Digitized by the Internet Archive in 2011 with funding from Research Library, The Getty Research Institute
http://www.archive.org/details/danicorummonumenOOworm
Snin; 3 ^
\ r $ ^
a X(2j
E Jpifei-s antiquitatum tenti et in (Dania acO^qweqia. ejctantibus ruderibus eruti
jOLAO WORMD/
yøLMcihcnkC inAcaJ. Hami !* m^^prafepore pubLlffi^
BkÉ
>v vÆ&É$*iMWem st;
M HAFNIÆ X
//Apud IoacliiinumYV
• I 'MoU^in.amcBibUopolani II k'iVw . ibidem primår- Ji ,
liiiiiii
. euF/j jculptør Simen de Pas
|
i ly - ’ |
t j |
|
/ |
|
V 1 S
^PM^agmjicis 3 Illuflribm , Strenuis >
Dm. CHRISTIANO
T H O M Æ O,
Domino deStovgard&c. Equiti
aurato, Reg. Majeft. Cancellario Magno,
Regni DaniaeSenacori primario, Academiae Haf- nienlis conlervatori fummo.
Dm JUSTINO HOEG,
Domino de Giordflef Scc. Equiti
aurato, Regni Daniæ Cancellario Magni¬ fico, & Senatori prudentilsimo, Arcis Calloe Praelidi Regio.
\ 'Dominis & Patronis fuis benigniftmis
S. P.
EGLECTA PATRIÆ Monumenta, quæ hade¬ nus conquirere licuit, é te¬ nebris eruta , St noftra_3 qualicuncp illuftrata ope¬ ra, vobis offero, Cancella¬ rii Magnifici. Jgnofcatis fi homoglaciem primus frangens, & inten-
a 2 ta-
tata ab aliis incedens via^', vetuftatisquan- doqueadeo involvatur nubibus, ut monu¬ menta & fecreta Majorum in quibusdam non fatis aflequatur: in quibusdam , exefos & oculorum aciem fugientes cbaraderum non reddat apices. Juvat prodiiffe tenus, fi non datur ultra. Ab interitu refidua pa¬ trum trophæa vindicaffe Sc pofleritati gra- tæ quadam elimanda reliquiffe, mihi fuffe- cerit: ne penitus pereant, quæadhucapud nos reflant præclare adorum documenta_r. Erit olim qui patria: accenfus amore , plu¬ ra addat, atque hæcce non negligat. Scru- pofa antiquitatum noflrarum difficultate, å patriæ debito officio abflerrita noflratium pars maxima, fpretis qui domi funt, pere¬ grinis fe dedit. Afl proxima negligere, re¬ mota fufpicere, externa adorare, domefti- ca faflidire, non virtutis, fed vitii eft. Hinc enim præclaréå majoribus gefla, ritus, mo¬ res, inflituta, decreta, vidoriæ, triumphi, monumenta, & infinita alia Danicæ virtu¬ tis trophæa, tenebris fepultajacent &æter- naobruuntur oblivione. Et quid hadenus fperare potuimus, cum ipfaLiteratura pe¬ ne fuerit ob!iterata_s > Hæc fæpius mecum ruminans ac fortem deplorans noflram,
ten-
rentandum aliquid ratus fum, ut vel exem¬ plo præclara & patriæ nata excitarem inge¬ nia : vel opera, viam ad Antiquitates noftras fternerem expeditiorem. Superiorum a- nimatus favore St benignitace, in Faffis& Literis tentamenta protuli. Quæ cum å Candidis benigne excepta videam, &hæc Monumentorum addenda duxi wa^^yfia- Tct, non fine fudore &impenfis huc produ- da; id agens, Danicis non minusquam ali¬ arum nationum Antiquitatibus, fuusut re¬ deat honos, fua in pofterorum æmulatio- nem Majeffas. Hæc , Cancellarii Magnifici, benigno vu!tuafpicere& veffro patrocinio commendata habere ut haud dedignemi- ni fubmilfepeto. Caufas quæ me hucimpu- lere enumerare fi vellem, prolixumveftro- rum per omnes dignitatum gradus in Re¬ gem , Principem, Patriam, Ecclefiam & Academiam hanc, meritorum contexerem commentarium. Sufficit hic infignis ille fa¬ vor & benevolentia, qua a multis annisme clientem veftrum, haud vulgariter effis complexi, quæ ut mihi fit perennis opto& voveo. Deum fupplicibus veneror vocis, dignetur Illuffr. Magnificent, veffr. cum generofis familiis, benedidionis fuæaura^»
a 3 lar-
Jargiter adfpirare , vitam ac valetudinem firmam in feram fenedam largiri, ut diu fuperfiites Regi , Patriæ , EccJefiæ & Aea- demiæ profitis , mecp porro vobis com¬ mendatum habere pergatis virtutum ac di¬ gnitatum veftrarum cultorem devotum. HafniaCal. Novemb. Anni M DC XLII.
sJtiCagnif. Veftr.
AdiliSliJs'wm
OlAUS VfORM D. Medie. Prof. P.
i
rnuo .
Ledo-
LECTORI BENEVOLO
s.
N tibi , amice Lector, Monumentorum & Infcnptionum Hamcaru , tibi dudum pro- mijfa Specimina, mihi quidem labore & fudore multo comparata ; fed nunc pluribus communicata , ut eorum qua de Liter at ur a nojlr a pri- fca & FafHs olim commentati fumusHamcis , fint qua- fi Coronis & H o>iifjLcio-tci . Forjan & m his inveniet an¬ tiquitatis curiofior fer ut at or, qvod obleUare pofeit, & de feptentrionali gloria, prifecorumcp D anorum virtutis tumulat ione tefeari. Claris fer ipt ori bus debent Graci & Romam, qvod qua bene merdis reliquerunt , a tem- pefeatum variarumq r adverfetatum procellis liberata, in luce & oculis verfentur omnium , multisq , m locis, pri- feino nitori refeituta confenciantur. Noferis haud conti¬ git hac felicitas; fed adeo defeicatui habita , feordibus & fquallore obfeta hacienus fuere, ut ad fimeta claudenda & ne 'f cio qvosnam infames ufeus quandoq^ fint det rufa: imo bene cum quibusdam alium putabatur , qua fers me¬ lior ab immanium Lapicidarum facri legis eripuit mani¬ bus & vel fepem claudere , vel horrei ali cujus collapfdm bafen Juflentare dedit . Hinc quandocp accerfenda qua hic damus, & acceno ac putore libet anda , tuum ut li¬ berius prodirent in con felium. Ultra jam non miror cur defert a hacienus & a multis tentata ,fed nemine ex¬ culta ext iterit huc provincia : nec anxius difquiro cur quidam magna fama, admotam tabula retraxerint dex¬ tram, exclamare coatti : Sua
Sua funt qvoq; funera faxo Et risridæ cautes cumulant fibi clade ruinas/
o
e, Affatim enim & non minori cumulo mihi, quam illis tot objeci a funt m hoc Jladio obflacula,qiu m medio curfu ad ardua hac anhelantem adeo remorabantur , ut animo def ondere, omnemcp horum curam feponere du~ dum coegiffent , ni patronorum benevolentia , omniscp melioris Li teratur a Principum faufta acclammationes in orbita me continmfjent , & ad illa, qua reflabant, per¬ ficienda feliciter animaffent.
‘Primas quidem debeo Magnifico Reg. Majett, Can~ cellario Dno. (fH\iSTUKo F\isio de IC\age%ut , e- quiti aurato, Re gmD anu Senatori prudcntifimo,patro- noru benigni fimo P.M. qui non folum m hanc primus me traxit arenam ; fed & confiliis, benevolentia, liber ali j ? documentorum communicatione , adfift er e , cohortat ionu buscp crebris incitare non defit it, donec colophonemn aci a lue nofra opella, luce aliquali digna tpfi videretur. Ab to plurimum debeo Magmfco, illuflri & gener ofo Dno. (fu 7(istiako T homæo SDomino de Stougat^d £fc. Can¬ cellario Regio & Equiti aurato , qui ut m Locum de f unci i Patroni apud Sereni fimum Regam noflrum, magno fho mento & patria commodo /uccefsit: ita conatus patria antiquitates eruendi , confilio juvit eof rem per duxit, ut iconibus & typis nitidis , antiquitatum noflrarum feru - tat oribus, pofi longa laborum tadia, hac communicari potuerint. Quibus iferoibus quicquid laboribus nofiris, patriis antiquitatibus accefferit lucis , quicquid Pore alis , mun-
mundi firutatoribus, obtigerit delectationis, acceptum in (oli- dum eff ferendum. Ingenue enim fateor, illorum autoritate IV pr a fi dio, me huc adductum, ut infivetas, mult is q^ invias plane vi fas, tentare au frn fuerim , •vias , non fine fama IV exifiima - tionis difcrimtne.
Videbam quidem viri celeberrimi Bonav. Vulcanii (cujus potior a in hoc genere hic deline at a, enodata, IV in integrum refituta videbis) in hocjladio conatu s , cum applaufii IV ad¬ miratione exceptos, IV a bonis quibusvis bene habit os: Sed ut eo noflra affur gerent ,nec mihi polliceri , necfferare unquam va¬ lui. Interim tamen , benevola de hactenus editis magnorum vir orm judicia, tantum mihi promittunt , quantum optare nunquam potuerim.
Non poffum igitur, quin magno meo (quem lucfludia mi¬ hi conciliarunt) amico , (fenerofo IV nobili viro i Tdno . Henrico Spelman Equiti Anglo 'Britanno, de pnfca literatura bene me¬ nto, pro candido Runarum nojlrarum ex amme, grati as agam debitas. Celeberrimo item Petro Scnverio , qui nofram opel¬ lam affectu ptusquam prolixo, in ingenioffiimo fuo de djpo- graphis. origine tr affatu pro fe quit ur , eamcp non prorfus in¬ dignam, qiu manibus Doctorum teratur fudicat. Nec miht ab hifce alienum vifium eff lectum Hiforicorum Danicorum par ; clari fimum dico Joannem JMeurfium Academia Sorana IProf efforem publicum, IV Johannem Ifdacium Pont anum , inGymnafio Hardevicenfi , bonas liter as juventuti ohm in - Jiillantcm , vvvivdyioic : qui hactenus a me de hifce antiquita¬ tibus divulgat a, in (criptis fuis honorifice exceperunt, fiusqf elo¬ giis haud indigna judicarunt. Id de mu unice mihi invotist an¬ is to-
torum virorum concepta exfeciatiom aliquo modo recondere ut pojfet conatm . Hifce ex Germanis Jt alis & Gallis addere haud paucos ,eosqf inter eruditos melioris comat is, poffem, qui partim literis fuis,partim per alios ,ur gere baud deflerunt, hac diutius mihi (oli ut haudfcrvarem.
Cxtcrum-,ne quis quam quicquam hac mea opella fbiprs,- reptum aut laboribus exantlatis defraudatum fe conquera- tur,utq f apovraphorum quibus in his ufi /, 'umus , indubitata conflet fides ; nomi na illorum non dipmulabo, qui Jlgi liat im in cippis eorum qf infeript wnibus communicandis, gratam patria, mihi vero neceffariam locarunt operam. Sperans horum e- xemplo incitatos alios, qua reflant collecturos, ac Symbolam fuo tempore, huic operi ultro collaturos.
Prater ea qua in Sclandia,Scandia & Cimbri a ipfe, qua fen potuit diligent ia,annot avi, m multis vicanam mihi ope¬ ram locarunt , vir 'Reverendus Dn. M. cBertilus Ganutius Prapofitus& Paflor Lodderupenfis , Dn. Jonas Schonvigius Regia clafii tum a f acris, cujus fingularem invetufhor ibus de¬ lineandis, non poffum non laudare diligentiam. Afloenfia ac¬ cept a fer imus Dno. 1 Petro Adolpho, Medicina Docloripentif fimo. Stav angr ienfa Reverendo & clarif imo viroDn. M. ‘Rhoma (funrado Vegnero, Dicecefcos ejusdemEpijcopo vigi¬ lant if imo , amico meo veteri. Alios qui particularius affe¬ ctum fuum conatus noftros juvandi, & hacce e tenebris eruen¬ di declararunt , fuo quemcj laudavimus loco.
Hi autem omnes, una mecumteflabuntur,non exigui effe operis , tantopere fafh ditis gratiam conciliare , duri f imarum cautium fugitivas notas retrahere , totq. feculis fepulta refi-
fet-
fcitare , & cum temporum tempefiatumcp ‘violentia quafi bellum gerere. Ovod omnino faciendum fuit ei qui ex hac caligine eluci an decrevit. Liter a* pnjcas ufitatis jam^vel Romanis reddere, non uscp adeo opero fum ei, qui in nofira Lit erat ura mediocriter ver fatus, prafertim ubi integra, non mutilata aut depravata occurrunt nota: fed cane exefas re- f ituere , prave defer ipt as emendare, cafcum idioma ad mo¬ dernum accommodare , & genuinum cujusvis fenfim eli¬ cere, majoris erat opera. In eo autem ita def udavimus , ut plufcula affecutosnos ff eremus, conjectura m multis locum dederimus, in aliis nobis ipfis vix fatisfecerimus , conatum in medio relinquentes , quo meliora & certiora docentibus fuus quocp effet honos & gloria. Si ea indufna res geli as Majorum no ftrorumf criptis confignatas reliquiffent veteres , qua Graci & rRomani fuas, in his enucleandis via fuiffet expedita , qua jam horrida, Jcrupis denfa nullis cp vef igiis trita occurrit.
A ' l ’ vi' ‘I»« ’- — - 1 1 J *■ * J * I
' Tentamina igitUr hac cape, benigne Le flor, fed immu¬ tandi , addendi , detrahendi & corrigendi jure mihi refer - vato: Tibi vero de iisdem me cum conferendi, conatus ju¬ vandi, inducendi , amplificandi & notandi facultate conceffa liberrima . Quam qua mente porrigo , ea te valere jubeo,
.1
f I!
V V ( |
' /I
\f
* • <
Iri-
-|>J i
INDEX LIBRORUM ET CAPITUM
HUJUS OPERIS.
^ *' ' ‘ • .'j •
Liber Primus ea habet quæ monumenta
Danica in genere concernunt.
CAPUT
I. Quid monumentum & cur VH. De fepeliendi ritibus.
bene meritis ponatur. VIII. De vallo Danico vulgo
II. De antiquorum monumen- tDanevirck-
torum in Dania extantium ge- IX. De Lapideis monumentis aeribus. Danicis.
HI. De Delubris&aris veterum X. De foris veterum &varia_> Danorum--. dirimendarum litium ratione.
IV. De Diis & Idolis veterum-) XI. DeOrdalio. (dicatis.
Danorumj. XII. De locis Regum eledlioni
V. De facrificiisDanorum. XIII. De Epitaphiis (ratis.
VI. De lepulturis veterum_>. XIV. Dealiis monumentis lite-
LiberSecundus continet monumenta
Selandica, qvorum_>.
I. Verenfe_5 IL Trygveldenfe_p
III. Oretinganuiru
IV. Sandbyenfe Primum
•: \.V.-.»V33 t\Yv,.
V. Sandbyenfe Secundum
VI. Sandbyenfe Tertium
VII. Alftedenfe_?
VIII. De planitieHaborina cum MefTenio diflertatio.
Liber Tertius monumenta Scaniæ exhibet.
I. Lundenfe_p
II. Valkieranum
III. Stroénfe_j
IV. Gorftangenfe
V. Alumenle_2
VI. Alrumenfe
VII. Biergdøenle primum \Ilh Biergeføenfe alterum
IX. Høbyenfe_j>
X. Kiøbingenfc_?
XI. Scorbyenfe_?
XII. Siorupenfe_3
XIII. Huneffadenfe
XIV. Vedmanshoienfe
XV. Tulftrupenfc r XV/. FulienfL?
Foi-
XVII. Fofsienfe_9 XXH. Løfenenfe fecundumj
XV I i I. Høybyenfej XXI II. Storkianum
XIX. Hierupenfcj» XX! V. Leragrienfe
XX. Holmenle in Hallandia XXV Lifterenfe_s
XXI. Inter Blekingica_? XXV I. Sylvisburgenlé
piimumLøienenle I. XXV II. Rupes Haraldiana,
•BO^IKOHOLMICA.
I. Aakirkebuenfe I). Aakierenle i.
I I I. Aakierenle 2.
IV. Nicolaitanum 1.
V. Nicolaitanum 2.
VI. Clementinum 1.
VI I. Clementinum 2,
VIII. Ræenfe_j>
IX. Laurentianum
X. Guldingardenfe.
Liber Quartus Fionica (ScLalandica continet.
I. Ronni ngenfe
II. Allerupenle
III. Julelchoenlc
IV. Avindlloenle
V. Flemlolenfe Vi. Albeccenfe_?.
.x
LALAN(DICA.
I. Tilefenfe_9
II. Brigningenle
III. Scolengenle
IV. Tirftedenfe.
Liber Quintus ea habet quæ inCimbria_D
vifuntur.
HVSIENSIA
I. Randrufienfe
II. Hobroenfe 1.
IH. Hobroenle 2.
IV. Glenflrupenfe
V. Giefsingholmenfe
VI. Alli.ngenle VIL Stenhaltenfe.
.1
r-jr
>v
I. Lenenlé
II. Hiermindanutft
'.XA
.VAX
nimi vmr^GEKSlA,
■not,','. ,i\X
nfr" ton;:l^nfi,u2
.AA
^4L $ VT{G ENSIA.
I. Hunenfe_3
II. Tuordrupenle
III. Brynderslevianum
IV. Vregersloenfe
V. Gellerloenfe
VI. Virgula Erotica
ohwbr* rjIrbbtflo-jT
III. Torupenle
IV. Grøndalenle
b5
AU
Lon
' é
Vil. Leburgcnfe VIII. Feulingenfe
V'. Longenfe i. • VIII. Gudingenlc
VI. Longenfe 2. IX. Gunderupenfe 1.
VII. Gren fteneiife -J- . X. Gunderupenfe 2.
' - '? •• .Rij Vil tJL • " }
ftlTENSIJ.
! 1 1 ' ' - : ciV : , V
I. Oddumenfe <
H. Hvorumenle
III. Jellingenfe 1. IX. Vandrupenfe 1.
IV. jellingenfe 2. X. Vandrupenfe 2.
V. Haverlioenfe XI. Landerupenfe t.
VI. Cornu aureum XII Landerupenfe 2.
GOTLANVICA.
.■jr . n . • “ . . r.
7. Korpeklintenfe 777 Siltenfe f.
77 Eiftanenfe IV. Siltenfe 2.
Liber Sextus ea quæ ex Norvegia delata
funt, continet.
■
(BE^GEKSIA.
7. Gerdifenfe V. Hopperftadenfe 1.
77. Grindemfenfe VI. Hopperftadenfe 2.
7/7 Strandbarnenfe Quammenle
77". Houfenfe . \VIIl Stedienfe_s.
STAVAKGQJEKSIA .
7. Boenfe - • XT7. Fli kefi orden fe
77 Sorboenfe -or ■ -X77. Scalevordenfe
7/7. Evienk. X(Il Framvardenfe
IV. Byglandenfe t. / v -X777 Aderlneienfe
77 Byglandenfe. 2. jb;> XT77 Froelandenfe
77. Omlidenfe ( . XT77 Hellelandenfe
777 Avelnelenfe XVII. Hellelandenfe
77/7 Tun fladen fe A XVIII. N i er u m e n fe
/X Lundenle. . , XIX. Skiefrelandenfe
X. Oldgarcme XX. Scangelandenle
-p.cJ £ d
c-* •
XXL Klepenfc r. XXIV. Tangerenfe 2.
XXII Klepenfe 2. XXV. Scrorvaldenfe
XXIII. Tangerenle 1. XXVI. Urdalenfe
A SLOENSIA .
I. Dynenie
II. Gram men le 1.
III. Grammenle 2.
IV. Grammenle 3.
V. Kiulenie
VI. Bildenle Vil. Tunenle
VIII. Hougerenle
IX. Holmenfe 1.
X. Holmenfe 2.
XI. Tollogonenle
XII. Tottenfe.
XIII. Templum mirabile.
NW^OSIENSIJ.
I. Stodenle
II. Tingvoldenle
III. Froenlbenfe.
CATALOGUS AUTORUM QUORUM OPERA in hilce reftituendis uli fumus.
S Damus Bremenjis ■ ' Adamantius _ __ Altanus
Æfctlus
^yigatharfidcs e Mimoinus Albertus Crantjus Albcrtus CAtagnus Alexander ab Alexandro Alexander Gvagnim Amatus Lufitanus D. Ambrojius Andreas Sunonis Andreas Vellejus Annales Friftci Antonius Augujlinus Appianus Apulejus Arijlophanes Anjloteles Arnerus Scald Arnoldus Hmtfeld
Arnoldus Abbas Lubecenfis Athanafius Kirckerus Athenaus Avicennxs
Autor 'vita S. Uldarici.
B *
Balduinus Ronfaus Bcrnardus Malincrot Beroaldus P. Bertius S. Bibito^
Blondus ,
Boetius
Breviarium ArhufienJEa Breviarium SlcfvicenJV C.
