేండకు పూర్వము మాట. మా బందు గొక(డు చెట్టునొకదానిని కొట్టుచుండగా నొక నం డ్రెండేండ్ల బాలిక యా దారిని పోవుచుండెను, ఆ చెట్టు చివరి పట్టు తప్పి యాబాలిక పైంబడుట శ ము యక్క్లడి దక్క-డే మరణించుటయు జరిగినది. ఆ పిల్లి కలి దం (దులు న్యాయస్థానమున మొబసెట్టుకొ నగా మననువోరాజేమి చేసెనో శెలియునా ? 'తెవిసి చేసినను తెరియక చేసినను కిక్షికయే మరణించు టన్నది జరిగినది కద ; అగ్ని తెలిసి ముట్టుకొనినను తెలియక ముట్టు కొనిసను దాని ఫలితము కొలుటయే కద !' ఇదియు నక్షేయనుచు నా మూ బందుగునకు మరణదండన విధించిరి. ఇంక నిప్పుడు చూడవలెనా యన శీర్పు ; తన కన్న కుమారుఃడు, కన్నపేవు. మా బంధు వజా (గక కారణనుగ నా బాలిక యశువుల, భాసెమ రాజకుమూరుడు సత మటులే యమిత వేగముగలో యనవథానతచే నా బాలుని తప్పించలేక

182

పోయెను. అవును అది సరికొని కొందరా పిల్లవాని నా రథ చకముల (క్రిందకు యువరాజనిన గిట్టని వారెవరో కావలెనని బలవంతముగ, (దోస నట్లున్నదని చెప్పుకొనుచున్నారని యొకరు, మనకు. చెలయదు, ఏమైన నేమి చాలు(డు మరణించుట జరిగినది కద: మన కెందుకు, మనము పోవుదమనుకొ నిరి.

ఇట్టివే ప్రసంగము లనేకముగ నగరమున కూడలి స్థ్టలములందు విన్నించుచుండెను.

తెల్లవారినది. _పొద్ధెక్కుచున్న కొలది రాజుగారికొలు వుకూటము జనసమూహముతో కిక్కిరిసి పోవుచుండెను. (ప్రజలలో న్మాతుతయోః వేదనయో, కౌతుకమో యెొదియు6 దెలియుట లేదు వెండి బెత్తముల వారి యదలింపులు _పజాసందోహముపై బనిచేయకుం డెను,

క్షణమొక యుగముగ (వజలంద అనిమిషనేతులై (వభువు రాకకై (ప్రతీషీంచుచుండిరి. చూచుచుండగనే (ప్రభువు వచ్చుచున్నా డనిన యలజడి కలిగినది (ప్రభువు నరదము వచ్చినది. ఆటుపై రాణి వాసము, పిమ్మట యువరాజ స్యందనము !

రథముపై యువరాజు నిశ్చలుండై యున్నాడు. కడచిన దినము నందలి వేగము సొత్సుకము మచ్చునకై న గానవచ్చుట లేదు. నేడాతండు రధికు(డు. నేడు (పజిలెల్ల రాయనను కనులార తిలకించిరి. సద్దుమణగి నభయందు నిళ్శబ్దత రాజ్య మేలుచుండగా నభ్యాపారంభమునకాజ్ఞ నొనఃగ బడెను, ఆయన, గర్భనికి ప్ప మహాగ్నియైన శమీవ్చక్షమువలె గంభీరు(డై భ్యుండైను. ఆయన, న్నేతములు మంచు కురిసిన మందారములై రక్తము న స. i,

ht) Cerin if et 1

183

నుమీయు చున్నట్లుండెను. ఆయన ఫాలమున స్ట్‌ సంకల్పము మనస్సు నందు పరిదేవననయు దోబూచులాడుచుండెను. రాణివాసము, సభాస్తా రులు తమకు, గన్చించునట్లును, తామెనరికి. గన్చింపని రీతిగను నమ ర్చిన యాననముల పై నుపవిష్లులెరి.

(తిలోచన నందికా ద్వితీయమై వచ్చెను.

సభ్యాపాౌరంభము జరిగినది. యువరాజు విచారింప(బడుటకు నిల పెట్టబడును. రాణివాసము కనులు మూసికొనిరి. మహారాజవనతవదను డయ్యెను. ప్రజలెల్లరాళ్ళర్యచకితులై రి. త్రిలోచన సాకూతముగ నందికను తిలకించెను. యువరాజు మాగత్రము నివాత దీపకశికవలె నిశ్చ లుండైై నిలచెను, ఆయన నట్లు చూచుచున్న (తిలోచనకు నరమేధము నాడు ఇనుప _సంభమునకు విగింపబిడిన యజ్ఞదత్తుండెట్లుం డెనో, ఎట్లు చిలకించెనో యట్టి లక్షణములే యువరాజునందు చ్నితముగ భాసించెను.

(సమాణ స్వీకార మైన పిమ్మట (పాడ్వివాకుడు యువరాజును సృచ్చింప (ప్రారంభించెను “యువరాజా | మీరు రథమును నడుపు కొనుచు పోవునప్పుడా బాలుని గమనించలేక పోయినారా |”

ఒనా రీథవేగమున నేను చూడలేదన జాలను. కాని, సాధారణ ముగ నా రథమును వేగముగ నడుషట నా కిష్టము. అయిన నింతవర కెన్నడు నొక చిన్నజంతు వెన నా వాహనము (కిందందిడి యీల్లినదిలేదు, నా రథచోదన సామర్గ్యముపై నా కంఠతటి (ప్రత్యయమున్నడి, | ”

“అయినచో నా (ప్రమాదమెట్లు జరిగిన దందురు ఇ”

184

అయ్యా | నే వెంతటి వేగమున గమించుచున్నను, చేను గను నించినది తెలియజేయు చున్నాను. ఇంద్ర కీలాాసి పాద దేశమును సమీ

పించునంతకు నరిగ నెవ్వయో ఆ జాలుని నా రధచకముల (కింద బడునటుల బలవంతముగ నెబ్లవాడు.'

ఒఆ గెటినవానిని తమదు గు రింవణాలటుదురా 1” భు ఇల

కష్టము ఆ జన సముదమున జలకణముంను కెన బేని యా వ్యక్తిని గుర్రించుట సుదుర్లభము 00

“అగుచో నేరము మీ సై సిరపడుచున్నది కద!” “దైవ సంకల్ప మెట్లున్న నట్లు జరుగును |" “మీరు చెప్పున డింకేమియు చేదా +”

“నాకు. దెలిసిన దింతయే ! అంతకు మించి నేనమియు చెప్ప? జాలుదును 1*

“మన రా జ్యమున నిటియపరాధమునకు శిశత్తయీమో మీకు. Cn] డెలిదమనా |!”