Calpurnius Cambdenus Jul. C. Capatius Capitula Car oli Magni Capitulum Rhemenfi-J Caprolut
Caro -
Car olus Clufius Car olus Pafehalius Cafpar Bartholinus Cajpar Ban hin ns Cajparus Ens Catullus Caufmus
Chrijlianus Cilicius
Chronicon Canonis
Chronico» Rhitmicum Danicunu>
Cicero
Claudianus
Claudius Ly fean der
Clemcns Alexandrinus
Codex legum Datux
Ccelius Rhodiginus
Collectarius canonum Burchardi
Columellas
Commentator epiflolx B accents Concilium LatcranenJe_j Conejlagms
D.
Dalecampius David Prophetas Democrates Demophilus Diodorus Siculus •
Dion
Dithmarus F.pifc. CMersburg. Dudo de S. JJuintino Durus Samius Dyonifms H, dicar nafius .
E.
Eddas
Elnottus
Emanuel Or fifrus Epice dium Lodbrogi Evicletus
A
Erafrnus Latus
F.ncus P orner anus Euripedes Eujchius
F.
Te (Ius
Florentinus Fort unius Lt cetus.
' A ,
C.
Calenus
Gajfarus
Georgius t]v ait erus Ger ardus Mercator Ger ardus Vofius C. Gefnerus
Glojfanum Runicum M. S. Goropms Becanus S. Gregorius
Gvilhelmus Fabricius Hildanut Gvilhelmus Lambardus Gysbertus Longolius.
H.
Hamelmannus
Helmoldus
Henricus Spelman
Hermippus
Herodotus
Hi flor i a Juhnenfis
Hijloria Norvagicaj
Hijloria Olai Crafi
Homerus
Hornungus
Horatius
Horns Apollo
Hove denus
Hugo Linfcotanus
Hyginus.
7.
Jacob us Cape Ilus Jacobus Matthias Jarlajagu Ingraftas
Joan. Adolphus Cypreus Joan. Aljledius Joan. Bureus Joan. Cluverus Joan. Cunradus Dietericus Joan. Frideric. Hervardus Joan. Ijdacus Pont anus Joan. Kirckmitnntts
.1
.1]
I f t
>
Joan. Laurenbergius Joan. Magnus Joan. Mefjenius Joan. Mcurfius Joan. Pediafimus Joan. Rhodius Joan. Seldenns Joan. Spedus Joannes Strclox 'itu Joan. Svarmi gi ns Jonas Coldingenjis Jornandes Jo fiphus Scaliger JoJephus Ter^erxj Jjidorus Jul. C. tf ar Jul. Cafdr Scaliger Juret tis Jujltis Lipfius Juvenalis.
K
Knitliitgpigu. \
L.
La SI antius
Lanfrancus
Laurentius Schraderus
Leges Adelftam
Leges Scaniea
Lex Salicaj
Livins
Lucanus
Lucilius
Lycophronas
Lycojlhenes
Ly lins Gyraldus.
M.
CMacrobius CMalmesburicnfis CManufcnpta varias ( JMarftlius Ficinns c Martinus Petrejus CMelcbior Goldajlus tJMercurialis
N.
Natalis Comes N/alt Hijloria.%
Nicolaus Petrejus Nicel: Porta Trygonius Nicolaus Tunus Nierenbergius Nonni ns.
O.
Olans Magnus
olaus Pc tn
Opitius
Oppianns
Ormfagu
Orofius
Otfndus iveifenburgenfis
Ovenus
Ovidius.
P.
Paradinns Pareus Chirurgus Paulus Emilius Paulus Merula^
Paulus Varnefridus Paufanias
Petrus Claudii undalehfis
Petrus Lindebergius
Philippus Cypreus
Phihppus MelanchtoiU)
Philojlratus
Pierius Valerius
Pignonus
Pindarus
Plato
Plautus
Plinius
Plutarchus
Pomponius Gauricus
Procopius
Propertius
Prudentius.
|
, & |
Symmachus. |
|
JAuintus Calaber |
T. |
|
> — P R. |
Tabula genealogien Schalholtin |
|
Rabanus |
Tacitus |
|
Ra nu lp hits de Glanville_a |
Terrcntius |
|
Ravijius |
Tertullianus |
|
Refendius |
Theopompus |
|
Rh timus de S. Annonce |
Thomas Ranglus |
|
Ricbardus VerJlegano> |
Thomas Bartholinus |
|
Ri co baldus Ferrarienjis |
Tibullus |
|
Rudimentum Novitiorunu>. |
Trithemius |
|
S. |
Turnebus |
|
C. Salmafius |
Turnerus |
|
Saxo Grammaticus |
V. |
|
Seneca Philo fophus |
Valerius |
|
Seneca Traga dus |
Valerius Maximus |
|
Servius |
Varro |
|
Sigvaldus Scald |
Varolus |
|
Silius Italicus |
Vatpdalu |
|
Simplicius |
Ubbo Ernmius |
|
Sncllius |
Vegetius |
|
Snorro Sturlajons |
Vetus Paraphr ajles T rft. J 'e teris |
|
Sophocles |
Virgilius |
|
Sophoclis Scholiajles |
Vola Vaticinum |
|
Statius |
B. Vulcanius |
|
Stcphanus Stephanius |
tv. |
|
Stephaniis Zanfojius |
Willeramus Abbas |
|
Stobaus |
X. |
|
Strabo |
Xenophon^ |
|
Stuckius |
Z. |
|
Svetontus . . . \ i \ |
Zacutus Lufitanus |
|
Svid.v |
Excel-
Excellentifimo , Clariflimo, dodifrimoq^ Viro
Dn. D. O LAO WORMIO
Medicinæ Doctori & ProfelTori Rcgio
Axorum cippos prijco fermone loquentes Facunda W o \mi, traditione facts: Inde Ti bi debent vivi fua pramia: dcbent Hac vita cafri prsmia frmma tibi.
^4t f und i ut nequeant , viventes reddere nolint , Celfr hujus merces Fama laboris erit.
Willichius Westhovius, C. P. Se E Lund. Canonicus.
Plendida laxofis quondam monumenta fepulchris 'mpofuit iimplex veterum labor, utLibitinæ Nefciafa&a Ducum Cippi loquerentur, & idem_> Non tegeret famam tumulus , qui putre cadaver Obruerat: fed vana fuit, licetardua cura_5,
Olla laborato Magnatum cefpite condi.
Nam duros filices, caeloq; minantia (axa_?,
Et rigidas valuit cautes abolere vetuftas.
Secula diminuuntcolles: nec perftat in ævum_j llludres claudens Manes, genero(aq,Regum_j Funera compefcens,cumulato pulvere, tumba_?.
At non mortalis, fubito nec fine caduca,
Gloria defunftos fequitur,quamcuncp dilerti Victuris celebrant chartis, & in omnia, vates ,
Tempora diffundunt. Candenti fola favillæ.
c z Fa-
I
Fama fuperftes erit, cui lacri culmen honoris Et meritas laudis decus , inclytus arrogat autor.
Fortes Heroum dextas, animofaq, bello
Rapta trophæa, neces promptas, clarosq; triumphos,
Mula perire vetat: nec in ullum decidit ævumu,
Quicquid perpetuis lignatum Annalibus extat.
Hinc \Vo rm i , ftigiis per te redivivus ab undis Concellus procerum, venerandaq; turba potentum.
En tibi purpureo nedit de flore coronas Et tua victrici praecingit tempora lauru:
Danica quod tandem, deperdita bufta refurgant,
Bufta vel abftrulis, hinc inde recondita dumis Oblita, vel viridi mulco quae Jparla jacebant.
Hadenus ignotos RUNARUM flexus Sc ampli,
Ardoæ gentes ftupuere ænigmata dudus:
Saxaq; mirandis dudum cadata figuris,
Solicitos vario lallebant commate fenfus.
Munere fed Wormi jam tanta arcana patclcunt,
Poflea quxdodis fatis intellecta legentur.
]amq; typis exprefla, diu, non marmore fcripta_j,
Runa perennabit; fcopulos dum fecla fatigant.
At nos ingenuo SCALDRORUM munere fundi Hoc titulo ftatuam toto tibi figimus orbe_j>:
FdRTlrih *1K I ni IkT HHTIM RbUf
TRIHdlBhH l 4IMBRIH A&AM FRI MKH10M AKYAAK
M. Stephaniis JohannisStephanius Hifloricus Regius & in Academia Sorana Profelfor P.
AD
AD
** • 5 Vlf ••/%... ; . . . ' % .
incomparabilem.
DANICÆ. ANTIQUITATIS.
VINDICEM-
ET
RUNICORUM. MONUMENTORUM.
INTERPRETEM.
PRIMUM. UNICUM. FELICEM. D. D.
OLAIIM. WORM.
MAGNIFICUM. P.T. RECTOREM.
J
MEDICINÆ. PROFESSOREM. REGIUM. COLLEGAM. PLURIMUM. HONORANDUM.
EPIGRAMMA.
SCRIPTUM.
A
Thom a. io. Bang io. S. Ling. P. P.
WBhh. RfRhY. hMIRhY. MKMfiYH. MIAKIH.
MMRhT. Hhim. RfiFIM HA*hA. HH4.
TIYB^R^--hIE HA. MIM. FhU. FURYIftH. vIRU.
h'lhMA. KhHKA. BRI hlA. MMFk
mMRA. hll. MhHIH. hAK MUML R hUf.
FdRYin^i. it. MM4. WB^RJ. MI'U \Al\AA.
c 3 Cun~
I
^ En fla ruunt, firmum nil est mortalibus y4ur<t V“'/ ^Prctter (Dtvinæ nefeia dona mori.
Quid /axis cippis quid ^re perennius ? Illis Interitum tellus, tempus Z? unda parant.
! Dania non ce/sit prifeis virtute Pelasgis :
Pomulidis terror, [cepe ruina, fuit.
Ipfius ZST quondam cecinerunt Martia fafio->
Qongeflt tumuli , faxa,Jepulcbra, nemus.
Illa tamen negle Sta jacent. Qua /l rufi a fuperbis Molibus, beu\ tantum celfa fuijje vides.
Grande decus Patrie, Wormi doflifsime , folies.
Ne penitus pereant hac peritura, facis.
Eruis é den fis pegum monumenta tenebris:
Et ftmul ingenii das monumenta tui.
Tu facis ceternum, quod fecit prifea caducum Sedulitas : hinc te gloria quanta manet ?
M. Georgius Frommius Prof. P.
Parodia ad Oden xiii Libri m Carminum
Q^Horatii Flacci
ad
Clari fi. & 8cce Uenti fi. Virum
D.OLAUM WORMIUM.
£ 1 Wormi, Medici pars potior chori,
v ^ Quanta digne tuba, non line poftumo Te facrabit honore_j>
Seris Runa nepotibus.
Et nunc meritis præmia deftinas Laudum fama tuis,ringitur invido Flatus lidcreMomus,
Mulei fcabies gregis.
Tc
Te liventis atrox fanna Calumniae Nefcit tangere, tu lumen amabilo
Zj
Plenis numine Scalaris Præfers , & patriæ tuæ.
Efto nobilium tuquoq; frontiumu Lauru ornate decus, cui merito fuo Dororum usq; virorum_> AlTurgat melior chorus.
. Magni amici mei meritis
æternum devinftus
Joan nes Mejerus
Sch. CathedralisRipenfis Re&or.
Antiquitatum Septentrionalium celeberrimo Vindici
OLAO WORMIO,
Medicinæ Dodon & Profeflori^poftreftau-
ratam Literaturam Runicam, jam totDaniæ Monumentorum Aflertori.
jV/1 Er ferat e xf! in flas feclorum injuria fVNAS Et /polium ignavi temporis Arflos erat: IDAXICA in obfcuro f labant monumenta recejfu 1 'Putria i ZS ceterno de [i dio [a luto :
Tantum argilla tenax <LS toto marmore rugae Antiqvum poterant reflituijje cbaos En jacet , <s tuguri ve/litum cejjnte faxum Merfit ad emeritam naufraga bufta domum : Cardine trufa notaeFf liquere cubilia voces,
Ipfaq. par i minima est Utera fojfa [ui.
Tot tenebras W o rm i , looreæ celeberrime vindex, (Di/cutis, IS longo Jecla fepulta /itu,
Lapfaq. re/lauras damnati fruflra feretri Et fuppofa fuis fulcra inimica rogis,
Exferuere caput, quce mordax forpferat cetos Et feclum hnguee vincula laxat anus .
Hoc COTfSLF , bi CITTI, L AT ID ES, quceq, infita cbarU E' t brat yimazonid tela puella manu ,
Tfurfus ad extinflce revocantur lumina formet Et mors deviflas excubat ante fores.
Livor edax rerum , viflrix^ /uperbta fecli ,
Ingenio potuit / uccubutffe tuo.
Molliter ite (Dani , do fiam calcamus arenam.
Quam premimus poterit proxima gleba loqui .
Qaujlra aperit non nota labor , cineresq, per ipfos It cura , i? varias ignea pandit opes.
Vejligat mens do fla fores, patet omnis eunti Trames , <tS ingentes explicat illa finus.
Felices do florum animet ! queus ftpe pependit Indelajfxtd pagina fejja manu.
Dum feclum eruitis tenebris. F os pojlbuma merces Fama triumf ali pandet ad ajlra face-j.
Tolle decus Wormi / 1 ibi do flo pulvere vivax Laus venit, in mortis non abitura vices.
Hon tibi (trrha (at est , non Coi vafla papyrus jiut Arabum quicquid compofuere ScboU *
Fertur in arcanos etvi vis celfa labores Queeq, per etternas obriguere neces.
Definite Hippoliti manes tellure renatos,
Grajum mendaces objluputffe tubce?
Hos jam quajfati, /enio frendente , / epuli br i Hos rerum, & fecli pallida fceptra damus, jit tu fi patrias non ne f cis DAHIA , laudes :
Saxa tamen laudes nec peritura f onant .
Vitus B erino.
/
*(©)*
ADDITAMENTA
AD
MONUMENTA
DANICA.
Lectori Benevolo.
[p^j.:;'^ Xqvo <£Monumenta7Danica publici juris f e* ci) 'Varia partim ab amicis communicata, par- tim ob fervat a occurrerunt , qvx ad illorum illuftrationem 05 augmentum facere pofie vi¬ debantur- VA/lmumenta qvm etiam ante non objervata transmi ferunt viri in hoc genere cunoji ', qvibus locum inter rehqva , facile concedes- L)ubia qvofc de qvibmdam mo¬ ta cum fint , ns fatisfaciendum efie arbitratus fum- ffyx omnia non potui qvin prioribus nefierem, ut harum anti- qvitatum curiofos nihil ejset qvod remorari pofiet-
Libr.l. cap.}. pag.$.
Idola fna Skurguder j Hiandis Skurgod idolum fcul- ptile dicitur, a Skurdur , qvod fculpturam& Qod idolum fev fculptile fimulachrum_s. Skurdur vero, a verbo ad Jkere, fculpere, caelare, incidere: unde Skurdhagur , fcul- pendi artifex.
Cap.4. pag.11. & 14.
HiftoriaNorvagicaFrfjz/wJ Hicverb Frejus, pluvia*, ferenitati & fplendori Solari pr^fidebat3eorumq; arbiter & moderator cenfebatur, alias diftus. Cuflacrificium
ac faorum hAVAik BMT, in qvo Verrem immolabant. Hujus documentum praebet infignis locus in hiftoria Hei- drici Rcidgothorum Regis, qvi haec habet: YA KFA BM* PRHA MKK FdM IR YiRA MT4 HFflF- >1 F1IM FRIIA YAYhU HK hhA *WAK hlRA AA riF/lÅ BF1RH4 HFfiH’I HFFM AY HWR-
a 14
2
Additamenta ad
----- _ ■ i i — ^
M AWAF H4*RTdM MKflM>l HIT UAU AA
hAMRKMAl MMAMAh HrflM>I MMd HAlAk FdF- dlK I >MhF FfiRI^ YAhY> MFFM TiKK M *fF4L AFfA BflRhd AF *HRHKFI>i *J1A- id eft,
interprete Brynolpbo Svenodio in Fericulo primo in præ- fationem Saxonis: Confecraverat Rex (Heidricus) Freyi Verrem, qvem oporrune dandum Freyi vehementer volu¬ it. Hunc tantæ landitatis efle du5btarunt,utcotnpolitis manibus ad fetas tergoris arre&orias jusjurandum in re¬ bus gravifsimis perlolvere omnes cogerentur. Is Verres in facro Sonis matfan dus erat. Porro ledo velpere (Jo- la aptan) qvi communem Deorum Dearumq; omnium folennitatem aufpicabatur, introducitur Sonis Verres in aulam & ante Regem condituitur. Hinc pradentes uni- verli tangunt compofitis manibus facras letas, &c conce¬ ptis verbis jurantes vota nuncupant.
Lib.i. cap.4.pag.i7.
A qvo U^ibergam Qmbria] Arngrimus ] onas hujus neminis etymon commode peti pofle putat a voce/^/e* qvod dilTyllabum immunitatem , 8c Biorg, qvod rupem notat. Locus enim olim fuille videtur privilegiatus, &c multis immunitatibus dotatus, indar Alyli cujusdam_-. Favere huic fententiæ videtur ejus appellatio prifea, qva Wiebiorgum &Wiebicrga appellatur, ut condat ex iis, qvæex Knitlingfagu adduximus ad feries Re<mm Daniae
Lib.i. cap.4. pag. 19-
• Elle?i 7iobi* $ vel Elven} Prifcis de fenetf ute etiam dicebatur ELLE vel ELVEN Hinc illud:
*M4K YIHU AFH A F lYlhA U TlKfl BMIFfl BdKUA BWFIFK &c. id elh Senctfus omneS profternit, homines prarcipites dando,
Arbores decorticando &c fua qvad vefte denudando. Hinc Elhhgur-, Senex, feuqvi fenetf utem oftentat facie, barba &c. Elle modur-, fe (Tus fenio, Elie hmrnur , cui nocmbia lenio obrigelcunt. Él/iglop.A'c nctfutis errata.
Lib.
Monumenta Dan.
|
Lib. i. pag. ip. cap. 4.
Paulo aliteroriginem idoli ac ftatu£ JODUTÆ fev Zeducæ memorat Gryphiander de WeichbildisSaxonicis cap. 21, in hunc modum differens: Zeduta jiue jodutæ frat ua uerifltma origo hac esf quod Saxo, res, cum Jub Lo¬ thar 10 duce mfigncrn ui floriam propé filuran Academia Helmjladienji uicmam (uulgo ) ab Hernico y
Cafare obtomtfient , fatuam tn reigefta memoriam, collo¬ caram, quam ab occifomm miferabtlt internecione , Ipdut (iuc ut Saxoni cé i jiodut denominarunt , rapta uoce d cor¬ rupto Italico , io adjute mi , ut putatur - Caterum pejler 1 , obi iter at a uera rei memori a, eam pro Dea Saxonum adjtt- trice fufjexerunt 05 coluerunt • Gjuomf UAcrnerus Profui ALerjeburgeijis eam tandem def frueret- Durat adhuc hodie mt er Saxone s confuetudo, ut in fummo dolore Diodut inge¬ minent- VideCrantzii Saxoniam 1. 5 cap.36. Metrop.lib.6. c.7. Lindenbrog.in Chronie. Caroli Magni fol.29.
Pag 54. cap. 6.
Ab hifce tumulis diverfos efte eos neceffe eft , qvos in agroAuguftano inveniri Fcribit M.Velferus, RerumAu- guft.Wmdelic. lib.4.utpoteqVos terminorum vices olim iubiifle retur, dum de iis in hunc modum differit: Extanc in agro Auguftano, ad certos pagos, prope viam colliculi exigui, qvos mania aggeftos latis apparet, ita in orbem fcompach, ut torno rafi videri polsint. Eos ad limitum ra¬ tionem pertinuifte arbitror , addutftus Faufti & Valerii ver« bis : In limitibus uero ubi rariores terminos conjlitmmus , monticellos p/antauimus de terra quos Betent mos appellaui* mns&c- Sed fi Vindelici illi monticelli ad magnitudinem noftrorum tumulorum accedunt, non exiftimo eos efte dcqvibusloqvunturFauftus & Valerius, fed potius reliqvi« as monumentorum iis in locis a Cimbris & Gothis ftrudto- rum , cum oras iftas occuparunt. De qvo facile judicium ieretis,qvi illos monticellos viderit, aecum noftriscontu- Ierit;
4
Additamenta ad
Pag. }6. cap.6. lin.4.
Qui infignem horum tumulorum copiam & varieta¬ tem uno in loco videre geftit, infulam Hiarnoe fic a Rege Hiarno, qvi ob Epitaphium Regi Frothoni Icriptum Dia¬ demate & Regis titulo exornatus eft> didam adeat, & fac fciomirabitur. Sita vero hxcinfula cft in finu maris, qva Hottersnefiam Cimbriae navigatur. In auflrali ejus par¬ te in planicie prope littus ultra viginci invenies eo ordine <5c fitu locatos, qvo in feqventi cernere licet diagrammate_j>. Hiftoriam vero, hujus Hiarni, lege apud Saxonem , in principio lib. VI.
Memorabile fi verum, qvod referunt incola; ex qvo* dam horum tumulorum, taurum cornubus enfem effo- difle, qvem cum domum rufticus qvidam detuliflet, no¬ da vocem percepit, monentem rdhtuendum eum loco fuo clTc,ni male muldari vellet, Quod facere non neglexit cjvi illum affervavit, Omnes
Monum. Dan.
5
Omnes hi tumuli, qviminorcscernuntur, longitudi¬ ne adi 2 auttredecim accedunt ulnas, latitudine 4aut s. {ed maximus cui mandatum volunt cadaver ipfius Regis ad triginta accedit, latus viginti circiter. Hiarnumvero hic cum toto exercitu tumulatum exiftimant.
A. Scpukhrum putatur Regis Hiarni» eo qvod longi¬ tudine, amplitudine & lapidum difpofitione, reliqvos tu¬ mulos fuperare videatur.
B. Fovea qvædam hievidetur, ab iis qvi aut thelauroC qværebant, aut lapidem dimovere conati funt,cffbfla.
Quia vero ad oras hujus ta bellae, Ipaciiqvid relidunt vidi, icones urnarum qvarundara fepulchralium. qvasin Mulaeo teneo, apponicuravi. Erutae vero iunt hicinDa- nia, & adhuc cineres & olsium combuftorum tenent re- liqvias.
Prima maxima eft & capacifsima, altitudine pedis unius& unciarum feptem, amplitudineqva venter maxi¬ me protuberat pedum trium cum unciis qvatuor, colore ex cinereo rubicundo, ex argilla elaborata & in furno co¬ da. Inventaeftin Cimbriain tradu Verumenfi,&anno M DCXL1X å Nobililsimo viro Domino Magno Hog, Regni Daniæ Senatore prudentifsimo , dono mifla M.Stc- phano Stephanio, Hiftorico Regio, qvi mihi illam obtu¬ lit, ut inter rariora Mufei aflervarettu.
Secundam ipfe é tumulo in Selandiaerui , prope prae- dium Magnifici Dsi. Cancellarii Christian i Frisii dc Kragerup, p. m. Lindholm didum, non procul Roefchil- diadiftans. CumenimannoM DCXXX VII ibidem li¬ berorum ejus valetudinem curarem , ac aedes novas aedifi¬ caret, complanandus erat tumulus vicinus, commodior uc effet cxftrudio. Summitatem hujus ubi abftuliflent, cir¬ ca medium ferme, in urnas qvasdam fidiles inciderunt, in circum ordine difpofitas. Qvarum unam ubi eruiffem lon¬ gitudine erat pedali , teres, capacitate libraru circiter trium liqvidorum , ex vulgari argilla confeda , colore rubicundo tegularum vulgarium inftar. Hoc peculiare gbfcrvabam.
Additamenta åd
6
qvod qvaevis urna cinda & ftipata erat laxis qvibusdam ru¬ dibus, led planis, ne facile Ira ngeretur,& ab injuriis tutior meder, operculum qvoq; obtinebat ex ejusdem generis minera, led mole grandiore & planiore;, ne qvid incide¬ ret , & odi ac cineres conlpurcaret.
Tertiam mihi dono deditNobilifsimus Ottho Krag deTrudsholm, Seremls.Reg. Majeft.Secretarius fumm9, antiqvitatum atftimator eximius. Minor qvidem eft pri¬ ma, led elegantior, politior, ex materia fubtiliori elabora¬ ta, colore lubfulvo, levis j altitudine unciarum odo, am¬ pli tudine,qva venter maxime protuberat pedis unius cum icmide in circumferentia. Cineres & oda claudit ut pri¬ ma. In Cimbria effodam accepi, fed qvainregione non¬ dum fatis conftat.
Sunt mihi multae aliae urnarum ejusmodi fepulchra- liunrfrufta, etiam ex aere deaurato confedarum, qvaea- libi (uum invenient locum.
Huic infulae adjacet altera Alroe, qvafi infula Alrunae dida, in qva extat Monumentum Reginae Alrunae lon¬ gitudine ulnarum qvadraginta, latitudine duodecim^. Nomen vero Alrunae live Adel Runae an proprium fuerit, an officii fev dignitatis certo non conftat. Vide qvæ dé eo inLiteratura Runica dideruimus. Hic tumuli ftrudu^ ram exhibuide fuffiecerit.
Pag. 40. Lin.14 cap.<5.
Huc enim non qvadrat qvod de Finnis referunt, eos nempe mortuos fuos annolae& concavae arbori include¬ re, nec aliter humare_?.
Pag 86. Lin.11.cap.11.
Hvitfcldius in Hiftoria Haraldi VII exprefse aderit* ferri igniti gcftationem in Dania tempore Haraldi VII ab¬ roga-
7
Monumenta Dan*
togatam, led mox refumptam & viguifTe usq;ad Walde- marum IV, qvo tempore ab EugemolV Papa plané fuit abolita. Pontanus lib. V. Hiflorix Danicae., in ejusdem Re¬ gis Hiftoria , W oldemarum hunc tertium fuifle memorat , hc enim ille : Receptius esi pofbnodum 05 fervatus ad huc ejusdem Saxonis arvo , ferri t/Jus , ad usty ItR'aldeniart ter¬ tii tempera , quo regnatote m totum esi abrogatus , admit¬ tente pracipui Pontifice Eugenio , 05 ejus uice Sacramenti
Rehgio firmius Jancita _ Verum ledente Eugenio IV
Papa, circaanrtum C hrifli MCDXXXI,in Daniaimperi- nm obtinuit non Waldemarus IV, fed Eticus X I fev Po- meranus,& regnante Waldemaro III, nullus Papa Romae ledit cui nomen erat Eugenus, confule Chronologiam Danicam Clari (s : vi ri Johannis Svaningiiad iOa tempora. Negari interim non poteft, qvin tempore Waldemari I, flrlpedla apud multos in Dania fuerit hacc ignito terro fe purgandi ratio. Cum enim Magnus Ericihlius, inlidias Regi Woldemaro ftruxiflet, atq; injunctum eielTet, ut le a criminationibus, per ignitum terrum purgaret, relpon* dit : Anceps id genus experimenti efie ( verba Saxonis lib. 14. retero) nec [emper miraculo pr aditum , quod plarumty infontes damnare , 05 noxios abfoluere j oleat) fortui- tosfy maxime e ventus experimentorum habeat : ne% enim divinam potentiam , tanta mortalium cura flagrare , ut qui¬ buslibet eorum votis , rerum naturam cedere compellat ■ Hujus Woldemari primi tempore circa annum Chrifti MCLl ledit Eugenius I!l Papa. Mendum igitur Typo- graphicum in Hvitfeldio & Pontano ut lit neceflum eft> Acin Hvitfeldio pro Woldemaro IV legendum I, pro Eu¬ genio IVlegendum III. In Pontano vero pro RP'oldemari tertii legendum prrmi , tum enim fedit Eugenius, qvem qvotus fuerit non indicat.
Pag. 88. cap. 12.
Prope linum maris, Ij cfiord d'\£ium, qvi Roefchildi- am alluit, etiam eleftos & creatos fuifle Reges, non uno in loco indicat Saxo. De Hottero loqvens lib.IIl: Inde>
inqvit»
s
Additamenta ad
inqvic , SRandia partum Jforam ingent t clafiis numero occu- pat i imminentis fortuna beneficio ufurus , tbi Rex ab oc¬ currente Tyanorum populo conjlitutiis- Lib. 1 1. Haraldus VI Hein di&us, ibidem Regium Diadema obtinuit. Jfo- ram, ait, babendi dele chis gratia con'vemunt- fc. Lib, Ob rerum anguflias Er i c nm Regio apud I fora. n nomine, pifigmri ueqvivtjse refert-
Lag. 89. eodem cap.
In martuferipto qvodam de origine & geftis Dano- rum hæc invenio de Dano, primo DaniæRegc annotata.
Hoc fado eledus eE in Regem, 0 pofitus fuper lapidem, ubi nunc eU Ko virke, infignum fbliditatis Regm 0 fu- fiiaa facim-
Cap.ij. pag. p).
Apud Socratem hb p.Hdlor.difceptatio extat de cru¬ cis figno apud Ægypcios, qvam hifce addam. Cum,\n- qvit, Serapid 14 templum Jfioharetur , 0 infacris, uti "(Jo¬ cabant, literu, cruces figur a inventa efiet; earesin difce- ptationem uemt- Qmfiham emm, qajibns notarum peri¬ ti adfttpulabantur , a'ucem Omfito adjudicabant: Ethnici r vero commune qvidpiam Chnfio cum Serapide efie , im¬ pie contendebant - C1 utatus cE caufdm fuam Deus j Plu¬ rimi eorum qvos Diabolus deceperat , Cbnjlo nomen dede¬ re, 0 trophxum pafimns crux triumphalis, notatis fronti¬ bus refu/fit- Sed crucis lignum apud noftrates, nihil affi* nchabuit Ægypbaco. Vide de hoc ligno dilTerentem Ri- chafdum Montacutium Origin. Ecdefiaft. Tom.u parte poft. pag-390-
Lib. 2. pag. irø.
Noftratibus AEytfegard rarddenotabat Megapolim, vulgo SedCon(lantinopolim,fev Byzanti¬ um , qvod eo fedem imperii tranftulerit Conftantinus, ac tum urbs ifta in maximo erat pretio, Qard namqj anti- qvitus, urbem > arcem aut regionem fignificabat; unde & Rufsia noftratibus S^OJiregard , qvod Regio Iit ad ortum Solis
Lib.
, M oNiiM, Dan.
Lib. 3. ad Monumenta Scanica.
In templo Sallerupenii Baptifterium extat, ex (åxo grileo elaboratum, in cujus labro qvåfeptentrionemipc- dat literis Runicis infcriptum eft nomen ejus? qvi id ela» boravit in hunc modum:
Tir-: FMRH:
Martin giardi
MARTINUS ME FECIT*
. . » * * - • V • x * ' .} ^
Omnia per fe clara fatis & perfpicua: indicat enitil nomen ejus, qvi hoc opus elaboravit, fuifiTe Martini.
Aliud extat in muro qvi cingit Cæmiterium templi Glimmingenfis propé januam , qvod maximå ex parte_? terra tegitur. Invenit 8c, mecum communicavit anno MDCXLIV clarilsimus Collega meus Dominus Do- dor Chriftianus Stovgardius in Academia Hafnienfi o- lim Eloqventiae Profelfor publicus; qvi cum illae tranfi-* rec, ac in parte fupra terram eminente notas qvasdam obfervafiet, rempta terra, 8c fruticibus adjacentibus,reli-t qvum detexit, ac faxi molem totam ad ovalis figurae lpe- ciem accedere animadvertit, longitudine ulnas ferm^
b duas»
IO
Additamenta ad
duas, latitudine æqvante unam, cujus fuperior pars notis infignita, inferior plana, iis deftituta, ut & ejus fupeifi- €icsfeu area interior in hunc ferme modum.
flMM: MT1K: RH1- IPTU : T1WN*: *1T
hYARM- MhfhR: HIK= *FRH FftHK: TRhTI :
MRPi: ^T: Rm= riBRinmi.
j vent feti Stm deji iftir ''lufte btri fiarpe faudut Jirt) Her de guden truti ‘Virdi &t, Rete bugs upnufti •
SVENO LAPIDEM HUNC POSUIT IN ME¬ MORIAM TUSTÆ ACUTI, PATRIS SUI DEO FI¬ DI, E PROGENIE VIRDI, RETE TUMULUM EXSTRUXIT.
Infcriptio hæc, qvamvis qvoad priorem fui partem difficultatis habeat nihil , qvo ad polleriorem tamen, non pauca funt, qvæ negotium interpreti faceffcre valeant. Nomen Svcnonis & Tuftæ non adeo infreqvens , fed co¬ gnomen M1MRBI non magnopere tritum, Acutum vero denotat, fic cultros * gladios, fecures & alia qvibus (cindi- mus aut pungimus vulgd øfdfpe Vocare folemus. Hic Vero ad animum 6c ingenium tranflatum puto, eo qvod
Monumenta 'Dan.
ii
ingenio praeditus fueritacri& excellenti, velin bellis ftre- nuus & validus.
*}RH F1YMK TRflTI- Quidam legunt RhTI- Dé hac loqve.ndi tormula fufius-cfiiTeruimus iibr.j.in Monu¬ mentis lfX.X.XIV.XVIJib.4 Mon.Vl. & Lib.V.Mon.VI. forlan proTRhTl aucRflTL legendum TRhF> ut in Mo¬ numento 8- hbri tll.
‘MRH LTs Innuere ipfum arbitror, Tuftam huncfu- iffe e familia & progenie Virdi. Qualis vero illa, (criptis celebratum invenire haud potui;
RfTb Mihi videtur, qvod hifce verbis eum indicare velit, qvi tumulum & monumentum exftruxerit, qvi Rete ditfus fuerit. Hinc etiam colligeredatur faxumhoc in tumulo qvodam aut colle politum futile, in qvolepul- tus fuerit hic Fufta nofter, ac demum exftruéto templo traductum in ufus qves jam pobidet.
Lib.^.ad Monumentum Leragrienfe p.218.
De hoc Monumento ex lilandia occidentali ita (crR pficDo&ifs: vir Dominus jonas Arelonius , Paffor Watz- iordenfis dignifs: Monumenti Oamci, charta exprelsi> exemplar triplici Literatura Runica infigne Oh. Arrsgri- mo atemifTumaliqvando vidi, ubi primum hæc verbaoc- currebant: Ifod feti her 'utmuti Sol {ffc slprm, TSmn- run &c- id elt Ifod (latuit hic lub dio contra Solem. No¬ men inde proprium Dumrunis involutum erat, Aprunas autem inverlo Alphabeti ordine evolvere eft, adeoq,- iri uno illo faxo triplex extat Literatura Runica.?;
Lib.4.Monum i.Pag.257.
Nec eH quod quin fufpicettir] Quia inter noftrates qvosdam efle intellexi, qvi de fenfu hujus Aimoini loci dubitent, epiflolam, qvam Nobililsimo Domino Ot- thoni Kragio hac dere fcripli, his addere lubuit, Ut qvorundam fcrupulis latisfiat accuratius.
b i
Vim
I£
Addttamenta ad
JUtZ.
rtro Nobdifiimo
Dn. OTTHON1 KRAG
DE TRUDSHOLM,
Serenifs: Majeft: Regiæ Secretario
lummo
OLAUS WORM S. D. P.
X iis qvae nupere variis de rebus jucundifsime in- rer nosada lunt, intellexi qvosdam mirari j qvod Nobililsimam Umorum familiam lib. 4 Monu¬ mentorum Danicorum ,interantiqvifsimas referam i idq; audoritate Aimoini Monachi ftabihreallaborem_>. Quo¬ circa non potui, qvin apud Te, patronorum amicil* fimum, inftitutimei rationes deponerem, ac qvae mihi objiciuntur diluerem, ut conliet me nihil line raciombus» & magnorum virorum audoritatibus, hac in re afleve* rafle. Tibi vero de omnibus judicium relmqvens libe¬ rum, utpote qvi ex oleis illis & oblolctis, qvam difficile fit veritatem elicere probe nofti.
Initio notandum venit, locum qvem pro fundamen¬ to ponimus, non ab omnibus eidem autori adlcribi. Hvitfeldius nofter ex Eginardo, qvem alii Einhardu t> vo¬ cant, & Cancellarius Caroli Magni fuit, ejusq; vitamcon- fcripfit ( licet alii Alcuino hocopus tribuant) harc verba ci¬ tat, & qvidem lermone tam Germanico qvam Danico. Verum Eginardi opus Germanice confcriptum mihi vi¬ dere non conrigir, in Latino, qvod in corpore francicae hiftoriæ extat, hoc foedus non reperitur. A Fontano in Hiftoria Danica Aimoino tribuitur, apud qvem extare ait capite 99 libri qvarti (leqvutus editionem Parifinam.» anni ido^Q qvod verum eft, fl omnia qvaclub nomine Ai- moini edita lunt, ejus efle credas. Atii autorem Corpo¬ ris, Franciræ Hiftoriæ anno 161$ Francofurti apud Weche- lium editum feqvaris, hujus foederis delcnptor non erit Aimoinus, fed Adclmannus lev Ademarus flenedidinus tpud qvem ad annum DCCCXl pag. 415 id invenies
hac
Monumenta Dav,1 j|
hac formula : De parte Danortmm primis fratres Hem- mingi Hanciem^ Angadeo- Demcle eat en bener abites inter [bos viri , Off redit* cognomento Fur d imulo , & UA trjleinus 0f Svornes 0f Urmtes 0f alitus Ofjndus fili - tus Heiligem Øf Ojjredu s de Sconaouve 0f Hebbi 0f Ao+
VUS-
Hunc locum, qvia proram åc puppim noftrar opinio¬ nis pofuimus, deeo pauca funt monenda. Joannes ifaa- cus Pontanus Hiftoficus Regius, qvi tam exterorum qvam noftratiurri de rebus geftis Danorum diligenter perqvifivit documenta, lib.4. Hiftor. Danic. in Hilioriå Hemmingi Regis* locum corruptilsimum agnolcit > dum fic diUcrit: Fæderis ipfites formula apud s. limonium 0* dhosconcepta corruptifiime exhibetur. Si non modo coi ru¬ pta, led &corm pulsi ma exi fti matur, qvom odo corrigenda fit, operae precium eft: ut exipfoaudiamusPontano. Sic autem ille legit: Gfvorum ephi ab Hemmmgo Rege erant mifii , nominatur utero^ Regis frater Hdqyimus øf Anga¬ deo, nec non Oftredm cognomento Furd imulo, lHTa]iei- mus, Svornes, U rmes, filnusfy Heiligem five Hacpvini Ot- fredtus 0f alites ejusdem appellationi s de Scanonvc, itemfy Ebbo 0’ Ujfo- Hic exprcfse illum qvem alii Llrmum vo¬ cant Urnum appellat, unius falcem lineolae mutatione^. At huic viro in Criticis Si. Hiftoricis qvantum tribuendum me melius nofti. Inter veteres Scriptores qvi res gell.is Im¬ peratorum Germanicorum detcripferunc, ex bibiiotheca Jufti Keuberi editos Hanoviae typis Weichelianisannoi^ip unus extac, qvi annales Regum Francorum Pipini , Caro- h Magni & Ludovici concinavir* qviq, a Reubero putatur ejus aetatis Aftronomus, Sc Regis Ludovici domefliciis fu- ifle, led nifallorego, is iplus eft Aimoinusvel AdelmuS * de qvo jam adfUm. Hic formulam foederis hujus his ver¬ bis exprimit pag.59: De parte Danorum in primis fratres Hemmingi Hancxmn 0f Angandeo, deinde eat en honora» biles inter fuos viri , Osfred ( ab Osfrid ) cognomento Fur- dtmido , Øf RA (trjleti (allH'arfietn) 09 Swomi (al- Svomi)
b 2 & Urin
14
Additamenta a6
øf Urin, Øf altus Osfred film* Helhgcn-, Os fred de Sco-' norne , Øf Hebbi Øf Awin. Ubi exprelsé is qvi aliis dici¬ tur Urmusvel Orm, Urin apellatur. Heldvaderus in Syl- va chronologica circuli maris Balthici p.28. hujus etiam meminit, li2c verborum forma; 2iUft tW
friten fttarni racntgrgen^ai fYtrnc^sncn fcem 2lfcel al|f OfifcrD/ øurDimu 0 / 2Barftctt/ 0'rtoni) / ‘Srrtc/ CjiferD / JgKtffgon/wn øtøeneft)/ (£bbctm& 2tagc/ ncfcmCes j\d? nfijé •pcmmin^ihcircu^ruDcr/alj} 2<(?crunD Sluge. Ec certe corruptum hunc die locum evidenter eviiuit variae ledionis collatio, & nominum propriorum diverla ele¬ menta ab autoribus prolata. Specimen exhibeamus.
|
Cor Hi ft Frjc. ex Adelmo. |
Afironmus |
Hui tf eide ex Eginhirdo |
Ponuniis ex Aimoino. |
Heldvaderus. |
j ConjcHura. |
|
Hincum |
Hmcvin |
Hiqvin |
Hetqvmue. |
2l»?cr |
1 J>uben |
|
Angodeo |
Angindeo |
Angodeo |
Angideo |
21ag« |
2 (age |
|
OffredM |
Oifred |
Oifert |
Oftredut |
£)(ttn |
|
|
Turdimulo |
Turdimulo |
Turdimulo |
Turdimulo |
-©iirtinculo |
iijor2Q?nlc |
|
Verjlinu* |
W.rfien |
‘2Uu|(cn |
V' jjteinus |
Q23ar|Tcit |
5o|icrt |
|
Svornes |
Sv mi |
Suni |
Svonus |
øoin |
|
|
\Jrmus |
Vri/i |
Otm |
V mus |
99rnc |
QDrne |
|
Xhfredtu filius |
Oifred fil |
0 fert |
Otfridui flius |
Cfjfrt* |
Qjitn fitU |
|
Htiligenl |
Hclligon |
Helge |
Hfhg ni fiv Hjqirini |
Jgyriiijjort |
»tfyn |
|
Oifredus de |
Ofred de |
Afmund fcotl |
Otfred y Ir alp |
Ofiftrb »en |
£\ien aff |
|
Sconoouve |
Sccnove |
Schomffe |
de Sanor, ve |
<5concn> |
$3can* |
|
HeHi |
HeHi |
Vite |
Eih |
||
|
Aevus |
Awin. |
Offue |
Vfo |
2 (age |
Dfftte |
Primum qvem nominant Hancum aut Haqvinum, in Genealogiis Danicis non invenio fratrem fuiile Hem* mingii. Hic enim Haraldo Gormonis filio ortus, (vel Olao, ut Meurfius putat , ) fratres habuit Regenbaldum , Atferum & Agonem, tefteLyfcandro noftro in Genealo¬ giis. Nili hic Hancus fit Atferusj Andegao vero Ago, qvi & aliis exteris Hiftoricis ut Reginoni ad annumj DCCCX1 didi funt Ancimin, Angafeo, ut ibidem afle-^ ritidem. Non levis igitur haecmox in principio, corru¬ ptela. Quid li Turdimulo fitThor mule? & Suni fevSvc- nocum Urne conjungendum, ut fit Suni vel ØtH’tl 33wc? Asmundus Hvitfcldii apud alios non legitur. Vides cut
Pon-
‘5
Monumenta Dan.