“తెలియనలసినది నాకుంగాదు.” “నన్ను చెప్పుమందురా ఇ”

“ఆనపసరము ॥'*

24] 185

సధాభివన మంతయు చీమచిటుక్కు. మనిన విన్పించు నంతటీ నిళ్ళబ్దముగ నుండెను సభానదులెల్ల రు చెవులు కన్నులేకము చేసికొని చూచుచుండిరి, వినుచుండిరి. యువరాజు వై శృల్యమునకు నిర్బీకతకు శెల్లరు నిస్వెలు పోవుచుండిం. మృత్యువు సన్నిహిత మయినప్పుడు వెరము సంత ధరుండై యుండుట యువరాజున శే చెల్లినది ! కుమారుని సమా ధానమున కాగంది చవలెనో ఫేదము( జెందవలెనో మహారాజునకు బోధపడునబట్లులేదు. చందావతీదేవి కన్నులవిరళముగ వర్ణించుచునే యున్నవి, సుదర్శన స్మృతిరహొత : ్యత్రిలోచన మహారాజు నిర్ణయమున ెదురుదూచు చున్నది. 1

ఆస్‌ హా ప్రభూ 1 యువరాజుగారు నుదివిన దాలించినారు కద. ఇప్పుడి/క నేమి చేయవలను ?”

మహారాజు గంలీరముగ _.. “ళిక్షిన్నృతి ననునరించి యీినేర మునకు విధింప వలసిన $తును నిర్ణయింపుడ నెను,

“ పొడ్వివాకుండు చలించి పోయెను 1౪

“(ప్రభూ | ప్రభూ ! వలదు. యువరా జునకట్టీ శక విదింసరాదు. భావి సర్వాంధ సొ(మ్రాజ్యాధినేత కొందగిన యువరాజున కట్టి శిక్షను విధించుటనుచితము 1”

“నేరస్తుడై నవా,డు రాజై నను, రైతయినను నొక్షేశికు : శిక్షకు. దరతమ భేదములుండునా 2?

186

“వభూ ! తామట్లు _ మేమన గల్లిన దేమన్నది ' ? పతి నాదము లున్నవి _పభూ £”

“అట్టివి న్యాయ సమ్మతములు కావని మాయభిప్రాయము ! ప్రభువే సీతిరహితముగం దైవ_ర్థించిన రాజ్యమున పాలితుల విషయము వన నేం.

“యధారాజా తధాాపజా 1 నేరమునకు స్మృతిహితమైన శిక్ష మేషోతెల్చుడు”

“మాకు వాయి వచ్చుటలేదుుపభూ ! యువరాజు సకల సద్గుణ సంపన్నుడు. ఆంధ స్మ్నామాజ్యమునకు. గాందగిన వారసుండు, అట్ల వానిని బుద్ధిపూర్వకముగ కాని నేరమునశ్రై, ఎవరో గిట్టని వారన్యాయ ముగ నాయనపై( బగబూని నేరస్తునిగ నీరూపించదల+చి చేసినట్లున్న యీ నేరమున క్రీయన శిక్షను తొలగించిన దోషములేదు అట్టి యఖియోగ ములు, తీర్పులు లేకపోలేదు.”

ఇది యంతయు మన కనవసరము. యువరా జనిన గిట్టని వారె వరో యాబాలుని బుద్ధిపూర్వకముగ బలవంతముగ రథము కిందకు (తోసినారన్న విషయము బుజువు కావలెగద ! అట్టిది లేనప్పుడు యువ రాజపరాధి' యనక తీరదు. కావున మీ నిర్ణయమును విరాషేపముగ వెలి బుచ్చుడు,*

సం. పాొడ్వివాకునికి సభాష్టారులందటకు వరమాళ్చర్యముగ నుండెను, [సఇదియేమి. రాజు 1 ఇది కలియుగమా ? కృతయుగదూ 1 యనుకొనరి,

187

యువరాజు తన తండి మాటలకు మనస్సు నందు నంతోవము. జెందెను, తన జనకుందు దేవతాత్మ : పూద్వజన్మ సుకృళమున6 గాక యటి జన యితర సుదుర్ల భు (డు డా నదృష్టవంఠుండు. తనకు జనింపంటోవు చిన్ని వ కూడ నిట్టివాడై నం జాలును ! కన జన్మము ధన్యత( జెంది నకు!

సభ నిశ్చేతనముగ నున్నది. ఉన్నట్లుండి యా మరణించిన బాలుని తల్లి “ఆయ్యా ! నాకు న్యాయము. జేకూర్చుడు నాబిడ్డడు చని పోయినాడు అతండు నాకునర్వవిధముల నాఢారమయినవాండు. నాకంటి వెలు(గాత (డు ! నేనెట్లు (బతుకుదును దేవు6డా ! యవి యెలుగె తి యా (కోళించెను, భటులామె నూరకుండునట్టు నియమించిరి. న్‌

“పాడ్వివాకుండిక తీర్పు నీయవచ్చునిని మహారాజనెను,

పభూ ! శిక్షాస్మృతి ననుసరించి నిందితునికి మరణదండన విధింపంబడు చున్నది :”

నభయంతయు నొక్కసారిగ జలదరించినట్టయినది ! మహా రాజూ స్థాణుభూతు (డై పోయెను. యువరాజు తం డ్రివె పస్తనకు చూచుచుం డెను. శన తం(డ్రి మోమున నాడు యజ్ఞదత్తుని యూవమునకు బిగించు చుండగా నాడిన భావవీచిక లీనాడును 'కన్పించినవి. నాడు యజ్ఞార్హమె య్యాబాహ్మణ వటువును తెచ్చెను. నేడు న్యాయ స్టాననమునక్ర్షై తన కుమారునే బలి పీఠమున నిలుచున్నాడు అంతటి మహోదారమైన మనోధర్మము( గలిగియుండుట మిక్కలి యరుదు, యువరాజు హృద యమునిండ ఠండ్రియే నిలచిపోయెను, మహారాజు పీఠము పె నుండిలేచి

188

జలద గంభీరకంఠ నిస్వనమున నిట్లనెను... *,+క్షిన్మృతి ననుసరించి పాడ్వివాకు (డు నుడివిన (ప్రకారము నిందితునికి (పొణదండన వధించు టయినది : రేప్ప నూర్యోదయా త్పూర్వ మీ?క యమలు జరుపదిడవల యును.