Pontanus locum htinc corruptum exiftimaverit. Idem fubollecifle videtur HvitFeldius,cum longéaliter ex Fgen- hardo in vita Caroli citet qvam rcliqvi * Germanica ita habent: 2(ujf ftrr mibrr fdtc unt> ^nt'flafcco Mc
ti(/Orm/OpfVrDi/^)cI^r/2(ptliunD t>on øcfyoitaftf/CSfofa/
UtlD Cffur. Ubi oblerva nomen Turdimuli non ut co¬ gnomen , fed ut proprium poni, & A (mundum addi qvi apud reliqvos non invenitur. Non igitur fine caufa hunc locum corruptum conqveriturPontanus; qvæ mihietiam haud deeft, utejusampledar emendationem, qva proUr* me vel Orm pomt Lltne. Primus igitur qvi opinionem meam ftatuminat eft Aimoinus, ita ut dixi a Pontano e- mendatus. Huicin Monumentisaddidi Gerardum Mer¬ catorem Geographum clanlsi murti, qvi in delcriptione Daniar,familusapud nos nobiliores enumeraturus, inter eas locatae Ureny qt>i 'vixerunt Caroli A4ag>ti tempora Quod procul dubio, non ex ieiplo, fedfide dignis haufit audorum & hiUoriae documentis. Johannem Adolphum Cypraum in partes qvoq; vocavi, ut in ore duorum aut irium omnis confifteret veritas. Is libro Annalium F.pi- fcoporum Slefvicenfium pag. 5. de eadem familia locum expofiic Aimoini , lic differens: Cum aut em Car olus ÅA a* gnus Roma rever fus , ut Saxone s (ff Prifios liberaret m 1- pfum (Gothricum) arma Acer e viftets res per utrtusfy cor, - jihartoS) inter quos fuifle fertur > quidam ex nobili fami¬ lia TOamca U H RN (qua etiamnum floret ) trans aSia csl> £f?C‘ Quamvis plures adducere, forfan non adeo foret operofum, hos tamen fufficerearbitratus fum,ad antiqvi- tatem nobililsimas hujus familiæaflerendam. Quam la- befadare qvi geftit, hos triumviros de ponte prius ut dc- jiciatnecefieefi, qvam nos in vota lua habeat proniores. Non hic commemorabo in ore omnium efle,Nobilifsi- mum& Dodifsimum virum Dominum Carolum Dan- 2æum Chriftianifsimi Galliarum Regis ad nos Legatum, in hac qvoqj fuifle opinione, indudum procul dubio do¬ cumen-
Additamenta ad
16
CLimentis indubitatis &Aimoini & aliorum MSS; qvsirl Galliis evolverat, flqvidem vir fuit uceruditilsimus, ita ia Hiftoricis & Politicis verlatifsimus. Nec repetam fupra ex Aftronomo allata foederis formalia, ubi exprelsilsime ponitur URIN. Nec Heldvaderum adducam, qvod pro iua ftet probabilitate; fed laltem tot in contrarium ut prO* ferant hujus lententis oppugnatores, urgeo.
Regerebas, ni fallor, cognomina ea state Nobilibus Danis in ulu non fu i (Te; led imperante in Dania Frideri- co primo demum affumptij). Miror qvo fundamen¬ to haec proferantur, cum hic iphus Aimoim locus, deqvo difputamus, contrarium rnanifefle evinca\ Nonne ex- prefse dicit Oftredum cognomento diefum fuilTe Turdi- mulo? Quod fi iple hoc tempore cognomen tale habue¬ rit, qvidni & plures? Si cosqvi noftrsscati propiores fue¬ runt, & ance trecentos circiter annos, conhdcraverimus, patebit cognomina noffris Nobilibus fuifle freqventifsi- ma. Llc de aliis nihil dicam , ' Tbimmoni s Banner, a qvo haec familia ortum traxit, mentionem facit Saxo Gram¬ maticus Hiftlib.io. Horuit vero hic lub Canuto Magno cir¬ ca annum Chriili M XX. Petrus Bos (ev OjCC lib. 14 Woh demari primi tempore, circaanniunChrifti mclx. Anno millelimo trecentefimo fexagefimo, praefente Rege Wal- demaro qvarto Calingburgi celebrabantur comitia, qvi- businterfuereex familiis qvae etiamnumapud nos florent; Henningus 'ppDduif?/ Benedidius 2lncfclt*t/ Petrus ørtlt# |)f/PetrusS5^inirf/Nicolaus^(i^/Boetiusi)£)fO|/Chriflia- nus^tld^/ Petrus ^lingf/dcc: prscer esteres cognomini¬ bus prsditos, qvorum familisjam non extant. Qui o« mnes Armigeri vocantur, hoc eft, interprete Spelmanno meo in Archeologia, viii nobiles & generofl, qvi arma tradfant militaria, led eqveftrem adhuc dignitatem non funt affecuti. Vide conflitutiones Woldemari qvarti an¬ no fupra citato datas, & Regis Chriftophori anno MCCC XX rogatas, aliasq;qvs extantin CodiceLegum Cimbri¬ carum per CanutumEpifcopum Wiburgenfem edito, &
Monumenta Dan;
17
hujus opinionis fundamenta convuKa videbis Nec aliud evincunt qvæ ex Hiftoria Fridcrici primi, a H vitfeldio con¬ cinnata adducuntur. Fagina mihi 365. hæc habet:
t>ar førfl Slarfag tU at 2lt>clcn Jrr i tøafw maat fa(Dct>rnneitiaffø(cft(t oc^aabcmt/vcD rcr(é mfniuti ftcMt/at ffrftc Delen tilforn / fyaftoc falCctDnmem tfut twte $ora:lfcrc/pct>er||]øn/ £(aufTøn / ctf. Quod fi luiscognominibusappellari deberent, utiq; ea habuerunt antea in familiis. Deinde dum ait maximam partem , nonufam fuifie cognominibus, conceditaliqvam partem iis u(am 5 falium igitur nullos cognominibus luis appella¬ tos fuifle. Decretum Regis Friderici non nova iliis dat cognomina, fed vetera & fepofita revocare jubet, ne fa- miliaeconfundantur. Sed qvia hanccontroverfiam cum viro Nobilifsimo Domino Henrico Spelman p. m. per epiftolam olim Monum. Danicorum lib. 3. pag. 1 6]. fu- fius ventilavi, plura hic non addo.
Objiciunt praeterea qvidam, ut audio, errorem a me commiflum in citando Aimoino, eo qvod libro 4. Mo¬ numentorum Danicorum fcnbam extare hunc locum in libro4 Aimoini cap.p7* Errorem hic nullum agnofeo, & carcos efle oportet qvi non videant ita elfc_j. Cæterum qvid ipfos in errorem duxerit facile animadverto. Cum multae fint editiones Aimoini, omnes ex lua lunt metiti. Ufus ego Ium codice editionis Parienfis, edito (ut ex Pri¬ vilegio confiat, nam in titulo non extat) anno M DX I, curante Joanne Parvo & Afcenfio, vel fi Badii epiftolam aut libri finem feqvaris M D XIV. In cujus lacie prima audior non Aimoinus . fed Annonius Monachus Benedi- clinus vocatur. In hujus codicis libro 4.cap. 97» pag.89» fi non reperiatur a mecitata , caufa ceciderim. In editione Parifina anni MDGIII Jacobi de Breul Monachi ^.Ger¬ mani a Pratis, caput eft 99. pag^.fedin Corpore Franci- cae hiftoriaeFrancofurtiperWechelium edito anno MDC XllI,non notatur caput* nec Aimoino, fed Adclmo ad- feribiturad annum DCCCXI, pag. 415. Vides igitur,
c mi
i8 Additamenta ad
mi Kragi infignem tnihi hic fadam cfie injuriam, &non temeré de citationibus aixStorum judicandum efle,nifi pri¬ us omnes eJitiones evolverimus. Caufat hujus diverfita- tis funtau&orum de (criptis Aimoini lententia? dilcrepan- tes; deqvibusjfiplacor,confulejudicia F. facobi deBreul, Monachi S. Germani a Pratis j item MarqvardiFreheri,& Gvilhelmi Ranchini , praefixa Corpori Francica? Hiftoriae. Nobis longius divagari hoc tempore non eft conftitu- turru.
Urgent porro, in plerisq; exemplaribus legi UmWj non 11» Corruptum hunc locum lu.pra conqveftus eft Pontanus, atq; hujus rei documentum luificiens nos dedirfe arbitramur. Quocirca non poftumus, qvin Pon- tani & aliorum admittamus corre&iones, donec fuerit qvi argumentis evidentioribus contrarium demonftret.
Deniq; (urnmam rei in eo confiftere putant, qvod five Urmus five Urnus legatur, nomen tamen Iit propri¬ um , non vero cognomen. Hoc eft qvod controvertitur, ac nifi probetur, eodem jurenegatur, qvo afferitur. Ad¬ dunt qvidam patere hoc ex voce Cognomento, qvæ Tur- dimulo additur, non vero .Urno. At hanc vocem apud Eginhardum noq legit Hvitfeldius nofter, qvocircaTur- dimulo inter reliqva ponit tanqvam proprium* & qvi- dem , ut mihi videtur, redilsime; convenit enim optime cum lIord Adulta • Ac cum locum hunc corruptilsi- mum elTe fupra evicerimus, certi qvid exeo, nifi corriga¬ tur, colligi pofte, vix credo. Quin imo fi toties , qvoties cognomina ponuntur, repetenda in eadem periodo eftec haec vox, inconcinna prorius redderetur oratio. Nonne videmus ufu receptum efte, ut crebro non proprio, led cognomine compellemus ac citemus viroseximios? Te, ubi Nobiliisimum vocavero Kraoium, omiffo proprio, an qvidpiam contra communem loqvendi rationem pec¬ catum? Cum dico, in Hilpanica legatione Anno 1620 primas obtinuerunt Seheftedius &Kragius, omnes ex cir- cuuiftantiis temporis & rei , antecedentibus & confeqven-
tibus
Monumenta Dan. $
libus colligunt, Hannibalem & Otthonem fuifle. Pari modo hic nominatur Urnus, qvi tum ob prætlara in Rempublicam merita, & Legationes ex voto obitas, fuic celeberrimus, qvi forfan Suno autSveno didus, isfcihcet qvi hic ponitur. Et qvis fcitannon alia hujus generis in hac periodo vocabula, potius cognomina qvam propria (intcenfendaj>/
Vides, Nobilifsme Kragi, canta non effe qvae obji¬ ciuntur, ut me a lententia dimovere pofsint. Si majora & lolidiora perceperis, facilis, pro Blita humanitate me- cum communicabis, Is enim fum , qvi indies dilcere & a doclis ac rerum peritis erudiri dilcupiat. Vale qvam profperrimé. Hafniæ V.ld. Jan. Anni clo Iocl.
Lib.s.pag.272.
ARHUS1ENSE.
Singula prope Arhuham diligentius rimandi nego¬ tium dedi Juveni ornatilsimo Domino Laurentio Bor- dingio Dilcipulo meo, antiqvitatum noftrarum haud imperito, qvi feqventia demum invenit, & ad me trans- Jniiit.
\p
20
Additamenta ad
In ipfa urbe, coenobium eft t). Virgini olim confe- crattim,in cujus porticu, qvå in templum itur, non pro¬ cul a Janua, m’uro infertura vifitur lapidis fragmentumj ita utdimidia ferme parsterrå& pavimento tegatur. Lon¬ gum ulnam unam cum ejus qvarta, latum eadem men- lurå , qvadratum enim ferme conftituir. Cujus notae qvibusdam in locis obliceratae, idea vero talis.
Certi qvid hinc colligere non datur, fiqvidem maxi¬ ma pars inlcriptionis delideretur, & reliCjvum ita corru¬ ptum , ut nullus fe hinc expediet. Ex voce MKMb pro de/i colligere licet ex vetuftioribus hoc fuifle, led unde ad- vedumac huc tranfiatum , nemo eft qvi narreti fiqvidem ante fundatum templum, cujus muri partem 'conftituit, huc delatum fatis appareat.
Illud potftsimum hic obfervandum venit, qvod Mo¬ numenti hujus charaderes, peculiari modo fint exprefsi, adeo utrationem fcribendi imitari videatur eam qvam Li- teraturaRunica cap.24defcriplimus,& SxégoQijciov aqvi* busdarn vocari diximus. Incipit a finiftra & ubi ad dex¬ tram pervenit, ad finiftram recurrit, prorfus eo modo, qvo boves arando Iuleos vomere in terraducunt. Prima linea haec continentur : PIFfiiM > jam vertenda charta uc legasfecundam f; PbMlI: II. rurfus vertenda, ut tertiam afieqvaris: K: YIYN-- parem verfionem reqvirit qvarta, ut legas h- fvHTh- item ultima YlHBfl- Extant ergo IlfHM. forte R1EWTI reifti, tumulum (cilicet, PhKHl» hunc, fcYhKTL Omundus, qvod proprium haud infre- qvens. flliLL forlan Sveno. Slelvicum o-
lim Hedeby vocarunt. Sedqvia laxum adeo mutilum, & undiq; fuis notis fpoliatum, plura de eo hic difl~erere_j> non datum. Dum in fua ftetit integritate, non dubito qvin pulcherrimum fuerit, antiqvifsimum,& res memo* ratu dignas continens. Micas haice colligere Cogimur, donec fit qvi epulis lautioribus nos fatiet.
VEDELBYEN5E.
Arhufia vix uno lapide diftat pagus Vcdelby* iri ejus
agris
Monumenta Dan. 2i
— — — — — - — — — «■— — —
ågris ficus olim erat collis aicfus, jam a Rnfticd
Vicini agri pofleflore complanatus fermé. Hic dum vomere terram profcinderct colonus» in laxum impegit tanta violantia, ut ferrum dilsilierit, rimatus fingula..*» diligentius , grande offendit laxum gleba obrutum^ Quod ne iterum effecoblfaculo aut lege<um proventum impeditet, alcitis (ociis eruere non deftitit molem, longi¬ tudine duarum ulnarum cum femiffe, latitudine unius cum lemifle, crafsicie duarum qvartarum , rudem, faxi vul¬ gati i altera parte planam & chara&eribus infignicafn_r. Quam domum transferre cur^ habuit & horrei lui foribus aptavit, commodior ut efiet introitus, ibidemq; adhuc exeat. Ita vero terræadhaerebat, ut faciem literatam ei ob¬ verteret, fculptura vacuam aeriolfentaret, qvod arguit ab agri pofTeffore olim ftudio disjedtam fuifle &c terra oper¬ tare, ne impedimento Foret arantibus & mellem facienti¬ bus. Superftirioni vero vicinum* qvod retere agri pof- feiTor. glebam ejus loci, ex qvo tranllacum laxum, nori tlfe ea fertilitate* qva gaudebat anteau*. Faciem faxi hic habes.
FhRrib: RlhH: Htk: FFKMI : riFTU: TflFdU 'iMF: MIK*
'Timrktl risci i ften dertfi nftir 'Tufa magfin _ >.
THORCH ILLUS LAPIDEM HUNC POSUIT IN MEMORIAM TUFÆ SOCII SUI.
FriRFIF Thorchillum verti, F eninl valorcm habet Thi præfertim qvando punftatum. In vetuffioribus ve¬ ro, licet pun<51ocareat, profniFciié & D & Th exprim/t* Tertiå litera obfcurior erat in Monumento: qvi defcrL . ■ * c 3 pfit
Additamenta ad
pfith pofuit, ego R legendum cenfeo. Freqvcntius certe nomen Thurkil qvarn Dudkil.
In hac didione ultima litera compofita vide¬ tur ex F&F.
T>IF: A4ddgoX\m focium, comitem & amicum’no- tat, jam vero conjugem, ut c(te S)ul0£/ vel aeqvalem aut ejusdem generis; Sic dicimus: ‘X)ctO crei#?agc.
Signum crucis ut & manus effigiem, demum faxo impreffia arbitror, ut limitis, aut alcenus rei effiet indicium; majorem enim hoc Monumentum lapit antiqvicatetn-» qvamutChriftianis adlcribi polsit.
Lib. 5. pag. .'98.
Virgulam eroticam a nobis didam, citat Reverendus & clarifsunus vir Dominus Jacobus Philippus Thomafi- nus ÆmonienfisEpilcopus, inerudito fuodeTeffierisho- fpitalitatis tradam cap. 18. Qvem ubi mihi obtuliffiet ac Patavio ad me huc transmiiiilet eruditilsimus nofter Jo¬ hannes Rhodius, occafionem fumpli in ejus fenfum ulte¬ rius inqvirendi. Confului igitur apud nos commorantes lflandos, qvi haec mihi exhibuerunt.
T efleram fev bacillum Runicis literis exaratum veteres VocaruntRUNAKEBLE, id eft Cabalam Runicam, qvå Epiftolæ loco, haud infreqventer uti folebant, ut hic fa- dum videtur.
In hujus autem enodatione initium fieri debet ab ex¬ tremitatum altera in qva haec occurri t nota F , qvae aeqvipol- letliteraeN Latinorum, & Nauci vocatur, necefsitatem, trifticiam , aut dolorem indicans. Cui relpondet in op- pofita extremitate, alia in hunc modum expreffia./{> La¬ tinis A, Prifcis Adr dida, in Trideilur Gumna gaman _
humana jucunditas. Vel fi non A fed fl legendum fit, idem denotabit, Nam Fl leu 7>, ibidem exponitur 'inter grænft> 'vyda Lynfol, id eft amoenus ramus & aulaeum pi- dum. Quocirca cum haec duo in duabus opponantur Teffierae extremitatibus oppofitis, iis indicare volebat au- dor, necefsitatem & dolorem unius, expetere amorerru
&jw
M o n u m. Dan.
n
& jucunditatem alterius. (Nota vero hafce duas no¬ tas omiftas efle in delineatione ejvam nobis exhibuic
Tomalinus.)
Initium legendi fumendum efTe videtur ab eo latere, inqvoreperitur hæenota qvæ nomen amatæ com¬
plecti Videtur, &. certé literas omnes qvæ nomen Bofi/d ex¬ primunt, hinc non difficulter ejvis eruerit. Hinc feqvun- tur:
Bh KdFK hET- Primas duas literas, vel juntfim vel leparatim legere licet, lundim By vel Boe conftituunt; qvæ locum, habitationem autdomicilium notant. Sepa- ratim B nornen torfan proprium Biomonis , h vero Uljo- nli indicabit, ut Ilt amantis nomen. MPK nornen^. hfT novit.
Seqvens latus hæc tenet: JKEE> Quas literas arbi¬ tror fpedtare ad ultimas praecedentis, ut legendum fit hl- TEKH unica voce, id eft nolcens, fev fciens, qvali dice> ret: Tuqvilcis & cognolcis nomina noftra ex appofms lignis. JMK fh Y-. MK Lan-> id eft commoda , mutua, >h ‘Tu, T- Runicé exponitur A4adur$ qVocirca St fæpé lola hæc litera pro tota ponitur Voce, qvæ virum notat* Vult igitur dicere: Ddtwvtr.
Tertium latus hæc habet: ÅV Ex me¬
morial i hoc ligno. Thericlee vel \enkc eft cogito, remi- ni Icor , ledem vel locum , cui aliqvid impolitum ex¬
primit. Hanc igitur tefteram vocare videtur fedem me¬ morialem , qvod ulum hunc habeat, ut in memoriam., Amici revocet affectum Amicæ. Nota qvæ feqvitur , 8c ei afsimilaturqva fulphur exprimuntChymici, ignota eft, ni lit fymbolum aut charadier ejus, qvæ hæc exaravit.
Ultimo hæc exhibentur: TEEE dile-
(ftilsimæ virgini. Litera E, Acraftlim aut longum qvan- doq; notat, qvattdoq; Æ, idcirco non pofTpm aliter acci¬ pere, qvam qvod cum feqventi ejusdem figiiræ conftitu- ac Diphthongum Æ a;Ut ÅI,qvæolim inhpcvoce fuitu- Iurpata_5. Scribere enim folebant afff/ hon ut jam
24
Additamenta ad
In Dativo autem hic ponitur Kærafta A/Tåne- A/Tån qvidem olim virgo fuit appellata, ut videre licet in Havamalum, Grottufong, Edda, &c. Z)io erum Froda Fridleifs Sonar , måt kar mdjar ad mane bafdar- Id eft : Nos fumus Frodæ Fridlevi filiæ, fortes virgines propudiis habitae. JWan proprié mollem puellam figmficat in Da. tivo AFatie- Si hic intellgendus efter vir, per duplex K kribendum foret Ådanncj-
Senftis igitur Tefteræ hic fit:
AH N. N. NOMEN COGNO¬ SCENS N. MEUM DA TU VIR PER MEMORIALEM HANC TESSERAM CHARISSIMÆ PUELLÆ JUCUNDUM AMOREM.
Lib. 5. pag. 302.
HIERMINDANUM altfrum.
Ab Hiermindano primo, vix mille paflus diftat al¬ terum, qvod anno MDCXL III inventum ab Agricola, qvi vomerem arando in illud impegit, liqvidem terra ob¬ rutum multisannis. Ineditiori ficum loco, utprius. Duas ulnas aeqvat longitudine, unamlatitudine_2. Hujuskr- me figurae.
Monumenta Dan.
. . . . n
tMM: RfifiL HTIR: Hfchl.: IFTU: TflHf>L hnK: H1K: *IRFK : TRflF-
Tufa rUdt ftin den/i ifttr Tufla \m Jtn> birgn trug-
TUFA LAPIDEM HUNG POSUIT TUSTÆ FILIO SUO DIIS FIDO;
Infcriptio ab imo ad filmmuta afcendit, deinrecUr- ritad imum, mox inde rurfus afcendit & in apice termi¬ natur, om nia clara & perfpicua, prærer ultimum votum , qvod inverfis literis exaratum , ut peculiarem eo contine¬ ri fenfum declaret. Eft & hoc peculiare, qvod perSynco- peni iitehis qvasdam elidat, vel ob fpatii artguftiaiii vel aliis de caufis. Pro eo enim qvod ponit *IRFK> legen¬ dum arbitror, Ut in primo Hiérrhirtdano /HRLf KriWK» & in aliis fupra citatis, cujus forrnulæ explicatiohemVide fis lib. 5 Mortum.g. ut& ii ejusdem libri. Hoc præterea hic occurrit; Flifpicari pofie qvempiam eos, qvi hac for¬ mula exornata reportarunt Epitaphia, ficca moi-ce,utillc ait, feu morbis extindos inledulo fuifie, atqve ita a Di- Ut volebant, abreptos. Alios vero in qvOrum Monu¬ mentis hæenon leguntur; aut bello, aut aliis cafibus pe- riifie. Sed judicium fit penes ledores.
Lib.^.pag 357. Lin. ulc.
Cometas forma cornu qvandoqve effulfifie, literis confignatum accepimus. Ahno enim qvoGræciam Xer¬ xes decies centenis millibus invafit, obvia qvævis vaftahs atq; diripiens, Cometen cornu figura vifum tradit Co*> hei. Gemma Cofmocrit.lib.i. cap.8.
,ba?p «ii » i Lib-5‘ pag-^-Lin.'?.
Adductorum verfuum audorem, Drepanium fuifie exiftimat Carolus Pafchalius de Coronis Iib.10. cap.4. Un¬ de vero irrepferit error ifte, qvod Pidores vulgo Mofem pingant Cornutum , dodé oftendit Gafiarella in tratfiatu qvem vocat Guriofitez inovyes. cap. 4. Qyc powoii on , ipqv^i cmwoir de plus crotesqve } apra rtavotr compns
4 <p>i
26
Additamenta ad
qve le mot j i p Ker en cfloit eqvivoqve a corne 0* d lueur , ou jf lendeur, qve de dejfeindre ALoiJe avec des comes , qvi fert d’ ejlonnement a la plus part des Qbreftiens , & de rifee aux Jmfs trabes- Id cfl: Sed qvid abfurdius ex¬ cogitari potuit, qvamcum ignorarent vocem pp Keren æqvivocam efie, tam cornu qvam lumen & fplendorem denotantem , Mofen cornutum pinxerunt, ut magnae par¬ ti Cbriftianorum terrorem incuterent, Judaeis vero & A- rabibus rifum moverent.
Pag. }d6. Limo.
Hujus iconem vide apud Ulyffem Aldrovandunij de Monftris pag. 127.
Pag. 379. Lin.zi.
Quod & Virgilius docet Ecloga X.
Libet Partho torcpvere Cydonia cornu
.Spicula 1.
Et io Ciri, five fit Virgilius ipfe, five alius.
Gnofiia Naupacto contentus Jficula cornu-
Talibus arcubusFinni ac Lappi jam utuntur, qvorum fpccimina in noftro extant Mufaeo.
Pag. 379. Lin. 10.
Adftipulatur Livius lib. 9. Decad.i. Dein,ait, Concen- centu tubarum ac cornuum , cur fu effufo in hoftern feruntur ■
Pag. 383. Lin. ult.
Inter alia de compofit. Med. per genera cap. ig. haec habet: Ego fane olei libram Roma “vocatam qvam perin- cifuras difiinEta cornua metiuntur , ponderavi, qvandof difeere cupiens qvantwn gravitatis pondus contineret - .
Pag. 385 Lin. $2*
Regium olim infignefuifte, colligitur ex iis, qvaede Aftarte fua produnt Phoenicum Theologi apud Eufebi- um dePrarp.Evarrgcl. cap. ultimo, & deÆgyptiis Regibus Diodorus Siculus Iib.t.part.2. cap. 2.
Pag. 392. Lin. 20.
Quantum Véro Urna capiat docet Fannius, Cliti* aic Amphoram capere duas urnas, urnam qvatuer congios* congium lex fextarios« Ibkh
Monum. Dan.
27
Ibidem Lin.27.
Cujus generis Scilla fuifle videntur, qvorum memi¬ nit Andreas Abbas monafterii S. Michaelis in vitaOttho- nis F pifcopiBambergenfis cap.31. ubi inter reliqva qvæ in delubro Stetinenfi conlpiciebantur, refert Cornua gran¬ dia taurorum agrejlium deaurata Øf gemmis intexta, po¬ tibus cpta, Øf cornua cantibus apta _ Quem locum eo
lubencius cito, qvod duplicem hunc cornuum ufum pro¬ bet, & inter extera pretiola, repofita qvoq; fuifle cornua haec, doceat,
Pag. 455. Lin.ij.
Nifi forte Lufitani Dominum per Dom exprimant. Quod vero fimile videtur. Sic enim in ProcemioLegum Lufitanicarum legitur: Dom Adanuel per grace de Deos Rey 0V«
Pag. 458.
Quia clarifsimus & excellentilsimus vir, Dn. D.For- tunius Licetus in Academia Patavina Profeflor eminens, dignatus eft, non folum meam dc aureo cornu relatio¬ nem , fuo de aonulis antiqvis libro , non fine mei honefta mentione inferere; fed etiamliberé&modefté,qvæin eo¬ dem occurrerunt difcurfu dubia proponere; tanta viri fre¬ tus benevolentia, non potui qvinper literas eum (aluta- rem, gratias agerem, & fcrupulos qvi occurebant exime¬ rem. Quae literae cum ad hujus negotii illuftrationemj fpedare videantur, hic qvoq; locum obtinebunt.
Viro Celeberrimo
Dn.D.FORTUNIO liceto,
I11 Academia Patavina Profefsori Medico eminenti S. P.
Ruditifsimum tuum de Annulis veterum librumj, redux ad nos exhibuit Clarilsimus Vir Dn.D, Tho¬ mas Bartholinus» amicus inriqj communis. Eo
d 2 autem
28
Additamenta ad
autem avidius perlegi, qvod omnia qvæ hadknus abs te„? profedtø vidi , rara & recondita eruditione referta animad¬ verterim. Nec me fpesin aurei hujus voluminis luftratio- ne fefellit. Quotqvot enim in hoc genere vidi Autores, tantum iuperare mihi videris, qvantum lenta folent inter viburnaCuprefsi. In primisveroanimum exhilaravit cap. xxxvi, in qvo, non folum (contra invidorum qvorundam ridus)aureum noftrum in Dania inventum Cornu, tanti aeftimas,utdignum judices in qvo bonas horas loces; fed etiam fadoiplb,ingeniofilsime& nervofilsimcid praeftas, ut inter omnes qvi nervos ingenii in eo enodando intende¬ runt, emineas, acpalmam facile referas. Mei vero qvod faepius mentionem facias honorificam, eft qvod gratus agnofeam, & ad mutuum amorem & benevolentiam ob¬ ligatum rnc profitear. Non difplicent ingenioiilsimae tuæ de Hieroglyphicis conje&urae, nec multum a meisab- ludunt meditationibus; qvod laetus vidi, atq; eo nomine nobis totiq; patriae gratulor, In levioribus qvibusdanu diverfum fi ftatuamus, ea tanti non funt, ut aut commu¬ ne humanitatisrumpant vinculum, autcontentionum in¬ ter nos moveant turbas. Æqvo tamen animo Humani¬ tatem Tuam laturam confido, fi deqvibusdam monuero qvae animadverti commode nonpotuerint, nifiab eoqvi ipfum cornu manibus triverit, & in eo luftrando curam adhibuerit diligentiorem. Circuli tertii Emblema pri¬ mum, qvo exhibetur homo alterum ma&ans, five expli¬ cetur per prilcum ritum noftratium, plagam Aqvilinam hoftib9 inferentium , utvultSaxonofter; five per modum qvo Cimbricae vates Sacrificia peregerunt, ex mente Stra¬ bonis, non multum refert. Quamvis locum aTcexStra- boneaddudhim, cum hac imaginedum confero, non mi- noresdifficultates pati is videatur, q vam ea qvae nos ex Sa¬ xone produximus. Ita vero Strabo lib. 7: de
tav K IfJL^uv S'iri'yivlouj toixtov, cti raig yuvai^iv ctvldu <?u$(>AT£vé(rouc , TagyjKohx&xv 7rpofxdvTeig isg&ajf 7ro- ÅioT^ifc^y ÅeuKeif/,oveg y Kagiroujhas éQttirlfåbs eirnce-
7T0P‘
Monumenta DaN.
7rc^7rvjpihctj , %a,Åxxv e^xtrcq, yvfxvoTrodep: toic, xv cl!%{jlclÅ6otoic did rx spalvKedx crvvYjvrm fyQtjg&g. Kala^eipacrcif d' dvrxc r/yov eir) x^arr^a %ctAxxv o- crov dfjLtpcgeoov eixocrt' &%ov de dvaQdS-pav, yjv dva.Qd.cr a, vi re^7rerrip rx ÅéQrf©*, eÅcufxdlo/uL&i exarov fjLereoo %i- c&£vtcl' ex de rx 7reo%eo[/.évx di{j,dJ(& cie rov x^ctrvjoa , /j.avrdav nvd enxvlo &c. Strabo faminas ha(ce vocat divinationis peritas & Sacerdotes, 'ur^ofj.avreic^ in Grar- co, vates vocant qvidam, qvia ut paulo poft loqvitur, p/.avrdav nvd evrixvlo: non igitur afieqvor, qvare a Te appellentur mulieres Danicæ incantatrices& veneficæ, ni¬ li exiftimes omnes Ethnicorum facerdotes & vates tam malculim qvam feqvioris fexus, veneficiis lacra fua per- egifie_?. Quin harum habitum a Strabone delineatum fi expendamus, nec hic cum icone qvadrare videtur. ITc- Adrpixec, inqvitStrabo; at nofter (ev noftra, fi ita lubet, vix capillorum oftentat rudimenta, tantum abeft ut lon¬ gos mulierum cirros exhibeat. Vatibus lftis vertis alba_j; hic nofter nudus plane j unde nec linteis e carbalo, fub- ter tunicam fibulis nexis, nec Zonå ullå aheneå indiget. Pedes qvidem nudi, cum totum corpustale fit. Haec de habitu. Perpende jam,Vir Clarifsime,facrificandi ritum, cum inrtrumentisnecefiariis & modo ipfo, nihil horum tuae opinioni favere mihi videtur. Ubi hic Grateris vefti- gia,ad qvem captivus protrahebatur? ubi pulpitum qvod agiliter leandere folet lacrificatura? ubi Lebis? ubi Crater fangvini excipiendo deftinatus? Modum alpice: non in (ubiimi tollitur jugulandus nofter: fed decumbit fupinus. Jugulabatur capcivus juxta Strabonem; nofter vulneribus qvatuor abdomini infliéfis (fi praecise omnia examinanda) mortem fubit. Si ultima verba huc faltem fpedkrc pu* tas,cur pluribus vulneribus (cinditur venter? cur inteftina in confpedum non protrahuntur? qvorum fpeculatio maxime neceflaria erat. Sed hilcenon immorabor, curo exiftimem in tantis antiqvitatum tenebris omnia tam ao curaté examinari non debere_j. Hoc vero non pofitira
d 5 noti
Additamenta ad
g
non monere, qvod pag.165, ubi fabricam cornu percur¬ ris, tredecim numeres in eo annulos, qvod & pagina 185 innuere videris, contra ocularem demonftrationcm toti¬ es a me fa&am. Deceptum te arbitror internodiorum-» numero , qvæ circulorum non conftituunt numerum. Ul¬ timi enim duo minores anuli, qvos qvatuor putas, di- fcreti non funt, fed qvilibet eorum bina obtinet interno¬ dia. Hinc non me, fed te innumero horum anulorum hallucinatum efle vides. Unde non miror in aliis qvoq; fabricam hujus cornu fpeftantibus erratum effe, cum plus Glyptae imperitiae, qvam fideli meae tributum fit relationi. Optaflem virum excellentifsimum, toties aureum iftud cornu manibus fuis trivifle, qvoties ego, qvi minutifsima ejus momenta Audio haud levi fum rimatus, de qvibus- dam qvin longe aliter judicaflet, non dubito. Animad- vertifles qvoq;,finedubio,qvidcaufae fuerit, qvod dupli¬ cis crucis figuram & terna pumfla qvater (qvinqvies vole« bas dicere, ut infra) in fexto annulo formata omiferim, ut p.i74Conq vereris. Haec enim omnia ad figuras fignifica- tivas(utica loqvar) hujus cornu non fpeftanr. Nam nec pun<Aulisconfiantlamin«eimprefsis,nec anaglyptice emi¬ nent, ut reliqva. Sed foramina lunt hujus figurae, exterio¬ rem laminam penetrantia, qvod aliter adumbrareGlyptes non potuit qvam nigro colore, qvoumbrolas corporum partes exprimere folent pidores. Nihil igitur denotarem pollunt fimile reliqvis; led ufura aliqvem habuifle mihi perfvadeo. Sercnilsimus Princeps nofler Christianus V. qvi jam Cornu illud polsidet, hifce foraminibus gemmas ad ornatum infertas fuifleexiflimat, conjccflura probabi¬ li. Ligamenta & lora hilce aptari potuifle, qvibuscornu collo aut humeris geflantis alligabatur, dicere qvis polfet. Sed nihil certi hac in re flatuo, cum arbitrer nodos & arti¬ culos, anulos diftingventes, huic muneri abundéfuffice- rc potuifle. Quamvis vero ex hifce foraminibus duo illa majora in qvibus lineæ decuflatim (e lecant, figura cruces tcferantj hoc tamen voluifle artificem , mihi perfvadere_?
non
Monumenta Dan.
hon valeo : anaglyptice enim aut puncfatim id pratftitiffeÉ potius, ut reliqvis figuris hæceffet conformis, qvam cir¬ culum perforando. Hjusdemcenfus eft& foramen* qvod lireram vocas Pythagoricam * qvæ tam alienå efl: i noft ra_? Litcratura, qvam Pythagoras iple a Runis. Mirari igitur definat VirClarifs: fi ego dvToifJyji; ea hic oblervaverim» qvae commode in tabella exprimi neqviverint, qv«eq;alii ex Schematismo haud rede colligunt. Quod paginabo probate allaboras, Cornu aureum in hunc folum lifum fabricatum , ut eo præfidum vigilantiam tentaret Rex,qvi- cunq; tandem is fuerit (Nam de Haraldo id non memo¬ rant Hiftoriæ noflraO eo nomine, quod Regi nullipsfuent liber cornu artificiose fieri mandare , quodque aha figi rr a , eadem carere non potuerit objectione' quodque rudic maf fa facilius occultari pofiit d fure , epicam cornu i atrii ma¬ gnum miro artificio conditum— Non video qvafatione hinc leqvatur,in nullum alium ulurh fabricatum illud fu- ifle qvam qvod eo præfklum vigilantiam exploraverit Rex. Rem jufta lance fi ponderaveris; videbis armillas fa¬ bricatas Ut brachia cingant: annulos, ut digitos 5 cornua j ut inflentur: fed biviis expolita haec, fidem hominum iis ut tentarenf. Si Rexannulum fuum qvtm digitis geflabac expofuifletad præfidum vigilantiam tenibiidam, anidcir- co qvis rite inde collegifTet non alio fine fabtefatfurti fliif- ie? cum tamen manifefto conflaret. Regem hunc Elabo¬ rari curafle, digitum utornaret,atq;hoc officium per afi- qvot annos fuflinuiffe potuit, ahteqvarri in fecundaritim fflum ufum traduceretur. Si inter finem fabricationis 8c finem expofitioriisdiftihxéHmnSjVéritas’érflitipimp^tirlo. Mirum Tibt vir dar i fs:& difficile credi itu non efl zt,dure^ ttm cornu Danicum adeo rtiagnums adeo grave fabrefax fhtm fuifie ad ufum' litui buccinxve 5 feu Venatoria , jiu bellica: fi alia ejus generis apud nos e^f antra majbra & ponderbfiora ex aere vidifles. Arfrufia: iri patria dita , tt- num extititatreum, qvbd, me puero, ad fuosufds tradu¬ xerunt Mufici , qvod fi ve pondus five magnitudinem Fpe-
Additamenta ad
P
des, aureo hoc erat duplo majus, alibi apud nos plura funte- jus generis. T uba, eximia arte (culptili,ex ebore fabrefada qvam dono Magnifici Dn. Cancellarii Dn.Ch rist ian i Th omæi Sehefted teneo , librarum efl: fex, longitudi¬ ne pedum duorum i unciarum trium. Quae in Florenti¬ no confpiciuntur Gazophilacio, ni me fallat ratiocinatio, parum pondere & longitudine ab hoc differt. Is qvi in noftris non eft VerfatUs antiqvitatibus , & fragmenta ac ru¬ dera variarum rerum adhuc extantia non viderit, multa eorum veri ipeciem non habere exiftimabit. Fxrerorum ejus generis lurtra Cornua, qvantum Rolandi fuiffeexifti- mas,Q/m^//didum,deqvodifreruimu9Monument.Da- nic.lib. V? Quantum Alexandri Magni qvojtotum exerci¬ tum djlperfum colligere valuit, cujus diameter qvinq; fu¬ it cubitorum , ut de eo dodé differit Arhanafius Kircherus lib.2. Artis magnae lucis & umbrae parte i. c. 7. ubi ex pro- feflo de eo agit. Nec refert anfulis deftilutum quod fuerit nojlrum cornu ut fic afiulue manu gejlari necejsumjit , ac fic inter dimicandum venandumfy non exiguo foret impedi- mento- Xlaruit enim anfulis Alexandri Magni cornu, ca¬ rent & anfulis tubae bellicae vulgares, qvae jaminufu, nec tamen afsidué manibus geftantur,& qvamvis duplo aut triplo majores fint nofiro cornu, buccinatoribus tamen in bello nullo funt impedimento. Qjjidni igitur & hoc no* ftro cornu contingere pofTe credendum? Quod regeris, vir eximie, experientiae & oculari demonftrationi repu¬ gnat. .Ad commifsuras fcilicet tinnulorum eminentias non tam extuberare prominere videri, ut tora facile difcur - Ycrenon permijennt- Cui hic jam credendum, Domino Liceto, qvi cornu illud aureum nunqvam vidit* fed ex ico¬ ne laltem rem aeftimat; an mihi , qvi toties manibus illud tradavi,&minutilsimos apices non lemel magnå curåfum rimatus, candido cenfori aeftimandum relinqvo. Quod pagina feqventi 177 conqvereris, me praeteriifie pundatas imaginesqvae annulo primo proponuntur, id qvo jurtj» fiat; «Riment illi qvi legerunt ea qvx de ipfis fcripfimus
mi*
Monumenta Dan.