మహారా జుసవిషుడయ్యెను. ణు

శికానిర్ల యమునకు లేచి నిలబడిన మహారాజు మేరుమందర నమా నుడు : కూర్చుండి పోయిన మహారాజు పిడికెడు మానసవతె (కుంగి పోయెను. నభయంతయు హాహాకార ముఖరితమై పోయెను |

సభలో యజ్ఞదత్తుని తండి నృసింహశర్మకూడ నుండెను, మహా రొజు తన కుమారుని యజ్ఞపశువుగ( జేసెను. యువరాజై న తన కుమా రు(నీనాడెట్లు శిక్షించునో చూచెదనుని కక్షతోవచ్చెను, మ రాజు న్యాయ నిర్ణయమునకు విస్యయము జెంది సిగ్గుశో తల వంచుకొని చుహారాజున కును తనకును సామ్య మెచ్చటనని భావించుచు వెడలి పోయెను,

సభయంతయు (క్రమముగ పళలుదదిడుచుండెను. మహారాజు కదల లేదు, రాణీవానము కదలలేదు |

మట్టి మధాహ్న సమయము. మహారారాజు లేచి యభ్యంతర మందిరమున కేగెను. రాణివానమాయ వను గమించెను. యువరాజు కండిని సమీపించి... “వభూ ! నిందితుండు +తీతుండు నైన యువ జు నమస్కరించుచువ్నా డు ఆని ఆయన మహారాజునకు పొడ కమస్కార మొనర్చెను. మహారాజు మనస్సురలి పోయెను. ఆయన 'నోలునరించు కొనజాలక__ “నాయనా, గోవిందా !. నేవివ్సుడు

19

[వభువును గాను, నీ కన్న తండడీని, కసాయివాతనోయో ! ఈజీ తండిపై నీ కింకను గౌరమున్నదా ! నేనందుల కర్షుడను గానయా | నేను కిరాతుడను "అనెను,

మహారాజు యువరాజునులేవనె త్రి హృదయమునకు హత్తుకొని యాతని మోమును తన హస్గములతో తడవుచు శరముపై ముద్దిడి.__ తంగడీ ! అనలేర కంఠము రుద్ధముకాగా భళ్ళున పగిలి యార్చుచు చతికిలబడి కన్నీరు తుడుచుకొనుచు నేను మహారాజును. మహారాజులకు సం తానముండకూడదు 1 (పీమయుండరాదు | కర్తవ్యము, ధర్మము రెండే కావలసినవి !: ఈ దీను(డై న మహారాజును నీ యీ తండి నెట్లుగ భావించుచున్నావో : నేనేమి చెప్పను ?” అని వాపోయెను.

“నాన్నగారూ ! తాము నాకు పిళృచేవులగుటకు నేనెంతయు గర్వించుచున్నాను. మి నిర్ణయములు ధర్మ నమ్మతములు,. జగద్విదిత మయినవి. మీ యాత్మ చవతాత్మ ! మీ తీర్పులు నమంజనములు 1 నాకెట్టి బాధయులేదు. నాకు మీపై గౌరవ మినుమడించినది గాని తరిగి పోలేదు. మీ నిర్ణయమును నేను సర్వాత్మనా పాలింతును. అందులకు సంసిదుడన యున్నాను,

చి కొం

మహారాజునకు తన కుమారుని సొజన మును భావించిన కొలది దుఃఖము పొంగులెత్తుకొని నచ్చినడి. గోవిందవర్మ యచ్చముగ యజ్ఞ దత్తుని వలె మాటాడినాండు. ఏమి వ్య కులు | పరమాశ్చర బుద్దులు / ఇట్టి తనయులు జన్మించుటచే తానును నృసింహశర్మయు ధన్యులై నారు |

చందావతీ దేవి కుమారుని కౌగలించుకొని బిట్టు విలపించెను, సుదర్శన కన్నులు కళాహీనరులై నవి ఆమె చూస్ప నిశ్చులమె సిలు సలు

190

పోయినది. త్రిలోచనన్న్మేత ద్విశయమున సుఖదుఃఖములు తొండవించు చుండెను. ఇట్టి తండి కుమారుల మధ్య తాను తనయునికియు హాస్యా స్పద మనిపించెను. వారల యచ్చమయిన సౌశీల్యమునకు ఆము మనస్సు నందుననే నివాళులెత్రినది, సునీతివర్మ తన సర్వమును గోల్పో యిన రాజువలె |కుంగిపోయెను.

సమయము దొర్తి పోవుచున్నది. యువరాజు కల్లికి ప్రణమిల్లి సుద రృనను స్పృశించి సునీతివర్మ నాలింగనము చేసికొని, (తిలోచన యొద "సెలవు,గై కొని తిరిగి మహారాజునకు పాదాభివందన మొనర్చి భటులు వెంటరా(జెజసాల కేగెను. రాజసరివారమంతయు శమ తమ నెలవుల 'కేగిరి,

యువరాజుశిర చ్చేదముచే చిమ్మినరకాసారము జగ మెల్లవిండి కోణ కొంతులు దాల్చినటుల ఉదయ నంఢ్యారాగము రాజపొసాదమును వెలి గించు చుండెను. రెండు దినములుగ విద నెజు-గని రాజకుటుం బము కన్నులు ర్క్షము6 జిమ్ము చున్నట్లుండెను |

అయిపోయినది ! మాధవవర్మ మహారాజు (వథమ సంతానము, భావి స్మామాజ్యాధినేత యువరాజు శిరచ్చేదము జరుగు సమయమున కోటి సూర్యుల( బరిహసించునంతటి తేజోవంతమైన వెలుంగొక లిప్త కాలము చూచువారల కన్నుల నాంధ్యము (దిమ్మరించిన ది, అఆ యాంధ్య మునందే మెటిప్ప తీవలవలఠలె బంగారు నాణెములు కనకధార యై వర్షించి నవి |

,. తెన్లివారు వరకు రాజఢాని యందంతటను బంగారు నాణెములు “వెధజల్లబడి యుండెను. (న్రజలెల్ల రా కృర్యమగ్న మానసులై రి. దేవి

191 దుర్గాంబ మాధవవర్మ ధర్మ నిరయమునకు సం(ప్రీతురాలి సువర్లవృషిని a £2 యా ౭ఏ రు గురిపించినది. మహారాజు ధర్మబుద్ధిని ఫొగడుకొనుచు (పజలెల్ల రా నాణె ముల నేరుకొనిరి !