Jjag. 7 1 primae editionis Aurei cornu, & pag. 428 fecun¬ dae, Monumentis Danicis infertae, ubi dilertius, qvid dé iis fentiendum in genere monuimus. Ego potius jure videor hoc in Te, VirClarifsrdefiderarepofie* qvod figu¬ ras & imagines eminentes & principales miicueris cum punctatis & minus principalibus, qvae alterius lunt naturae & artificii, qvaecp tantam curam reqvireré hOn videntur. £t miror ego cur non pari ratione explicueris fimbrias tri¬ angulares in lingulis internodiis, cum pundulis etiam con¬ fient & ejusdem cum reiiqvis pundatis fintcenfiis, qvasff me praeteritas arbitraris. Quarcretforfan aliq vis, qvibus in¬ diciis colligatdodilsimus Licetus, hominem fimtlradefii- tutum lacerdotem efie ? cum aeq* nudus iit ac reliqvi , nul- loq,- habitu lacerdotali praeditus , omnesq;qvi hanc ima¬ ginem vident, tatis judicare valeant, non (ludio, fed cafii abruptam & demptam ei elle finifiranu. Tantum refert rem non eximagihibus, fed ex ipfius nativa indole &con- (litutione defcribere. Pagina 183 lulpicaris in iitiaguncula lexti anntili non affici nafi eminentiam nec oculorum aut ci¬ ris ulla vcfiigia , qvod obiit erat a fuerint ob auri mollitiem attritione d duritie telluris , in qvd diu neglectum jacuit , 03 comprefione tum puella inventrici* cornu , anxie Jolh- citefy purgantis , tum aurificis , idem jujsu Regis repurgan¬ tis. Hanc fulpicionem facile Tibi exemifietipla repurga¬ ti cornu conllitutio, fi vidilfes. Quin tecum cogita, qvi fieri potuiflet, uttanrum huicuni figurae politura decefsifi fet, reiiqvis minoribus lalvis/ fi tantum auri proportio¬ nalitet, omnibus icunculis fuifiet abrafum, plusprofedo in pondere fuifiet defideratum, hec imagines & figurae re- liqvæ, tamexadé fuis lineamentis, qvod debebant reprae- fentarent. In numero annulorum qvod pag. feqventi er¬ ratum fit, ex fupra didis patet. Non enim fex funt mino¬ res, fed qvatuor, extremis duobus peculiari artificio du¬ plicatis. Sed Tibi Vir Clarilsime, haec aliaq; minutiora^ condonanda , qvae non ex icone peti poterant, fed re ipså i 6c mea relatione, cui fides omnino debetur. Optarem
e iteruttt
Additamenta ad
iterum , manibus & oculis ipfum aureum cornu ufurpare ucpoffes: qvindeqvibusdam longe aliter pronuntiaturus efles non dubitarem. Usq;dum hoc detur, mihi oculato terti crede & fovere perge. Vale Hafniae V Kal.Deeemb. Anni do Idcxlvi. r.
OLAllS WORM D.
A4cd. Prof- Regim-
-r' ■ . . 'A
Huic, annectere non incongruum, elegans Elogium Dn. Pighetti , qvod Epiftolæ fuae ad me inferuit Reveren¬ dus vir !)n9 F. Angelicus Aprofius Vintimigliain lib.dido La Sferza Poetica cap.n, edito Venetus Anno cb bcxun.
SPECTATO R
AUREUM QVOD CERNIS CORNU MIRIS DITAT dM HIEROGLYPHICIS ,
MARTIS OLIM BUCCINA Fui,
CANENS QVE CLASSICUM MORTALES
AD ARMA, AD CLADES INFLAMMABAM,
NUNC DICATUS BROMIO CYATHUS REGIAS AD MENSAS EXHILARANDAS OMINE FAUSTO . TRANSLATUS SdM.
INTUS MERO REPLETUS IN MORTALIUM PECTORA PACEM HILARITATEMQ;
DEMITTO.
FORIS VETUSTIS EXORNATUS IMAGINIBUS AUREA DOCTISSIMI OLAI WORMII DISSERTATIONE ANIMATIS,
PENITIORIS ERUDITIONIS SITIM ETIAM EXTINGVO.
UNA (MIHI CREDAS)
FELICIOR MANET SORS;
FAMÆ TANDEM BUCCINA FIAM ,
UT
CHRISTIANI V.
DANIÆ AC NORVEGIÆ PRINCIPIS INCLYTI
tER«
I
Monumenta DaN.
9
FERREA HAC ÆTATE SUIS IN REGIONIBUS AUREI SECULI RESTITUTORIS DOMINI MEI AUGUSTI GLORIOSA POSSIM CANERE FACINORA ABI LÆTUS.
Lib. 5-Pag. 449. Lin 19.
Forfan in Monumento hoc Landerupenfi fecundo* pro H legendum G,proHUD,GUD>utficNADE HUS GUD. ut in prima ferie pro AIE,GIE. In nota Trithe- mianadefideratur falcim linea transverfa finiftra, circulo apponenda. Fari modo fi pro ON legas OC, comple¬ to circulo cum transverfali , omnia erunt clariora, &hic emergic fenlus manifeftfsimus. GUD GIE KONGEN DEN 1 1 1 1 CHRESTEAN OC HANS DRONNING ANNA KATRIN A NÅDE HUSGUD.
DEUS DET REGI IIII CHRISTIANO ET RE¬ GINÆ ANNÆ CaTHARINÆ GRATIAM APUD DEUM. Lib. VI. pag 489.
Dfe Templo Mirabili.
Tandem ex qvodam qvi diligentius templum hoc fubeerraneum perluftravit , intellexi illud longitudine elfc pedum <57j latitudine :4, pari ferme altitudine.
Romæ templum fuit lubterraneum Confi, & fubter- raneæ Ditis aræ; imo vereres Diis inferis ferobes fubterra- neas 8c Nymphis antra effodifie legimus.
Aft qvid miramur templum fubterrarteum? cum te¬ lte Agricola libro de fubterraneis Animantibus, in Alpib9 Corolum, arx confpiciatur fubterranea, in qvam, nec e- qvites nec pedites poflunt afcendere, led cum homines* tum omnia advivendum necelfariaad ipfam attrahuntur.1 Quinimo in Sedunis in traduSittenfi ad Bremilam pagum extareaitCcenobium ex rupe excila,fineullisfignis& tra¬ bibus ligneis formatum. Hoc cft templum, cubiculo, con¬ clave, culina, cella vinaria. In Saxoni* inter Blankebur-
e t gum
Additamenta ad
£
[tum & Halberftadium Arxeft Reineffenum di<5ta,in faxo incila, continens hypocaufta, conclavia, fcamna, (fabula , prxiepia, januas, feneffras, templum teftudinis figura, pi¬ la media rotunda infigne, licet extera fint qvadrata.
InTuringia qvoq; inter Vimariam & Blanchenhei- nam prope Meilingum pagum, fimilis ferme templo exce¬ pto. De qvibus hoc circumfertur Ænigma.
Dic qvibus in tern* arx alto condita monte
Mille ubi per tectum poflunt errare bidentes- Confule iplum Agricolam de pluribus.
Pag 492.
PdbBl^RK Melius & prifeis appellationibus magis congrue .i Kalfvel Kallr & Biorn , qvx utraq; propria funr.. Kalfur diduseft nobilis qvidam aulicus, OlaiCralsi Regis Norvegiæ, qvi in pugna Stikelftadenfi (adfus effc Regis ac Dominifui parricida, teffanteHilforiaNorVagica. Sicufi- tatum eft Kolbiorn a Kolur proprio & Biorn.
Lib. VI Monum.XUI. Pag. 506.
Prdo typographicopræmimut] Hunc morem nomina (ua ejusmodi dentibus five vario atramenti genere inlcri- bendi, five ferro incidendi veteribus in feptentrione fre- qventem fuiffe,vel ex eo colligere licec , qvod Unicornu qvod Ultrajedli in Belgio vifitur, literis Runicishoc no¬ men ^IRRI infculptum oftentet* Sverri autem nomen fuit proprium XXV Regis Norvagiæ, qvi imperavit circa annum Chrifti MCLXXX, cujus hiftoriam defcriptam_» vide in Chronico Norvagico lingva vernacula a me edito anno M DCXXX III. Hujusautem Regis cornu illud fu- iflc arbitror , eo qvod nomen ejus talibus literis qvæ tum apud Norvegos & nos in ufu fuerunt, infculprum polside- at. An inter K&fJLrjAia, Magni Regis, qvæSverro occupa¬ vit dum eum Bergis ex improvifo adortus in fugam conje¬ cit, occupatis omnibus ejus Regalibus, extiterit, utdocec Chron.Norv.pag.4i4.disqvirendumrelinqvo. Quo pa- dfo Ultrajedlum devenerit dicere neqveo: Relatio illade Hcnrico imperatore mihi valde (ufpedfa. Denseft Balenx,
qvaj
Monum. Dan.
qvæ in Septentrione in freto Davis capitur, nomenRegis KorvagicijIiterisNorVagicisinfcriptum obtinet) exNor- Vegia igitur delatum arbitror.
Pag 515.
kTff FflRI- Monuitme clarifs:Dn.Arngrimus p.m, talia nomina propria compofita , non commodérelolvi in proprium ^appellativum, led lemper exduobuspropriis conftare_?. Und cBergtbor ex propriis Bergur & 1 Thor re¬ di fsi m c trahitur, ut&inverfumejus 1 bor bcrgur. Sic Stem* thor &c Nhor/te in } qvorum utrumq; proprium ed.
hYÅM • De nomine S/^ait, qvodredilsimé per duplex L in medio & D in fine leribendum volunt accuratiores prifcæ lingvae Critici, hoc tenendum , qvod a verbo sid jkwllda , qvod Poetice aliqvid leribere denotat, derivetur, unde non rede aut alterum L omittitur, aut I in fine pro D ponitur. Runis vero qvi literas laxis mandabant condo¬ nandum, fiqvandoin his &aliisexorbitaverint,ut in hoe Monumento fadum. Orthographiam Ver6 didam com¬ probant vetufiiilshna MSS.& lex Metrica de confonantiis lyllabarum, ut in illo:
HFdbbf }R IF *h£RFI sMFHk»
*iPd MH4 }Y M YIHAA. id eft :
Nemo me pro Scdldro habet
Periit enim mihi ars ifia _ >■
Rhythmus hic eft qvarta pars , five Piordungur Rhyth¬ mi ,c\x z\x\ Sextamn&llt &c Drottcpvatt appellant, & confiat priore Hemiftichio Snidhendu vel Snidhending} pofterio- resllbenduvd Nlhendmg Fitvero Sntdhenda vocali ante conlonantem unam vel geminatam , vel plures fimul mu¬ tata > vel faltemfonodifferente, ut in pradenti exemplo. A in Schalld erade pronunciandum ,& idem A in Haldmnz- n u e , Smd hend a m b o co n fti t u u n t. Quam Smdhcndamt sllhenda vel Alhendar lege metrica alternation femper (e- qvitur,ubi vocalisnecmutatur,necfono differt antecon- fonantem unam vel plures. Jam fi A/^//prod^//r/fcriba- tur)autpronuncietur,manifeftumeft, non easdem confo-
'e $ nantes
Additamenta ad
5*
nantes vocalem utrobiq; feqvi, & peccatum in Rhythmorum le- gescommitti. Eft autem noraenneutrius generis, utapud Latinos Mancipium, qvod ita declinant [ut exemplum prifoc de¬ clinationis habeas.] Singul. N. skalld. G. Skallds vel Skalld fins. D, Skalldc vel Skalldenu. A.Skalld\t\ Skalldtt. Ab\.Skallde\e\.Skalldinu. Pluraliter N . Skalld vel Ska/ldin. G.Skal/da vel Skalldana. D, & Abi. Skalldum vel Skalldunum. Ac. Skalld vel Skalldinu.
Pag. j 21.M0NUM. L
RIHR- Orate notat hoc in loco, aiioqvm AA RIH> ligar<S & nedlere fignificar, utcum notium nedtimus in ligamine aliqvo. Qvod etiam huc qvadrat. Vult enim Orationem Dominicam non femel ac iterum recitandam , fed pluries & inftantiusdeyote. Alias qyodj; in prilcalingva obtinetfignificationes , qvse huc trans¬ ferri pofFunt. rag.ead.MoN.II.
Hujus Monumenti fenfus & hicefiepoteft : ROGOPRO- PTER DEUM , UT ALII VIRI DOCTI QVI HUIC LO¬ CO FUERINT CUSTODES ORDINATI, ET OMNES QVI POSSUNT ASSEQVI PETITIONEM MEAM, UT MEMINERINT AN1MÆ MEÆ IN SANCTIS SUIS PRECIBUS. NOMEN MIHI ERAT GUNNERI, ET DOMUM HANC FABRICAVI. VALETE.
MRP-flfH-d Verbum compefitum å Vhrdur i. e. Cuftodia , Sc veita, hoc eft exhibere. Hinc Vatdveitjl.i & Vardhald idem no¬ tant, & Vordttr cuftodem ipfum. Vorn \Landvorn Terræ cuftodia & defenfio , ut fenfus fit : Qvi huic loco cuftodiendo ordinati fuerint.
HAAP- Stadur locus eft qvando generaliter fumitur: Sed hic & alias per excellentiam notat Refidentianj paftoralem cum Ia* crario domeftico. Inde libellus de caufis Sc controverfiis circa præbendas Ecclefiafticas, Stada-maal Islandis vocatur.
R4M KflMl Intelligere&afleqvi. Radan. Infinitivus eft. åPræfenti F.gRad, intelligo, capio, alleqvorconjedtura. Hinc Radgata, Ænigma, Griphus, qvem conjedtando afleqvinecefsu eft. Innuit procul dubio, aevo eo nori omnes de animae immorta¬ litate fatis fuifle cdodtos, fed fi qvis conjedtura afleqvi pofiet mentem ej us , pro Animaorent Pater nofter. &c.
Pag. f 2 j-. Gallia defcripferunt , &c.
Hujus delineationem licet promiferint qvidam , obtinere ta¬ men eam non licuit, anteqvam huc ad nos appuliflet illuftrifsim9 Heros Dn. Cafparus Coignet Dn9 .de laTH V1LLER IE, Baro de Courfon, Chriftianiffimo GalliarumRegi kconfiliis fecretiori- bus, tum ad regna feptentrionalia Legatus extraordinarius, vir de Aqyilonaribus hifce Regnis optime meritus. Iu cujus comi¬ tatu
Monumenta Dan.
$
tatu cum eflet vir eruditiffimus Dn IfaacusPeyrerius, mihi fami¬ liaris, tantum peramicos in Galliispræftitit, ut jam qvid huic Mo¬ numento fubfit , liqvido conllet. Hoc verb ut alios etiam non la¬ teat, lubetejus ad me Chriftnnopoli datas literas, aC una nuflasDo- miniduBuillbn hifcefubjungere,ut qvantoperé fæpenumero in talib9 hallucinentur , qvi vulgi fidunt relationibus , liqvido eo liet.
Clarissimo Viro
Dno. olao wormio
IfaacUs Peyrerius S. D.
T7 N accipe humant fime tuor mi , sjvas a me peti fi literas Gothicas , in. ^—Jjcr ipsas Pyramidi illi , qvx e Ii in Abbatia de Beaulieu , juxta oppidum de Loches agri Galiiarum Turotienfis. P fetido -Gothicas comperte s , qvas puras putas credtdf i Runtcas. o Abbatiam tllam ex profefo petiit ami¬ cus nofier , met jalicet, Tu i (fi Bottrdeloiii nofin , Dominus du Rutfon , ut pyramidern tllam inficeret (fi ferutaretur characteres , qvos fideli & eru¬ dita manu exfcrtpjit. Hominem puta non publici faporis , qvi ficus ficus novit, (fi cjvas novit ficus ficus vocat , (fic. Chrifiianopolt FU Idus Au- gufil , Anni MDCXL V.
De CharaCleribus Gothicis, qvi luperfunfc
in Monafterio Bellilocenii.
Oppidulumde Bellilocofitumelt ad Indum fi uvioliim, &di- ftat perqvingentospafluscirciteraboppidoLoehis [Gal.Loches] territorii Turor.enfis. In illooppidulo Monafteriumeft ordinis S. BenediChcbnitruCtum,dotatumcj,åFiilcone Comite Andegave- fi ScT.uronenfi , qvi ibi in templo, fub lamina lapidea eifigiem ejus etiam lapideam fuftinénte, condit’ efi: anno Cnrifti mxli. Adclau- jftrumMonachoru ftatcbnus L. pedes circiter altus, lapidib9 in fqva- marum formam difpoiitis, teCtus, SccolurUmsoCto Inftentatus. Illi exterius Unica qvidem fuperficies eft, in conum, ut dixi, vel ut vulgo loqvuntur in punCtum delinens: fed interi * paries opere te¬ ctorio dealbatus, oCto angulis & totidem faciebus, juxta litum» numerum^; columnarum diftingvitur. Andreas Qvercetanus, fi- veChefueus[Gall. du Cliefne] in libro qvem Gallice edidit & in- fcripfit: Des Antiqvites& Recerches des villesSc places de laFra- ce, pyramidern vocat, ait^; interius repletam efle characteribus, qvos alii Gothicos, alii Gallicos efle cenfent, ut pyramidern pro Cono, fic Gothicos charadteres, pro antiqvis ,vir in Hiftoria no- Itra magnus nominavit, more vulgi. At Gallicos, ideft, veterum Gallorum literas proponere, vel recipere non debuit in rebus, qvaj å. fexcentis tantum annis funt, necaccedunt ad veterum Gallorum tempora. Hanc clariflimi Scriptoris narrationem legendo non af- fecutus, locum adire conftitui, rem ipfam confpicere volui. Illae igitur delat’ , inveni turriculam hanc faftigiatam5 conditam fuifle
£FuD
4°
Additamenta ad
å Fulcone Comite, tauqvåm pileum mucronatum labro lapideo i ad Monafterii ufum faéto, & nunc qvoij; fuperftiti cooperiendo. Scalis pofteacompofitis afeendi, met]; 5c oculos circumtuli pero- ranem interiorem caviimc^; circuitum, facibus propius limul ad¬ motis, qvibus opus m hi eratad perlegendum, qvod inibi feriptum fama populari circumferebatur. Charadteres qvidem Romanos, fed aevi feqvioris & Barbari agnovi facile. Gothicos etiam voca¬ ri fcivi, verum fententias colligere nullo modo potui, folis apici¬ bus literarumextantibiis , & iis qvidem pallim &. multa ex parte pe¬ nitus deletis. Unicum de tot lineis reflabat vocabulum, idcj; non fanum: illud erat DEI: 1QVE. Qvod fic accepi, ut Ii latinum cf- fet legendum, effet Denique, fi Gallicum faceres Reliqve vel Reli qves, id eft Reliqvias. Qyod poflremum magis probavi, tanqvain mentio ibi fadta fuerit Reliqviarum, qvas Fundator Ful- co Jerufolymis & Roma ipfa rediens, multas Se magnas, ut in li¬ bris Monafterii legitur, ibi condidit atq; dicavit. Hæc tam parva & exilia , opinione vulgi magna & fpeciofå tot verbis explicare de¬ bui, ut dumjullibus amici noftri Bourdelotii, clariffimi viri, ac - qviefco.tuæ qvo<^; curiofitati, Peyrere dotftiflime, fatisfaciam , tuUmcj; Wormium, cujus nomen per te illuftrius indies apud nos eft, ne aliorum erroribus feducatur, admoneam , meliora, utfpe- ro, daturus, fi melior offeratur occafio. Lutetiæ Pariliorum No¬ nis Juliis, Anno ære Chrifti vulgaris clo Iocxlv.
Bmfion Aubinay*
v Icones Regum Galliarum editæ per Jacobum deBie, inHi- ftoria Chilperici Regis, mentionem faciunt, inferiptionis cujus- dam in Monumento hujus Regis literis Gothicis extante, fed fer- inone latino in hunc fenfum CHllfPERICUS HOC TEGI¬ TUR LAPIDE, fi qvis horum Charadierumexadtam no- bifeum communicaret delineationem , rem faceret gratiffimam.
*$(ose t
MONUMENTOR U M.
DANICORUM,
L IB 8cjR^ T 7{J <aMV S.
Caput Primu m.
Qnsid monumentum & cur bene meritis ponutur F
Niverfæ nature curfum dili-'
rit (PucrtxojTSgov , nihil aequé Naturae infitum,acDivinitaris&: immortali¬ tatis ftudium. Quod adeo omnibus; congenitum, ut quæcuncp tentent* quaecunq; moliantur, eb unicé ten¬ dant & dirigantur. Elegans in hanc lentendam extat locus 2. de Anima T ext. 54. ( pv<riKCorctlov toovsv roic £00 nv sgyoov b-
C TCL TsX&iOL K (JLYj Trr^OJfJ.Ctlci, Yj Ttjv ySVS(TlV aVTOfJLCtloV £%6i TO
TTOiYiaroui erspov ctov ciulb ftiovuev <?mov (Dulov^s (DvtovIivcItS an ugj tu 0«# [t6Ts%axnv y c\jvctvrcur .1 1 ctvrct yor.peu&vg 6^sysroun kclhhvx hsyici 7rgctrl&, beret yctrei (pvcriv 'ur^etrlli Nec mirum, cum etenim ab aeterno & divino principio de- fluxerint&paulatimdefecerintomnia; relidua Divinitatis & perpetuitatis favilla, non potefl: non tantum calorem accen¬ dere, & ad tanti boni pollefsionem continue inflammarem. Agunt igitur ejus gratia, quantum poflunt, ac quantum per naturam datum, Ea quidem quibus in Individuo perenna-
. A rc
gentilsime perferutatus Philolopho- rum Phaenix Ariftoteles, nihil repe-
5 monumentorum danicorum
re negatum’, fpecicrum propagatione animose id moliri tentant, alia aliis, fux tamen naturæ congruis & concefc fis mediis.
Inter reliqva homoipfe, animalium divinifsimum& pracfiantifsimum,cumpræreliqvisaddivinitatis&3etcrni- tatis participationem fe creatum ac natum , tacito natura: inrtin&u animadvertat , non folum naturalifsima hac via åPhilofophomonrtrata incedit, ut exoptatam hanc divi¬ ni".' :em& perpetuitatem aflfeqvatur: fcdpartim divini lu- mi isirradiatione,partim proprio mentisacumine,8calias ten*:arehauddefinit,qvibusadhanc metam pervenire, de¬ fio,. ataq, -aeternitate perfrui valeat commodifsime. Tu,tif- fima q videm illa ert,ut &: certi fsima,q væ cælcrtis fapien tia, facrarum literarum paginis compraehenfa monrtrat, qvå periveram in Mediatorem fidem, &(qvaeindepullulat) vi¬ tam Chrirtiano homine dignam eo tendimus. Minus ve¬ ro cuta, imo infida, lubrica, grata tamen mortalibus, nec obinfignem invita communi ufum penitus repudianda» qvam fibi excogitarunt ii, qvosre&i &honefti ardor ad arduum virtutis & honellatis culmen evexit.
Haec illa ert qvå bene meritis in memoriam Juflitiae adminirtratae,fortitudine&prudétia defcnfaepatria?,alio- jumq; praeclarorum facinorum ; arte & opera humana in histerrisqvaedam ponuntur Indicia, qvibuseorum memo¬ ria ab oblivionis eripitur violentia, aliiq; ad virtutis itet flrenue calcandum incitantur & animantur. Non enim fruftrå in Ajace exclamat Euripides:
<&eu tS S-clvovI®3 ag rct%eict roig EqoJdig IZctgig Slappes naj irgoSxg dÅi<r%eTaf.
Haecce Indicia comodo fatis vocabulo Graeci K evordtpia Romani Monumenta dixere, eo quod praelentes de praeteritis admoneat, ac porteris majorum praeclare gefta in memoriam revocet. Qvod eloquentiae parens ad Caelarem pulchre hifcc exprelsit: Sed ego qu* monumenti ratio fit , nomine ipfo admoneor , ad memoriam magisterare debere pojleritatis, quam ad prafentu tem -
LIBER PRIMUS. 3
por H gratiam. In eundem (enfum Varro de LinguaLatin.lib.j* Monere a memoria dittum , quod is qui monet proinde fit ac memoria. Sic monumenta qu<e in fepulcbris , <tsr ideo fecundum viam, quo pra¬ ter euntes admoneant Je fuijse illos ejje mortales. Et Florenti¬ nus Jurisconf lib. 7. Inftit : Monumentum generaliter res eH me¬ moria caufa in pof erum prodita i in qua fi corpus vel reliquia inferan¬ tur i fiet [epulcrum.
Cum vero varia fint quæ geftorum feriem in memori¬ am nobis revocare valeant, Delubra fcilicet, Arae, Sepulcra* Tituli, Fora, Obelifci,Statuæ, Templa ejusq; generis infini¬ ta; hinefadumutmonumenti Voxad omnia haec exprimen¬ da fit tradu&a. Vel Fefto fuffragante, cum ait: Monumentum esi quod mortui cau/a ad ficatum efl3 <stquicquidin memoriam alicu- jm facium eff ut fana, porticus , feripta carmina. Qua: tamen nonfoliim prodiverfitate gentium& nationum variismodis Varioqve opere fiint fabricata & exftru&a: fed etiam in uno eodemq; terræ tra&u, pro temporis & circum flandarum va¬ rietate; materiae» figura:, apparatus & magnificentia: diver- fitatem fortita.
De his cum certatim a multis a&um videam, & tamen ea qvæMonumentorum in Dania exflrudorum eoncernantra- tiones, plane praetermifla, nonnullius precii operam me fa- tfurum confido, fi ea qvae in hoegenere, vel literis a noflrati- bus aut exteris confignata reperi , vel fide digna relatione &c ctuToipla, comprobata vidi, in medium, tempore & ulterio¬ ri experientia elimanda produxero, conatum hunc favo* rem apud bonos & candidos inventurum confidens.
Caput Secundum,
T)e variis antiqvorum monumentorum in Dania ext antium generibus.
pRiusqvam de Monumentis patriae noflraeantiqvis difle« rere aggredior, ingenue proteftor, neqvaqvam mihi in
A z ani-
4 MONUMENTORUM DANICORUM
animo effe, omnia ca qvæ fub monumenti titulocomprae- hendi poffunt, & apud nos reperiuntur, delineando proleqvi, fed principalia laltim, &eaqvaecuriofuminveftigatoremvel raritatis, vel majeftatis,velantiquitatislingularisnominealli- ccre poliunt.
Horum rudera adhuc apud nos extantia dum accura¬ tius perluftro, non omnia ejusdem generis fuiffe comperio. Materiam namq; ex qva fabricata conliderans, vel terrea pla¬ ne, vel lapidea &c laxea, vel mixta ex utrisq; fele nobis offe¬ runt. Ufum vero leu finem relpiciens, alia ut Idolorum in- fervirent cultui, ac hoftiis immolandis oportunitatem prae¬ berent, ere&a cerno, nobis (Delubrorum & ^Ararum nomine infignienda: alia Sepulcbra lunt& mortuis humandis dcfti- nata: alia laudes & encomia demortuorum charadleribus Patriis lev Runicis continentia, Epitapbia dicimus: Illa vero qvae genealogias & praecipuas qvasdam res geftas brevi ac la¬ conico ffcylo perftringunt fi Monumenta ftridé appellaveri¬ mus, veniam precamur. Sunt & Fora antiqva, litibus diri- mendisolim deftinata: Qrci, duellis & praeliis deputati: Li¬ mites , feu termini laxei, principatus, territoria, fundos &a- gros praecipua qvadam religionedirimentia. Ex hilce majo¬ ris momenti (eligemus , de qvibus in generali hac Monume- torum Danicorum confiderationeqvaedam praelibanda , po- tiora fpeciali Infcriptionum tradlatui relervaturi.
Caput Tertium.
De Delubris &$Ans rueterumcDanorum .
Sacris ut ordiamur; Majores noftros duobus potilsi- ^mum in locis rem divinam fecifle & Idolis luis iacrifi- caffe invenio. Qvandoq; in Delubris fanis fumptuose la¬ tis exftru&is; qvandoq; fub dio, inaris peculiari modofabri- catis: qvod evidenter låtis edocent rudera adhuc apud nos cpnfpicua. Idola n : fua 0f tirgUtW difta , primitus mapali- i$ & tuguriolis tegebant veteres, prxter decorem effe exifti-
man-
. LIBER PRIMUS.
3
mantes Deos teclis claudi, inprimis ubi cultibus debitis pla¬ cari , & majeftacem fuam exferere debebant. Crefcente vero luxu,qvibusdam in locis fumptuola ipfis aedificabant Delu¬ bra , lararia <$c lana. Hinc eft quod Tacitus de moribus Gcr- man. lcribat veteres Germanos, alia nulla Deorum templa habu - ijfie-, quam lucos nemora j Deorum fuorum nominibus appellatru.
Quin fi Clementi Alexandrino in Protreptico fides ha¬ benda, ex lepulchris orta lunt templa. Sic enim ille: Super- Jiitio templa condere per/uafit. Qtue enim prius hominum Jepulchra fu¬ erunt magnificentius condita , templorum appellatione vocata funt: Nam apud Larifcam civitatem in arce 3 in templo Falladis , Acrifiife- pulchrum fuit-, quod nunc /aerarii loco celebratur: In arce quojAthcni- enfi-, ut est ab Antiocho in nono Hijlori arum feriptum , Cereris fepul- chrumfuit: in templo veroFalladis, quem Toliada Græd appellant jacet Erichtomus. Ismarus autem Eumolphi atj Diaræ filius in E- leufine , una cum Celei natabus fepultus. Hæc ille. Pari modo a- pud nos obfervareficet, qvod prope iepulchra Regum Eth¬ nicorum, Templa a Chrifiianis fuccefioribus fintexftru&a, ut monumenta efient defunctorum; led qvia grandes iftos fepulchrorum tumulos ex terra aggeftos in templa converte¬ re non potuerunt, prope, vel juxta illos, ædes Chrifto dicatas pofuerunt , ut cernere licet Jellingæ in Cimbria, Horleviæin Selandia & patsim alibi.
Delubrorum qvibusdam in locis majeftas major, qvi- busdam minor. Sumptuofilsimum Upfaliæ fuifle ferunt, qvod totum auro fulgebat, cujus delineationem vide apud Olaum Magnum lib.$. cap.6. AlbertusCrantzius in praefa¬ tione libri prim i Sveciæ de eo ficdifierit: Nobilifiimagens Sve- eorum templum habuit quod Vpjala dicitur: Sedes hodie metropoli - tana regni ibi perdurat , non longe d civitatibus Sic tona is' Dirca . In hoc templo ( quod totum fulgebat ex auro ) fiatuas trium veneraban¬ tur Deorum antequam (jhrtjlo crederent. Et paulo poft: Arbor juxta templum flabat ingens , patulis diffuja ramis , æjlate is' hyemt juxta virens: genus ejus nemo potuit edicere . Fons fcaturivit ad lo¬ cum Sacrificiorum ; Sacrificaturi hominem hic immer fer evivum: qvi tY . Å i fif*'
(6 MONUMENTORUM DANICORUM
fi facilé Mergeretur jauflum renuntiavere votum. „Aurea catena fer - tur cinxijje templum ad mcrniana , domiis^ fafligia JuJpenfa , late ru¬ tilans aecefluris. Nam templum in planitie Jitum montibus ambitur.
Nec minoris aeftimii fuiffe videtur fanum & lararium * qvod in Norvcgia propeNidrofiam extitit in Quod
ab Haqvino comite Ladejarl dido, magnifice exornatum e- rat. Refertnamq, Snorro Sturlae in hiftoria Olai Tryggonis, cum» cumNorvegiamadChriftianam religionem perduce¬ re conaretur, hujus fani idola confrcgiflc, tedum diruifle, & ingentem ex auro annulum , qvi januam & valvas exorna¬ bat, tanqvam magnificentia! teftem abftulilfe. Quem an¬ nulum deinde Sigrid<t Stor radet dono mifit, cum ejus ambi¬ ret conjuguim_>.
In qvibusdam Norvegiæ locis etiam num Crypta con- Ipiciuntur fubterraneæ, partim durilsimispetrisincilæ,par- tim ingentium laxorum accumulatione congeftae, qvæ huic ufui olimdcputatæ creduntur. Cujus generis illa: funt, qvae in ditione Afioenfi juxta parochiam £}UttlC adhuc oftentan- tur, item illae in Sodenes-, parochia aliæcpalibi.
Nec Illandia fuis deftituebatur Delubris & fanis, Arngri* mo noftro Lararia didis, qvorum delineationem ex ejusdem Crymog£æIib.i.cap.7*hicrepetere licet: Lararium quodlibet > inqvi t,pro ratione hujus terra , magnifice exflruElum erat . Quorum duo leguntur fuifieCXXpedum longa; V num inprrefeSlura fcfll IflandiceBorealU: alterum in RiCdkXWtålmeridionalis IjlandU :
hoc quidem pedes latum LX. Singula ad hac Lararia Fanum in Jacelli morem fibi adjunhlum habebant. Hic locus JacratiJsimus: Hic idola &Dii manufaFli in fuppedaneo feu ara quadam confiflebant : quos circum pecudes iisdem maSland <t diffonebantur. Mox poft qvædam cx ^ tøtM : FRdYY-f FIR+A MA HAA* HldFM- T+t YIFJMIY *AYYUY AY MbUthA AFAh Yil- MRU MA MFIM>I A n*Rd LH>h A HA /IM>RI HbAYhA- K FdFWtf ft MI A ftlFMK 4-M. A MIY *fMMI WflN
H AY HAAhtA B AYH YI *F A YAY>Ak. MA HFIMI IYAAA BMt UA AM YIA YI dF FH- *M> TK MA MA 4IF FA-
FIf\
LIBER PRIMUS.’
t
FIK m Y*MhY &c. UA MIA *Mtf w
^n^B^l^M^K^l^MnKYliFnmBIHPRIiraF-J-AYiR AY Flf Ante Deorum illud Suppedaneum in prodiFlit fanis [itum > Ara exJlruFla flabat ferro fuperné invejlita ; ne igni) qui ibi perennis effe debuit , loderetur. In ara etiam lebes Jeu oneum vafculum repo/i - tum erat , quo bojliarum [anguis exciperetur ; adjuncla lujlrtca CJT 4- /pergillo-, adviFlimarum eruor em aflantibus afjergendum. In ara pra¬ ter e d annutus afiervabatur argenteus (vel ex orichalco ) unciarum XX. quem foren fi aliquo munere [ungentes , jusjurandum jam proflituri , vi FI imarum illimtum eruor e , religiose inter jurandum contreFlabant. AdviFlimasutplurimum quadrupedes deflinabamur in facrificantium epulas convertendo. Quamvis interim (dolendum) comperiam cæcos ethnicos viflimts humanis etiam ujos loco prodiSlo pro Laram fonbm puteus profundif imus, in quem viFlimo humano demergebantur : Qui puteus d Sacrificio ^fOtfclDd diFlus esi.
In Dania (qvod qvidem Iciam) nullibi talium jam ex- tant rudera 5 forlån qvod majores noftri, Chriftianis facris im¬ buti, omni conatu tantæ idololatriae abominationem tolle¬ re ftudentes, loca inligniora huic deftinata, vel penitus dc- ftruxerint, vel ubivifebantur, eorum loco vero Deo templa dicaverint, fuperftitionem in cultum divinum permutantes, omnemq; Idolorum memoriam radicitus exftirparc conan- tes. Unde non raro menlås ararum, adhuc in campis &lilvis extantium,disjedas & dilsipatas cernere licet.
Ararum ftrudura apud nos varia eft. Maxima ex par¬ te congefto ex terra conftant tumulo, in cujus fummitate tria ingentia laxa, qvartum illudq; majus, latius ac planius liifti- nent,fulciuntacfuftentant,utinftarmenfætribus fulcris in¬ nixas emineat. Sub hac mole, cavitas vilitur , in qvibusdam vafta fatis, in aliis terra & lapidibus repleta, qvæ fangvini vi- dimarum recipiendo deputata creditur. Rarum eft li hic i- gnibus excutiendis aptos filices non invenias. Alio enim qvåm ex filicibus excuffo, vidimis cremandis adhibere nefas duxerunt.
Quibusdam in locis apparatu majori cxftrudas cernere
licet,
g MONUMENTORUM DåNICORUM
licet, tam circa radicem qvatn circa apicem coronam ex /axis minoribus contextam habentes. Raro unicam /olam in ve¬ nies, læpiiis tres, brevi intervallo a feinvicem diftantes, inho¬ norem trium primariorum Idolorum eredas. Unica ubi vi- fitur, maxima ex parte iepulchro impofita effe /olet, eo fine, ut ibidem in memoriam defundi qvotannis /aera peragan¬ tur. Hujus generis eximia extat in Selandia, juxta viam regi¬ am qva iturad pagum 33/rcfC / hujus ftruduræ.
Ex faxis rudioribus mediocribus, quadratain longi¬ tudinem tendens, duda eft area; huic tres colles feu tu¬ muli inclufijundiqjcircaradicem, ejusdem fermemagni- tudinis faxiscindi. Major meditullium occupans, in a- pice aram habet ex faxis qvatuor ftupendæ magnitudinis exflrudam ,Tta ut triaqvartum maximum 8c planum fu- ftineant. Non procul hinc tumulus vifitur alius, fub qvo gigantem &U1$ficCrt4Xtfct’ didum, fepultum ferunt, fexaginta paffus longus, duodecim latus, cujus ambitus q vinqvaginta fex continet ingentis magnitudinis faxa_% Mole« hæc faxo percu/Ta , reboat, ut concameratum opus
ful>
LIBER PRIMUS.
9
fu bede colligere facile qvispofsit. In Frida tales aras ex¬ tare ex Ubbonis Emmii lib. t. Hiflor. Frif. pag. 2i. memo- nuit virclarifsimus Stephanus Stephanius HiftoricusRe- gius. Ubi deiisita diderit Emmius: Commemoratione dignum videtur, notatum quoj ab aliis , quod in Ijegione hac indentis molis fa- xa complura , quæ nulla veHatione , nulla vi hominum illae deportari potuifse ob magnitudinem credas , congefla inveniantur , quorum ea diffofltio est , ut aras referre videantur . Nam jacentibus nonnul¬ lis, alia iis impofita funt plana , relictum j foramen anguflum , per qvod reptare homo pojsit. Fabula fert paganos quondam humanis hofhis litare folitos ea per foramina maciandos homines tran fir e coé- gtffe, <y fler cor e aliis j immunditiis , conjeElu vulgi foedatos in tran - Jitu conflit ut osj ad aras immolajfe: eum ritum adEonifaciiEpif co¬ pi VltrajeHini tempora duraffe. Qvam ob caufam etiamnunc turpe nomen foraminibus illis apud incolas reflare putatur. E) u s gen e- ris & alia multa apud nos extant, qu.e curiofum fpedla- torem non immerito in admirationem rapere poliunt. Sed quibus <Sc qualibus Diis in hifce, facra fiebant brevi¬ bus defpiciamus.
Caput Qvartum.
Ve Viis & Idolis ‘veterum Vunorurru .
jEorum, qvibus vota fua nuncupare confueverunt majores , ut numen frivolum, ita numerus incertus: i nterim in majoris & minoris pretii didincios fuilTe , hiflo- riætedantur. Saxonem nortrum de prsecipuis audiamus diderentem, ac qvibus artibus & machinis mortales hi, apud feptetrionales divinitatisgloriamlintalTecuti difer- tis exponentem: Olim inquit, quidam magica artis imbuti Thor videlicet ty Othinus aliiq, complures miranda profligtorum machina¬ tione callentes , obtentis fimplicium animis divinitatis flbi fafligium arrogare ceperunt. Qvtppe Norvegiam , Sueciam ac (Daniam va- niftimce credulitatis laqueis circumventas ad cultus flbi pendendi flu- dium concitantes -praecipuo ludificationis fure contagio rejferfermt. A-
B deo
io MONUMENTORUM DANICORUM
deonamfa fallaci* eorum ejjeclus percrcbuit , ut in ipfis cateri quan- dam numinum potentiam veneranter , eosq. Deos velDeorum compli¬ ces autumantes , veneficiorum Jolemniavota dependerent & errori [a- crilego , refpeElum [acris debitum exhiberent. Qvo evenit ut legitima feriarum feries apud nos eorundem nominibus cenjeatur , cum ipjis La¬ tinorum veteres , five a (Deorum Juorum vocabulis , Jive d fepteno pla¬ netarum numero , nuncupationem Jingulatim adaptajie nojcantur. Thori Idolum, regni Norvegici fceptra tenente RegeO- laoTryggonis, magna in æflimatione fuifle apud Nidro- fienfes teflatur Hift.Norv. Cum in fano Idololatrarum Ni- drofienfium, Thori flatuam auro & argento magnifice exornatam, & in fella in medio reliquorum collocatam offendi flet Rex idem (qui fe illorum facra fpe&atum ve- niflefimulabat) illud malleo confregit ac dejecit, comiti¬ bus ejus reliqua flrénuc conterentibus, & idolomaniae foeditatem cun<51is exprobantibus.
Duobus hifce, numen tertium adjecerunt, quod mafculini aut foeminini num extiterit fexus, incertum: licet foemineochoropluresilludadfcripferint: Hocaqui- busdam , Fricco vel Frigo ; ab aliis Frigga , Frea vel Frejia vo¬ catum invenio; qui Othiniuxorcmlcprtationibus& fur¬ tis celebrem, eam fuifle volunt. Ab hac dies veneris JfC* ttøg vel noflratibus indigitatur, item quas
jam dicimus, nuncupantur.
Nec mirum cuiquam videri debet defexu dubitari, fiquidem deVenere & Luna quid aliæ gentes flatuerint, abunde conflat eis qui bonos autores cum cura luflra- runt. Dignusnotatu locuseflapudMacrobiumSaturnal. lib.3.cap.g. Apud Calvum ABerianusaf firmat legendum :
Follentem FDeum Vene renu
non (Deam. Signum etiam ejus efl Cypri, barbatum corpore , [ed ve¬ jle muliebri cum Jceptro ac Jlatura virili , & putant eandem marem isr fceminam ej?e. Ari/lophanes eam AQ^bchrov appellat. Lavinus etiam Jic ait : Venerem igitur almam adorans , fivefcemina Jive
mas
LIBER PRIMUS.