(తిలోచన సల్ల వికి మామగారి డదేవపూజా మహిమపె నపరిమిత విశ్వానమేర్చుడెను. ఈ వార్త అంధ సొషమాజ్యము నంతటను విద్యు ద్వేగమున (ప్రసారిశమయినది మాధవవర్మ మహారాజు ధర్మ నిర్ణయము నకు మెచ్చి శ్రీ దుర్గాదేవి (పీఠిచేతస్కయై కనకవర్షము( గురిసినది, నాటినుండి యామె కనకదుర్గయైినది క

ఎవరెంత మెచ్చుకొనినను యుపరాజు లేచివచ్చునా ? బంగారు తండి యేజన్మమున6 జేసికొనిన పాపముల పుట్టయో పగిలి యీ నాడిట్లు ప్పుత్రళోక రూపమున _దావురించినది ! చందావతీదేవి కహర్నిశలు గోవిందవర్మ స్మరణము వినావేరొండు కార్యము లేదు. ఆమె మనసా చివికి పోవుచుండెను. ఆమె దేహమున నెదోరుగ్మత (పవేశించినది. రాజ వై ద్యులెంత (పయత్నించి యెన్ని యాషధముల వాడినను (పయో జనము కన్చించుట లేదు.

మహారాజునకు మనస్సు మనస్సులో లేకుండెను, ధర్మనిరతికై కుమారుని పోగొట్టుకొనినది చాలక యిప్పుడింళ భార్యయేమి కానున్నదో ః ఆయనకు హెర్ణక్యము తటుముకొని వచ్చుచున్నట్లుండెను !

యువరాజునకు మరణదండన విధించిన నాటినుండి సుదర్శన చూపుల'ప్టే పిచ్చిగ నిలచిపోయినవి. ఉన్మాదమువంటి దేర్పడినది. ఆమె యెనరితో మాటాడదు, తనలో తాను నవ్వుకొనును, అంతలో నేడ్చును, సమునములో సర్వాభర ణముల నలంకరించుకొనును. మరు నిమునమున

192

నన్ని(టి పెరికివైచి జుట్టు విరియ(బోసికొని విరుగబడి నవ్వును, ఆము యెవరి మాటను మన్నించదు. త్రిలోచనను కొంచెము మన్నించుసు, అటు చం|దావతీ దేవిని యిటు సుదర్శనను జూచుకొనలేక (శిలోచన సతమత మగుచున్నది !

యువరాజు మరణించి నెలదినములు గడచినవి. బట్టలో ళోక దేవత నాట్యము జేయు చుండెను, పినాకభట్టారకు(డు వచ్చెను. ఆయనను చూచి మాధవవర్మ దుఃఖమావుకొనజాలక పోయెను ఆయన భట్టారకునె కౌగలించుకొని బిట్టు ఏలపించెను. పినాక భట్టారి కుండాయనను పట్టుకొస లేకపోయెను. ఆయన యిట్లనెను __ “భూ : మీకేమి మీరు సర్యోము దెలిసినవారు. మీరు 'సైతమిట్లు దుఃఖపడుచో మహారాశ్ఞి యేమికాపతె | యువరాజున కాయుర్దాయము తీరినది. మీ ధర్మ నిర్ణయమని సాకంగ నాతవి మృత్యువు సంభవించినది, మనమెవర మెందులరు. గ్నర్హలము కాము,”

“భట్టారకా ? యువరాజు శరచ్చేదము జరిగిన నాటనుండి నన్నొక సందేహము వేధించుచున్నది. నీవు నగరమున లేవు. నీవుండి నచో నాతడు సంరక్షింపంది డెడి వాడేమో ! నేనానాడు యజ్ఞదచ్తుని బలి సపళువుగ చేయకుండ నుండవలసినది ! ఆ సృణ్యదంపతుల శావములు నా కుమారునికి తగిలినవయ్యా : యజ్ఞదత్తుని తల్లివలెనే చర్నదావతీ చేవి శుష్కించి పోవుచున్నది. సుదర్శన కున్మాద మేర్చడిసది. నీ స్నేహా తుని సంసారము తుదకిట్లు తయారైనది. ఇవన్నియు. వాలవన్నష్లు పులకేశి మనపై ఆచిర కాలములో దండె శ్రీ వచ్చుటకు నన్నాహముల చేయుచున్నటుల వార్తలు వచ్చినవి. ఈ కష్టములన్నియు నొశేసాొరి చుటుముటినవి |

25] . 193

“(పభూ ఓరిమి కావలెను. కష్టములు బూనేవృలకుగాక (మాకు లకు వచ్చునా |”

“ఎంతకని యోర్చుకొమ్మందువు 1 దేనికై న హద్దుండవలదా :* “మీరు _పాకృతుల వలె డిల్లవడుట న్యాయమా ?””

“పినాకీ ! నేను నరమేధ మొనర్చకున్నచో బాగుగ నుండెడి దేమో 1”

“ఎందువలన ?”” “అ యజ్ఞ ఫలిశముగనే యిట్లు జరిగిన దనిపించుచున్నది !*

“మహారాజా | నేనొక ధర్మసూక్మమును మనవిజేసెదను, యజ్ఞ యాగములున్నవి వావినేదో యొకీ (వమోజనము నర్ధించి చేయు చున్నాము. ఆ (పయోజనము సిద్ధించు చున్నది గద : అడి యంత వరకే 1 (పతికార్యమునకును రెండు ముఖములున్నవి. మంచి జరిగి నదని సంతసింతుము. చెడు జరిగినదని దుఃభింయము. జగ_త్తంతయు కర్యాధీనముగ నడుచు చున్నది. మీరుచేయు (ప్రతిననీ మీ భూళ భవిష్య ద్యర్తమాన జీవిత పద్దతిని సూచించుచుండును. నరజన్మమె త్తిన భగ వంతునికై నను నిట్టిది తప్పలేదు. (శ్రీరామ చందు, డేమిచేసెను | వాలిని పరోక్షముననుండి సంహరించెను, అస్పటికది ధర్మమే, నీతియే, కావి తరువాత తన్నా ధర్మము కట్టికుడిపి జీవితాంతము భార్యా వికహియై జీవించవలసి వచ్చినది, రావణు,డు లోక కంటకు(డు, ఆయనను సంహరించి లోకముల సంరక్షీంచెను, కొని ఆయనకు (బహ్మ హత్యా

tal

Fn "af | : ey yf a ;* ' దోషము ws న్నది మన PEL న స. స్కీ - th ఖ్‌ eg శ ఇ / లు చ a నా UP vas ey కిరాతువి దాణహాతడే హు, RE WR

mr గ్రా Cyr మును కర్మా దనయ ౪ మందకు టం te శ్రే

అలీని న్‌ ఓ జ Fs మీరు నరమధ మొనిన స డి! నర MT ర ut! ap కర తన్ను తాను బరివళు ను నిలందాలో ఎంచుకొని యకగా సర్గః క షయ

ముల నుండి విరామమును వెండి ఇల్ముకియాపరతిము. గోవిం. ్‌ భగవదర్చితుండగుటయే కచ . అప్పుడి/శ ద్య లోక. నృళ్తమునగు సరించుచున్నిను అన్నింటి నుండ దూరుడై ముక్తిం జెంది యగంప మును పొందియుంధును. డాని మూలమున సంధనంచు ఫరితది.ల ఆ డగా నీ నరమెధము వలన దుష్ఫతము పెట్లుందును 2 పాణను. న. (బాణ మీ వలనివచ్చినది. కర్మరీతు రిస్టే యుండును. ఆ వృద్ద్యద్రాహ్మాణ దంపతుల శాపము మీ కర్మ పరిపొకమై యుసరాజు ౧క్షంప ఓడినా గు,

ఆతని యందలి యమితఠ వేగాఖి5 తె యాతనిసట్టు చేసనది. అందుదట సనో ఖా భా

జే

యిట్‌ కిషములెన యజ కర్మలను సాధారణముగ నేరును సంక జ ఈగలు మా ఖా ల్పెంచరు.” |

“అయిన మీరు నన్నేల వారించ లేదు 1”

*ప్రభూ : మీకు వచ్చిన నషంమున్నడి ! మీనామ మితీహోన ( ములో మహాస్నామాజ్యాధినేతగ యజ్రక ర్థిగ, న్యాయఢ్‌రిగ, ధారి రాశ్త చరణ నంపన్నుండుగ చిరస్టాయిగ నిలచి ఫోగలదు ! గ్రీదుర్ణాడు తి మీ ధర్మ నిరతికి సంతసించి సువర్శవృష్టి. నురిపించినడి 1 చాత కము దివ్యమయినది per

“లయిన నిడి యంతయునేమి ?'

మీ యంతటి చముహారాజు మీ చందు ఢయుభరాజంశటి వాడు కొండు. మీకును

సాడనిరి సంబంధము లేదు, 'సభూ చె ర్యమును వపొంపుండు,” ( నూ

& క ళా భ్‌ మొ ళ్‌ td వా న్‌ [జే ళ్ళ మ్మ్‌

“చెట్టంత కుమారుని పొట్ట.బెట్టకొనిన నాకు ర్రైర్యముకాక మరే మున్నది | త నఠిచేసయేమగునో తెలియకున్నది. అమె బాధ చూడ లేకున్నాను. గోవిందుని మరణమామెను [కుంగందీసినది. పినాకీ ! నీవు దాచుచున్నావు. నా జొతకమున (గహములు వకించి యుండును! నా గోవిందుని తల్లియెన నాకు దక్కునా ? సుదర్శన యెట్టుండును ? చిన్ని లాధపుడుదయించునా 1”

మాధవవర్మ యాందోళస జెందుచుండెను. పినాక భటారకుడు ర భయము లేదమను, కాని యది పెదవులపై నుండి వచ్చిన మాటయే !

దిగములు భారముగ గడుచుచున్నవి, మహారాణ్లి వ్యాధి తీవ్ర రూసము 'ధరించినేడి, రాజ్ఞి గోఏందుని తలంచు కొనుచుండుగు, శివో రాథన శేమరదు, శిరఃస్నానమాచరించును!: మహారాజు వచ్చిన మర్యాద జేయును. రాకున్న రాలేదనరు, ఆమె (ప్రొణములామె విశాలములైన కనురెప్పల నంటిపెట్టుకొని యున్నపి, అ దీవమెవ్సుడారి పోవునో |

రాజజై ద్యుచు 'సిదవి వీరచిరి, మహారాజు కుమీదిపోవృుచుండెను. భట్టారకుని యనునయ డాక్యములచే నాయనవేదన యునళమించుట లేదు. విచ్దుకుండిన వంశముగగు తుదకెట్ట్‌ దుసితి సంభవించినది ! mes సుం Mar కొసున్నడో 1 పులచేశి దండయా[త కూడ వచ్చిపడిన గాని పూరర్తిగాదు | ఆ పులే? కంత రాజ్థదాహ మెందులకో ; తాను

196

మోత మట్టి దండయా (తలను నడపియుంద అేడో : క్యలియుండై న వానిక్రి రాజ్య వీ స్తరణా కొంక్ష బన్మ ఫాక్కువలె నున్నది :

నమకాలీనులైన రాజులలో తనకు మించిన నమర్జు,డు లేడు, తన కున్నంత శౌర్య మెవరీకిని లేదు. రథాశ్వగజ బలములు తన కుండినంతగ నితరరాజు లెవ్వరికి లేవు. పులకేశివి లాను కరిమి వేయ* జాల(డా ! ఇట్టి సందేహము మున్నెన్నడును తనకు కలుగలేదు. నేడెం దుం కీ యూహ యంకురించినదో ! దుఃఖము మానవునెంత (కుంగ డీయును ! ప్రాణాధికు(డై న యన్నగారు మరణించగా సునీతి బెంగపదె పోయినాడు. దేవవర్మ ఇంద్రవర్మలకు చీమకుట్టినట్లయిన లేదు : ఆవును. రాజ్యదాహము దింధుతను, రక్త సంబంధమును పాటించ పీయదు గద!

యువరాజ స్తమింపగా తాము సునీతివర్మను సరకుగొనక రాజ్యాధి కారము చేజిక్కించుకొనవలెనని వారల తంత్రములు ! వావి వరుసలు లేవు. ఆన్నదమ్ముళని లేదు. ఒకరినొకరు సందారించుకొనుటలే । ఏమి రాజ్యముళు, ఏమి రాజులు 1 ఇట్టి రొజుం కథముననే “రాజ్యూంశతే నరకం ధృవమ్‌* ఆను నారో క్రీ వెలసినది అంత్రడనుక నెందులకు ? రేపు పులకేశి దండెత్తి వచ్చునో నతని నెదుర్కొనక ననుద్ధండై న తానూరకుండునా ? మరల నరమేధమే కద !

పినారక భట్టారకుండేమో చెప్పును. అస్పటికొ మాటలు మన కాంతిని కలిగించినట్లుండును. ఆయన కనుషవజుగగునంతనే ఆయన నుడువులును మనస్సున మజుగుపరును, ఈ మనస్సు మిగుల చ్మిత మైనది. బుద్ధి వచ్చినట్లే యనిపించును మటలరాదు | దేసీ ననహ్య

197

ముగ భావింతుదో దానినే తిరిగి తిరిగి చేయుదురు ఈ లోకము తీంంతే నేమో । దీనికి పరిష్కారములేనే లేదేమో !

ఏమైననేమి ! నరమేధము తనను పట్టి వల్లార్చచున్నది యాజ్ఞికమయిన సరమేధము, నమరరంగమున జరుగు లౌకికమయిన నర మేరము! ఈ నరమేధమున కంతులేదు వలె నున్నది. గోవిందు(డే మనినాడు ! తాను దేవశతాత్మయ(బ : తానొనరించిన కృత్యము లన్నియు దేవతా |పీతికరముల(ట : అతండెంత వశ్య వాక్కు | నిజముగ భగవతి (శ్రీ కనకదుర్గా మహా దేవికి తనపై నెంతటి యను గ్రహము ః తెన యకృత్యముమ మన్నించి కనకధార కురిపించి లోక మున తన్ను పుణ్య పురుషునిగ స్థాపింవదల(చినది కాబోలు ! ధర్మ రత్షకుందుగ తానై చేసిన దంతయు ధర్య్మబిద్ధము కాబోలు 1 కావి జనేయి కారగ తానొనర్చిన దానికంటే హేయమైన కార్యముండునా | “విష వృక్షపుసి నంవర్థ్య స్వయంఛేత్తు మసొంతమ్‌ ” అవి కద ! తనకన్న బిడ్డ సుగుణముల పోవు, యువరాజు. తాను వానిని శిర చ్చేదము చేయించి

నాడు, పినాక భట్టారకుడు చెప్పినట్లు ధీనికి గూడ కర్మానుభవముండ వలె గద!

మాధవవర్మ నుహారాజాలో చనా పకంవరలచే తాడిశమైన మన స్పుతో రేయెల్ల కంటిమీంద కునుకు లేకుండ గడ'పెను. తెల్లవారీన డి. చంచావశీ దేవి సౌధము మండి కబురువచ్చినదీ : పట్టప్పరాణీ స్థితి నాడు నాటికి శీణించిపోవుచున్నది నేడు మరియు నధ్యానముగ నున్నది, రేయి చేగినగాని యామె (బదుకును విశ్చయముగ, జెప్పలేమనినారు రాజవై ద్యులు ! వై ద్యులందటు తప్పుకొనిరి,

198

వాడిన ముద్దమందార మున? ఆలోచన యు గాక. పరిచంంచు చుండెను. సునీతివర్య దీనవదను(డై తొల్లిపాదలి:. చెంగట నిశ్చ: ముగ కూర్చుండి పోయెను, నుదర్శన యొడలు తెనియని ని: నుండెను, చం(దానతీదేవి పూజామందవమున మహా శజేప్పుంచు మాతయు సర్వాలంకార భూషితు!దై, ఏభూతి విభాణతు డై, సద్య" పూజితుం2ై ప్పలుగడిగిన ముత్యమువలె మిలమిఅలాడు చుండెను. ఆయను. మందిగో మున చం|దావతీదేవి యాడేశముగ సఖండము చపెగింపంబడి యుండెను జ్యోతి విళ్చలముగ వెలుగుచుండెను. మందిరిమంతయు. సుగంధ ధూస ములచే సురభిళముగ నున్నది. మహారాజు స్నాళానువప్పందడై మహా దేవార్చనలు చేసెను. చితముగ _పభువునకా చిసకళికలలో నాయఖండ జ్యోతిలో గోవిందుని కన్నులు తన్ననలోకించు చున్నట్లు బమయెద వినది | నాడు మహారా జుపవసీంచెను. మహారాజనియేమి ! రాజసరి వార మంశయు నశ్లే నిరాహారముగ నుండిపోయెను.

bl ళో ఆజ్‌ తే వుం సులి ' ఈజీ

మహా రాజ్ఞి సీర సించిపోయిగేది, ఆమె వదనమున 3౨విమా్యతము దగధగలాడుచున్నది. ఆమె కన్నులు (పకొాశవంశమునై తరలజ్యోతుల వెలిగక్కుచున్నవి ఆమె కుభవసనములందాల్చి మొగమున గుంకుమ' దీర్చికొని దానికింద శివవిభూతి నలకొనినది, శిరోడాలంకరణమునివై పరిచారికల కొజ్జయిడినది. వారామె నలంకరించి కేశ బంధమున పూదూల నుంచిరి, మ హారాజ్జి యెజ్డని వట్టుచీరధరించి పసుపుపచ్చని రవికందొడి గినది, పుణ్య ప్రీ జనోచితమైన నర్వాలంకారములు చేయించుకొవినది. సుగంధ [ద్రవ్యముల మేననలందుకొని లేనియోపికం దెచ్చికొని నుహా దేవుని మందిరమునకు (త్రిలోచనా సునీతవర్మ లిరుదెనల, బట్టుకొని తీసి కొనిపోవగా పాదచారిణ్‌గ పోయినది, స్వామికి వందన వషృమర్చణ గావించి. “మహాదేవా ః నాభర్త పరమపుణ్యమూర్తి ! ఈ సంగతి

200

ములు నెంతధర్మ సమ్మతములో శ్రీదేవి కనకదుర్గా దుతల్లి యే తో నకు(శాటి చెప్పినది : మీనుగుణముల బంగరువానగ కురిసినది. మీధర్మ (వృత్తి కంతకుమించిన నిదర్శనమేమి కావలెను ? నాకు పరమ సంతృ ప్రికరముగ నున్నది. నాకిక తీరవలసిన కోర్కెలులేవు, మహా దేవుని పిలుపుకొ అకెదురు చూదుచున్నాను !”

దేవీ! సీవెందుకింత బేలవగుచున్నావు z సీవుత్యరితముగ్గనే పూర్ణా రోగ్యమును పొంద(ంజాలుదువు. సీబుల్లి మనుమని నెత్తుకొని ముద్దాడ గలవు £$”'

“కొదుస్వామీ 1 నాకిక విలుకడలేదు. సుదర్శనను తలచుకొ నిన

గుండెలు కొటుకొనుచున్నవి. ఆ విడ,డు నిజము(గబదికి బటకట్లు నా ము య భు 4

యని 1”

చం[దావతీదేవినాడు శివ్యపసాదముగ పరమాన్నమును భుజించి నది. సంధ్యానమయమున చమహాదేవునర్చించినది, యువరాజు పరమపదిం చినదిమొదలు ఆమెనింత యుత్సాహవంతురాలినిగా నెవ్వరును చూడ లేదు. (పమాదము తప్పినది, వ్యాధి నెమ్మదించిన దనుకొనినారు.

చీకట్లుముదిరినకొల6ది మహా రాజ్జిస్టితి మారిపోందొడ6గినది ! మహారాజూమె నామెసొథమునకే గొంపోవుదమనుకొ నెను. ఆమె యందు లకు సమ్మతించలేదు. తన దేవుని సమక్షముననే తానుందెద ననెను. ఆమె ఆభిలషితము మన్నింపంబడినది. పై ద్యులు తామి(క చేయవలసిన దేమియు లేదనిరి సమయము దొర్లిపోపుచున్నది. వెలుపల చీకట్లడవి యేన్లులు గుములు గుములుగ వచ్చినట్లున్నవి, అకనమున క్రాణమేఘ

26 ] 201

ములు వాని (పతివింబములవల్యె నలముకొనినవి నా డమావాన్య సోమ వారము. శవ (ప్రీతికర మైన దినము మహారాజ్ఞి ధ్యాన నమోలేక నీరనమో మాదకతయో 'తెరియవిస్టితిలోను మ హాదేవు సర మోడ్పు కనులతో తిల కీంచుచుండెను. నుహారాజూరక స్టాణువువలె దేవివంకను మహా డేపుని వంకగు జూచుచుందెను. ఆమె మాటాడదు. ఆయన మాటాడదు. మం దిరమునం దఖండ 4 త్యోతిమూ (తము నిశ్చబముగ వెలుగుచున్నది.

అపై త సమయిము గడచినదో వారిరువురకును తెలియదు వాకిట సుశుములు మెటిపులు హోరుగాలి 'పెనుగాలి పెనుమోతలుగ వర్షమార౦భించినది. ఒక పెనుగాలి కెరటము మందిరములోనికిం జొచ్చు కొవి వచ్చుటయు నఖండ జ్యోతి యారిపోవుటయ చం (దావతీదేవి భర్తృ పాదదేశమున నొటిగి పోవుటయు నై కకాలికముగ నైనవి. తన పాదము లపై నొజగిన చం్యదావతీ దేవిని రవనెత్తుటకు చేయిచాచిన మహారాజా మెను విగతజీవిగ( దెలిసికొనుటకు క్షణము పట్టలేదు. ఆయనకు దుఃఖము కుత్తుక బంబీయైనది. సర్యము నాశన మైనది. తన దారా పతులు నించిరి... “ఓయి మాధవవర్యా ! నీవు జీవితమున సాధిం చినదేమి ? నీ ధర్మబుద్ధి సీ గృహమును కాల్ళివేసినది !

నమహా రాజునకు ధెర్యము చాలుటలేదు. చం్మదావతీదేవి పెండ్రి' కూతురు వలె నున్నది ! ముహారాజామె మోమును తన చేతులలోనికి దీసికొని దుఃఖి చెను, ఈమె తన ధర్మపత్ని ! తన తొలివలప్పు పండిన స్వర్ణభూమి. స్త్రీయననేమో తెలియని నాండు శ్రీ యనుభవ సర్వస్వమును తనకు, జూరలిచ్చిన _పణయమూర్తి ! తన హృదయ వేదికపై స్థీరు రాఫై న మహాలక్ష్మీ అర్థాంగి శబ్దమున _కర్టమీమెయే ! తానే

౨02

యామెగ జీవించినాడు. ఇప్పుడేమి చేయవలె | (క ముంచు తగు 1చిదుకీ కాళర్శాతివలె నిలిచిపోవును కౌబోలు ! |! హధవవర్య యెంతటి లజ్జాపాను డు! జీవన సుధాకలకము చేజారి (వుక్కండై పోవగా తాను నీరసముగ మిగిలినాడు. మవావేవుండెంత పడతబొతమును జొపి నాడు ! ఆయనకే తనపై కరుణరాలేదు.

ల్ని సె i

ర్యాత్రియంతయు మహారాజు చందావతీదేఏ యొద్ద గత జీవిత నందలి నుదుర స్మృతుల, (దవ్వుకానుచు దుఃఖించుచు గడ పయ,

ఆయన వ్యధాభరిత హృదయము నుండి వెలువడిన వేదనా నంట" భములకు మహా దేనలడే పాకి 1

10

ఆది నుహోత ఆ మధ్య పడేశము, దిహ్మాండమైస శివాలయము, అ యాలయములొ నుండి మేఖ గంఖీర నిస్వనము వినవచ్చుచున్నది, జన్నుహనేవా | మళ్లి కార్డునా | తుదకీ నీ భధ క్రుడిట్లయినాడు. నీలీల చసంతరములు, నిరంతరము నిన్నే మనస్సున నిచ్చుకొని నీ పదములే సర్యస్వములని, నమ్ముకొవిన నన్నింత పరీక్షించుట న్యాయమా (పభూ నిజమ, జగన్మాత కరుణించినది. కాదనను, న్మాపియ పళ్నిని (ప్రాణి (పియుండై స కమాదుని సీ లోకమునకు నిలుచు కొన్నావు. అవును. నేను మవోరాజునే | మహారాజుగ న్యాయ నిర్ణయమున నా కన్న సంతా సమునకు మరణదండన విధీంచితిని, అది రాజునై న నావిధి! మరి తండిగ నొనర్చిన కార్యము [రూరము మహాపాపము కద! కపజా తంతుమ్‌ మాన్యన'శ్సేచ్బీత్‌”” అను వాక్యము వివాహమునకు పరమార్థయై యుండగా నేను చేసిన పని యెట్టిది ! పుత్ర భూతకుండ్రై న తండిని నీ వెన్నండై న జూదితివా స్వామీ | ఆదేమి నీ కనుగొనల నవ్వులు రువ్వు చున్నావు ! ఓహో 1 తెలిసినది శరియాళుందుండెననియా ! అది'వేరు, అచ్చట నీవై కోరగా శివార్చణ బుద్దితో చేసిన పనియది, నీవాతని మరల (దిదికించితివి :

నొ కుభూరునట్లు కొదుగద ! మహాలింగా ! పృ్యతహంతయైన తండ్రి కెట్టి శక్షయు సుండదా ప్రభూ! తండినై నేనొనర్చిన యీ పాపమునకు నిష్కృతి యనునదున్నగో 1 నా వంశమేమి కావలె |

204

పీనాక భట్టారకు ,డనినట్లు ధర్మము కర్మము రెండును శెండుగనుండునా ! ఇప్పుడి.:క నేనేమి చేయవలె ? శివా! శివా! నన్ను సీలోనై క మొనర్చ్బ్చుకొనరాదా ! నాకీ లోకమున నంతయు శూన్యముగ నున్నది.”

ఆ మాట లనుచున్నది విష్ణుకుండిన మాధవవర్మ మహారాజు | (శ్రీశైలమున వేంచేసిన మల్లికారున స్వామి వారి కొరాధ్య దైవము. ఆయన శశ్రీగిరికి వచ్చి పర మేశ్వరునితో తన గాథ మొణ పెట్టుకొను చున్నాడు.

వేకువజాము, వెలు(గు రేకలింకను రూప్పకట్టుట లేదు. రుదాఖి "షేకమప్పుడే పూ ర్తియెనది. మహారాజునకు మనస్సు మనస్సున లేదు, రాజ్య పరిస్థితులు సైతము బాగుండలేదు. విశాలా స్నామాజ్యాకా శమున విషాదమేఘములు (కమ్మినవి, యువరాజు మరణము మహారాళి నిర్యాణ మీ రెండును చాలవన్నట్లు పృులేేః దండెత్తి వచ్చుచున్నాడను వృార్త సర్వమనర్ద దాయకముగ భాసించుచున్నది.

సుదర్శనకు నెలలు నిండినవి. ఆమె యున్మాదస్థిలో నెట్టి మార్చును లేదు. (శితలోచనయే యామెను కనిపెట్టుకొవి యుండెను. మహారాజున కేమిభేయుటకును పాలువోవక శ్రీగిరిస్వామికి నివేడించుకొనుటకు శ్రీకై లమునకు వచ్చెను. వచ్చెననగానేమి : ఆయన దేహము వచ్చెను. నునస్సు రాజ్యకార్యముల నూహచేయుచుండెను, తామ నృద్దుండై నాడు. పులకేశి మహాసమర్జుండై న రణనీతి ఏదుండు ఇతని కెదురొడ్డి నిలచుట కష్టసాధ్యమైన విషయము. తన మానసిక దోర్చ ల్యము హేతువుగ్ర నాఠ+తు తన యాటలు సాగించుకొన జూచుచున్నాడు, తన కన్ని విధముల! బరీక్షాననుయము వచ్చినది, కానిమ్మేదీ యెట్లు జరుగవలసీయున్నదో యది యజ్లే జరుగును. తాను నర్వమునకు సి

205

యున్నాడు. తన యాళా శిఖరములను యువరాజు కూల్చివేసివాడు తన మమకతానురాగముల మహా రాజ్ఞి తనవెంట: గొంపోయినదీ, తానో జీవన్మృతు-డ్లై కాలమును (దోయుచున్నాడు, కావున నీ రాజకార్యముల నిర్వహించవలె నంతియ కాని తృష్టాగాఢ మైన మనస్సులేదు. భారా, ప్యతుల మర ౩ముచే నకాల వార్ధక్యము తరుముకొని వచ్చినది.

శన జీవితము సారరహితముగ నడచుచున్నది ఏది యెట్లు పోయిన నట్టుపోనిమ్మనిపించుచున్న ది. మనళ్శ్ళారతి యాత్మనుండి సము ద్ఫూతము కావలె(గాని దేవాలయమునకు వచ్చిన గల్గునది కాదుగద ! మాధవవర్మ చింతా వ్యాకులితమాన సులడ్రై (శ్రీ శై లారణ్యముల. దిరుగు చుండెను. మధ్యాహ్నమయను. వేగులవాంాడు మహారాజు నన్వే షించుచు వచ్చి ఆయనను కన్గొని--- ఇపభూ! ఆ పులకేశి బయట దేరీనాడు. అమిత వేగముగ మనరాజ్యముపైకెత్తి వచ్చుచున్నాడు తాము వెంటనే విజయవాటికకు తరలవలెను, లేనిచో (పమాదము" అవి నుడివిరి,

మాధవవర్మ మహారాజునకేమి చేయవలెనో తోచుటలేదు తక్ష అమే బయలు దేరవలయును. దేహమున్నంఠతవరకు బాధ్యతలు తవ్నవు కద ! మహారాజు దేవాలయనున కేగి పరమేశ్వరుని మోల సాగిలపడి వభూ 1 పోవుచున్నాను. నీ సంహారక శ క్రిసి నాయందు నింపుము* (బదీకి యున్నచో మరల విన్ను శవింపవత్తును, లేనిచో నిదే కడపాని (పార్థనము, ఈ దీనునిపై నీ దయాగుగవా వీశ్షణముల: బజపుమూ సెలవు స్వామీ 1 సెలవు” ఆనెను.

మహారాజా వేగనంతములై న యశ్వములం బూని న యరోదో మిక్కి. ఆజయవాటికకు చేరెను వేటనే యుద్ధ (ప్రయత్నములు

206

we ww" య. మంత్రులకు దండనాధులకు నొడొపిందెను, యుద్దవ నము జే యళ చో / వ క.

నిర్ణయించుకొని పృలశేశి నచ్చటినే యెదిరింప నిశ్చయంచుగా నె, amt)

(తిలోచనా సునీతివర్మలను నగరరక్షణముగకును సవరం వరి చర్యకును నియోగించి ముహారాజు తానును తన బలగడున శేగుటకుం శీర్మానించెను, పినాక భట్టారకు. డాహవరంగమునప కాను గూ వచ్చెదననగా మహారా జందుల కొమోదించేను. మతోరా £ ధి మైన సనో వాహినితో గజఘటలతో అశ్వికదళములరో, రథికులతో సమర, "సాకం తరలెను. ఆయన సాధారణముగ యుద్ధముల కేగునప్పుడు చంగగావతీ దేవి యాయన వదనమున వీరతిలకము దిద్ది హారతినిచ్చ. మీర ఖు ను తాంబూలము నొస(గుట పరిపాటి, మహారాజలకాటుగ చం చావచీ చే) సౌధమున కేగి యుస్సురని కన్నులు నీర్ముకమ్మి తిరిగివచ్చెను ఎదురుగ (తిలోచన వీరతిలకము నిడి హారతి(దెచ్చెను, రాజుమొగమున లేని నవ్వు దెచ్చికొని వానిని స్వీకరించెను,

“తల్లీ! (తిలోచనా! నేను నర్వబాధ్యతలను సీ యందు నిలిపి కోదనిభూమి కరుగు చున్నాను,సుదర్శనను జా గత గ కనీ పెట్టియుండుము, విష్ణుకుండిన వంశాంకుళ మును వరిరక్షింప వలసిన బాధ్యత నీపై నిలుపు చున్నాను. ఎట్లు నిర్యహింతుచో 1 అనేను.

ఆలోచన మహావసాద మనెను.

రణభేరి (మోగినది, మహోత్సాహముతో సేనా నీవహములు కొల్లేటివై పునకు సాగినవి. ఇంక కోటలోనున్నది (తిలోచన వల్లవి, ర, సుదర్శనాదేవి మువ్వురే | సుదర్శనకు నెలలు నిండినవిః

॥

] టో! Rar (| || hth 1 Ts |

న.

న...

Mr Ere,

alt

207

అనెషప నీ లోకమునకు సంబంధము లేదు. ఆమె దేహమునందు (ప్రాణము అందురు నిలచియున్నవో భగవంతునికే శతెలియవలె! గోవింద నామ స్మరణ యొక్క యమెకు కొంత చలనము కలిగించును. ఆమెను చూచిన (తిలోచనకు గుండె నీరగు చుండెను. ఎంతటి బుద్ధిశాలిని ఎట్ల యినది ! ఆమెకు భ ర్హయెడలి సెంశ(పేమ! తాసు నిజము సీ విస్తు కుండిన వంశమున నదుగుపెట్టుట కనర్లురాలు ! ఇచ్చట నెల్లర మృత