It
mas est, ita ut alma noHiluca eft. F hilo charm quolp in Atthide ean¬ dem affirmat effe Lunam , isr et Jacrificiumfacere viros cumvejle mu¬ liebri, mulieres cum virili , quod eadem <ymas * (limatur <S fcemina Vide Doctifs. Seldenum de Diis Syris, Syntagm. 2. cap.2. & 4. HiftoriaNorvagica Frejum a Freja & Frigga di ferte diftingvit. rlllum natione Schytam , filium Niordi ftatuens, inter Divos Afiaticos ab Othino relatum. Frejam veroipfius Othini fili¬ am, incantationibus magicis celebrem. Friggam uxorem O- thini. Frejam etiam aliam Niordi filiam exhibet. Hæcce tria primaria & majorum gentium fuifle numina plariq; arbitra¬ tur. Ac Othinus quidem ab aliis V odanm, quod nominis non redte per Mercurium reddi exiftimat virceleberrimusGerar- dusVofsiuslibj.de Idololatria cap.7. V odan-, inqvit, J iveVo - deneft idem ac Gvoden five Gvode , pro quo ØøfcC vel ©øD nunc dicimmp' Vodan, Gvodan , Godan exqvo scar’ dT0X07n}vctl ©00 / xcE dQctiqscriv / unde (Dani dicuntur. Eft autem CØØØC vel Q^øPcil periculum, pernicies. Unde hodie Oden pro Diabolo ufurpari carpit, ut in imprecandi formulis: OtMI ClCJCØfø/ Odinus te polsideat. til OfcClté/vadeadOdi-
num, live in malam rem. Item Ot*Ctt6 tøttlltH oyid
hoc mali eft t Ab aliis As didtus , eo qvod Afianorum hucin Septentrionem migrantium princeps fuerit : Singulariter namq; As , at mrfltitudinis numero Æfar vel Æfer dici cepe¬ runt, tefte Arngrimo Crym.lib.i.cap.6. Armatus fculpi folet, cum enfe Martis inftar. UndeaPoetis pro Odino Mars poni¬ tur, ut patet ex illo Saxonis circa finem libri 2.Biarco qværic
Et nunc ille ubi fit qui vulgo dicitur Othin ?
Refpondet Ruta_j>.
^Adde oculum propius & nojlras profice chelas.
Si vis prrtfentem tuto cognofeere <Efffcarterru. Eundem Biarco mox vocat horrendum Frigg* maritum. Ejm effigiem feptentrionis^eges aureo complexi Jimulacbro (latuam fu* di¬ gnationis indicem, maxima cum religionis fimulatione (Byzantium transmiferunt , cujus etiam brachiorum lineamenta confertifsimo ar¬ do 2 mil-
12
m;onumentorum danicorum
millarum pondere per/lr indebant. Saxo Iib. i. 8c paulo port : Otbi- ? mjlatuam in crepidine collocavit , quam etiam mira artis induflria ad humanor taElusvocalem reddidit. Ex quibusquanta pollu- eritarteprærtigiatrice liquido conrtat. Suam imploranti¬ bus opem in bello, inrtar fenismonoculi equo infidentis, &albo clypeoteerti, quandoq; fe confpiciendum praebu- ifle , non uno in loco docet idem Saxo. Hinc illud lib.2.
Et nunc ille ubi Jit, qui vulgo dicitur Othin
^Armipotens , uno femper contentus ocello?
Huc etiam trahendum, quod lib. r. ait: Spoliatum nutrice ELaddingum , grandaevus Jorte quidam , altero orbus oculo Joiitarium miferatus <sc. Vide in hunc locum notas eruditifsimi Viri Scephani Stephanii. Lib. 7. clarius id docet in hunc mo¬ dum: Cujus eventum Haraldo oraculis explorare cupienti-, fenexpra- cipu* magnitudinis ,/ed orbus oculo obvius extitit , qui hijpido etiam amiculo circumaElus y0t binum fe dici , bellorum q. ujum callere tejlatus etttfc. Qujs hic fuerit Othinus, qualis, quibusveartibus fibi divinitatis opinionem conciliaverit, pluribus docet HirtoriaNorvagica mox in principio.
Sunt qui non unum faltim, fed pluresfuiile Othinos in numerum Deorum relatosaflcrant. linum namq; TI10- xo AfianOantiquioremajunt,qui Prifcus dicitur, å Satur¬ no Cretenfe& RegibusTrojanis ortum, attertantibus ta- bulisgcnealogicisveturtifsimisScalholtinis. Hic Afianus Europam nunquam vidit, vocatus. Al¬
terum Europæum, cui apud SuecoslTpfaliæ potifsimum, fummi honores funt delati ,* Norvegi namq; Thorum O- dinoprastulifte videntur, ut ex variis Hirtoriæ Norvegicæ conftatdocumentis. Hosduosdemum confudilTenortra- tiumidolomaniam ex multis patet. Mitbotin , quafi Medi¬ um Othinum hifce annumerandum tanquam tertium, exirtimat Virclarifsimus M, Brynolphus Suenonius Scal- holtenfis Epifcopus dignifsimus.
Eadem HirtoriaNorvagica refert ab hoc Odino ad re¬ gni
LIBER PRIMUS.
«3
gniadminiftrationemadfcitosduodecimexpraecipuis fu. is in Magia complicibus, qui poftmodum non fecusaci- pfedivinis honoribus arudiplcbe culti funt.
Apud LTpfalienfes in Suecia,in maximo erant aeflimio; ibidem enim inauratum, ut fupra di(5fum , iisdicatum fa¬ num, in quo ftatuæ lingulari devotione colebantur: quod his docet AlbertusCrantzius in prsefationclibri pri¬ mi Sueciæ. In boctemplo ( quod totum fulgebat exauro ) /latu** trium venerabantur (Deorum , antequam Chriflo crederent, TotentiJ- fimas Tbor in medio triclinio /Irato pulvinari colebatur , Hinc inde latera ejus cinguntWodan atj Fricco. Thor inquiunt præf det in ae¬ re , tonitrus <y fulgura , ventos imbres , ferenitatemq. gubernans > fruges admini/irat cum fruHtbus univerfs. Alter W odan ( hoc est fortior ) bellis præ fidet, hominibus^ fertur in bojles vires jubmini - jlraffe. Tertius Fricco pacem voluptatem moderatur, cujus etiam Jimulachrum turpitudinem ( Olaus magnus addit fexus ") præ fe ferebat. Wodanum /culpunt armatum , ut alii Martem, Thor autem cum Jceptro Iovem videbatur exprimere Hæc maxima ex parteex Johanne ScOlao Magno deprompta video. Ad- ditvero Olaus lib.3. cap.j. Friggam depiSlam etiam juiffecum gladio arcu: cum armis, quod in illis terris uterq, fexus femper ad arma prompti fimus e/Jet. Thor vero cnm corona fceptro ac duo¬ decim ( aliifeptem ) flellis. At ha tua Thori, qvam cum fod¬ is venerabatu r Dala Gulbrandus , loco fceptri malleum ma ni- bus tenebat , docente hiftoria Olai Crafsi , q uem inter Di¬ vos retulerunt Norvagi. Per hunc folemnia juramenta præftitiffe veteres comperio : unde ctiamnum multis fa¬ miliaris hæc formula: 7?ft)^0t(©ll^/exmalaconfuetu- dineinufumtracha. Sunt qui Lucani Taranem putent, de q vo Pharfaiiæ lib. r.
Et Taranis Schyticst non mitior ara Diam,
Quamvis hi tres femper primarii habiti fint Septentri¬ onalium Dii, vetus tamen & folennis jurandi formula, quæ extatapud Arngrimum Crymog.lib.i.c.4,&7,omifloTho-
B | ronc
monumentorum danicorum
*4
rone, quartum iis annumerat Kiordur nomine, qui primus Norvegiæ ftatuitur Monarcha » multis luftris ante Haraldum pulchricomum. Juramenti formula inter reliqva hacc ha¬ bet: Jgxalpi micr fuo og 09 fym afmotfc
Qua vero ratione in Deorum numerum relati fint Niordur & Frej docet Hiftoria Norvagica mox in principio. Fuerunt enim hi duo nationeSchytæ,interfuos maximi aefti- mii,obfidesdatiOthino, a qvoin numerum Deorum Afia- ticorum relati. Horum collegæftatuutur^j)ør/.^c(Ml’/Q$dk; tttl quibus fedes peculiares in Suecia funt alsignati.
Sed nec hoc Idolorum numero contenta fuit Septentri* onalisfuperftitio, verum morealiarum gentium, pluresad- huc, qvamvis minoris pretii fibi (elegit Deos atq; Deas. In¬ ter has & (Dija vel Tbifa locum invenit Thoronis uxor, qvae qvod Juftitiæ fingulariter favere credebatur , non minus locum inter Deas promeruifle videbatur, qvamfriggaO- thini conjunx. Ab hac qvidam volunt fecundum feptima- næ diem di&um : Ei Llplaliæ magna pompa &
folemnitate, annuatim (aera fiebant di<fta. Qui¬
bus cum interfuilTet Adels Regulus Sueciæ 22 ab equodela- pfus, ad lapidem caput ita confregit, ut paulo poft vitam cum morte commutarit, atteftante Hiftoria Norvagica,?. Ab ea appellationem fumpfit pagus in Sadandia Danhe, |~C(0ClDC diftus , lcaturiginc & fonte ibidem exiftente 'Ibif<e huic olim dicato. Cui, abrogata idolomania, S. Helenam præfecere Pontificii , unde fons iple jam S. Helenæ vocatur. Quo etiamnum multi variis affe&ibus obnoxii confugiunt, (anitatem fibi pollicentes.
Fuit ScTiisy Anglis Tevet, Latinis Tcut<ts, de qvo Luca¬ nus in hunc modum Pharlal.lib. 1.
Et quibus immitis placatur fangline diro Teutates; horrens feris altaribus Hejus.
Quidam Tcutanes legunt, ut Nicol. Turius Hiftor. Herulo¬ rum Iib.i. cap. 7. ubi addit : Multi Mercurium interpretati funt , in
qvo
LIBER PRIMUS.
»J
quo nibil dijiidet Cæjar lib. 6. Commentariorum. Alii mortis Deum, Qcero 3. de Natura (Deorum Ægptios Tbeir vocare aflerit. At huncnoftratium Tm, non tam Teutatem, quam Hefurn La¬ tinorum fuifle, ftatuere videtur V olsius de Idolol. lib. 2. cap.
Sicnamq;dilferit: Quem (Romani He/um extulere, is Germa¬ nis abs% terminatione Tfomana fuit Hees vel Hies vocali variata. Et paulo poft: unde£}tfc$bci$l tf contraElé qui l{pmana
Lingua Martis dies. Vulgo ufitatius T. vel D. ut in altis multis , præ- mifjo, vel Ni/i malis fuifje prius
d Qbefus feu Cbifus , nam olim H. Or CH. variabant. Sed hic fu- umcuiq; liberum permitto judicium. Ladantiuslib.7. refert Gallos Hefurn & Teutatem humano langvine placaffe.
Hifceaffinis Tyr fuit, (cujusgenitivus eft TyrsvelTys) Odini filius, audacia & manuum prompti tudine& lapientia divinitatis honores adeptus, cui pro vi&oria, (live lingulari certamine, fivealitercertandum elTet) fupplicationes fiebant. Ab hoc Illandi diem Latinis Martis, nobis ^ij^&ag/di&um volunt. enim fe legilfe memorat Arngrimus. De
hilce confulatur libri primi Faft.Dan. cap. 15.
RichardusVerffegan vicinos nobis Saxohes leptem pri¬ maria habuifie Idola refert, qvibus feptem feptimanæ dies conlecrarunt. Primum Solis erat, a quo primam feriam @Ut1* vocarunt, Solis diem (qvamvisalii malint di¬
em reconciliationis vel placationis.) Hoc repræfentabat fta- tua viri pube tenus fculpta & columnæ impolita, nuda pror- fus, facie radiis folaribus corulca, manibus rotam tenens, qua totum pe&us tegebat & circumqvaq; flammarum ftri- éluris exornabatur, folarem curium & calorem indicantibus. Diem fecundum Lunæ eos confecrafle vult, cujus effigiem ri¬ dicule licexpreflerunt: Columnari bafi ftatuam hominis in¬ tegram impofueruntcucullatam,afininisauribusaffiitis, ma¬ nibus lunam geftantis, chlamide brevi genua lambente, uc habitu virum potius qvam fceminam exprimeret. Tertium Idolum Tuifconis fuifle refert, a quo tertius léptimanæ dies Ejus ftatua barbata, etiam columnae eratimpofita.
l6 MONUMENTORUM DANICORUM
fceptrum dextra tenens & toga pellicea teda. Quartum erat VoJani, a qvodies Mercurii didus 33ot>Cnøfcd$. Hic armatus pingebatur, qvippe q vi bellis præerat, & cui vidorias attribu¬ ebant, ac vidos& occifos in bello iacriflcabant, columnae inh- ftens coronam capite geftabat, dextra lacam fevenfem Saxo- nicum, liniflraclypeum, pedibus calceatis. Quintum Tbo - røH^aqvo^OtjjfcfUJ feptimanæferiaqvinta_j. Hicfummus Deorum habitus &. ab omnibus Aqvilonaribus cultus , le¬ do fpecioséincumbensfingebatur, capiteaureamtenensco- ronam , qvam duodecim ambiebant ftellæ, dextra fceptrum, cæteroqvin regio habitu. Frig* fextum erat, qvod Herma- phroditicum putabatur, lexusutriusq; membris deline? tum, columnæ infiftens, dextra gladium, Imiftra arcum tenebat, ab hoc veneris dies ^rigct>a^. Ultimum vocat Saeter3 qvod alias etiam QoJo, aqvo ©atcrfca^ dies Saturni. Supra colu¬ mnam perca pilcis fculptus erat, cujus aculeato dorfo infifte- bat idolum, nudo capite, coma& barba prolixa, liniftra ro¬ tam, dextra vas anlatum aqva & floribus refertum tenens, togam circa lumbos linteo iuccindam geftans, nudis pcdib9. Eorum effigies æri incilas apud eundem videre licet.
Coeam qvoq; Nori filiam a Succis pro Dea habitam, eiq; pro vidoria confeqvenda annuatim in Februario lacra fada elTe, Arngrimus nofter in (upplemento rerum Norva- gicarum m. f teftatur. Ab ea menlis anni fecundus, qvem nos Februarium vocare lolemus , Goea didus.
In hunc cenfum relatus Fro Deorum Satrapa, quifedem haud procul V pjalt cepit, ubi veterem litationis morem tot gentibus i? fecu -> lis u/urpatum , trijli infandog. piaculo > mutavit. Saxo 1 i b. 3. Quale vero hoc fuerit piaculum, caput leqvcns te docebit.
Hujus etiam clalsis Mitbotin Deorum pontifex, Vagnof-y tbits, Hadingus , Pgartilocbits , aliaq; ejusgeneris monftra homi¬ num plurima, Quo enjm qviseo leculo audacia & (celeribus promptior , eo ad divinos honores viam adeptum efle com- pendioliorem credebant miferi. Mithothin qvod lpedat, eum ita didum qvidam volunt qvafi medius eflet Qtbinus ,
inter
LIBER PRIMUS.
inter veterem illum Afiaticum & alterum qui in Europam cum foriis delatus erat. .Sed non diu ejus viguit Divinitatis opinio: redeunteenim Othino illo fecundo , reliEiapraftigifc rum ope , latendi gratia Fioniam , ( Fbeoniam legit meum exem¬ plar) accefsit. AqvoqvidamOtthoniam diriamccnfent,ab co in latibulum exftru&am.
Reges qvoq; facinoribus ingentibus clari, in nume¬ rum Divorum qvandoq; funt adoptati, eorumq; familiæ a credula turba inlerti. Hac ratione Haidanus Biergram debel¬ lato Erico apudSueones tantus haberi cepit , ut magni Thor filius exifimatus , divinis d populo honoribus donaretur , ac publico dignus libamine cen/eretur , narrante Saxone lib: 7.
Idoli cujusdam W/g meminit Elnottus in vitaS. Canuti cap. 23: a qvo W ibergam Cimbriæ diriam arbitratur: de quo etiam Breviarium Slesvicenie. Sclavi ad urbem Rethre, tfedigaH coluerunt, de quo confule Adam. Brem.lib.2.cap. 11. Biarmii fuum Iomalam honorarunt, qvem defcripfit hi- ftoria Olai Cralsi.
Fuifle etiam apud noflrates Idolorum terreftrium &a- qvatilium qvoddamdilcrimen , in manuferipto quodam in¬ veni. Nam pro annonæfertilitate&frugum copia quandam folicitabant, ut Latini, Cererem, cujus nomen non expri¬ munt. In mari imperium obtinere Noceam credebant, in- ftarNeptuni; undeaqvisfuffocatos a Nocca abreptos fpar- gebant:sJ?øcfC!l føg (jCMCttl liørt. Quibusdam in locis Daniæ, hunc Noceam Jctl vocant, & non in mari folum , fed& in fluviis & amnib9profundiorib9 interdum apparere perhibet, inftar monftri marini, caput humanum habentis, pradertim miferis illis quibus jam jam præfentifsimumfubmerfionis pe¬ riculum imminet. Ferunt etiam fubmerfos,exaqva fubla- tos, naribus fuiffe rubentibus inventos, tanquam aliquis compreffoore fangvinemexfuxiflet: unde illud vulgare: TlU cfctl (WfTuer fugit frøtinøltl. An ejus generis extiterit illud fpe- dlrum quod anno 1615. a die q. Odobr. ad 17. vifum eft Mar- purgi prope molendinum S. Elifåbethæ fupra Lanum fluvi-
C um}
.> ■ .
MONUMENTORUM DANICORUM
um,^#r^frf)té illis appellatum, aliis confiderandu relin- cjuo.De eo editum carmen Marpurgi ex officina Hutvelkeria- na,c|vodvideinCiftamedicaJoan:Hornungi p.191. Hoc novi, ibidem literis operamdumnavare,fingulisannisadminimu unum aqvis eodem ferme inlocofuftocatumfuiffie. De hoc Nicca feu ut &aliis Septentrionaliu idolis compendio diffierit Joannes Wafthovius in praefatione ad vitas Sandto¬ rum, in hunc modum: Solem , Lunam , fuosq, rfeges, quemad¬ modum Ter ac Chaldaei , ut numina colebant: animantes etiam quas¬ dam , cum Ægyptiis : (Duces , Heroas , qui c ceteris Japientia prcefite- rant , cumGrcecis: cum fomanis omnium gentium ferviebant error L bus <S magnam [ibi videbantur ajfumpffe religionem , quia nullam re¬ fluebant falftatem. Soli ac Lunae primos hebdomadae dies dedica¬ tos habebant: Difce tertium , Othino fev Odino quartum ; Thoroni quintum , eidemq, primum anni men/em; Friggae fextum , Flammee (^ØWt’fci^civali^OtJCfcrtØ) ultimum 5 qvorum nominum-, omni re¬ liqua [uperjlitione fublata , etiamnum ufus est. Et Thor quidem ; 0 di¬ ms ac Frigga , majores Dii dicebantur, non Septentrioni tantum , fed etiam reliquo fere orbi noti. Minores vero difli fuere , Goea Thoro - nis filia , cui fecundus anni menfs nuncupatur , V agnoftus (cjvem ille perperam Vagmoftum appellat) <S Haddingus , præf diarii tn bellis Dii: d^o/liphus, exquifitis prcejeienticefudiis celebris: 3\ofa- rus iflupendae immanitatis : Fro Deorum fatrapa ; Methothin ,Jum - mus Deorum Fonti fex, dignus <ty ipfe qui coleretur judicatus , quod Jacrificia ceremonias q} quibus reliqui Dii colerentur , di finxerit 'L? or¬ dinaverit: Mara (nobis SHflVCU : unde de eo cjui Ephialte feu Incubo laborat dicitur noBurnum fle-
Brum dormientibus infdiofum. Neccus (hic ille eif cjui nobis Nocca & 'Jftcfcit dicitur) nullam beneficam divinitatis opinionem adeptus , fedcertd tantum pernitie metuendus , quod aquis fuflocaretl stsrne Gothico Oceano futis deefiet "Neptunus, ignoti nominis virgine SSlafullrt (forte ^UllOI in Scania, promontorium nautis pe¬ regrinis, certis ceremoniis & ritibus honoratum, éi olim la- cratum) ventorum ac maris imperium concef it antiquitas. Fatales for ores }Jeu N?mph<e> infilvis , montibus fieluncis , fua templa nui-
liber primus.
J9
lo humano artificio , præfiigiofis quibusdam carminibus exfiruFla ha¬ bebant. Mbhis oracula & confilia dubiis in rebus petebantur, e is ^vo¬ ta folenniritu nuncupabantur. Lares , Lemures , Fauni , Satyri , in¬ ter quos Mimmgus quidam claruit, Larv* , iSVr^j, Lami*, Manes Gaji* diHi (vulgo fimiles monflr orum greges , Elva-
rum chorea dicebantur. (0fCH nobis vel &VCt1/ unde demente capto ajunt, 0(ci1 IftJCnttcD j)attt10ttt.) Quicl dicam de Lucis, ar¬ boribus ac fontibus quibus etiam divinitatem quandam inejje crede¬ bant f Hadenus Vaftonius.
Lfrodan Saturni partibus hic defimdum memorant, ma¬ litia: & neqvitiæ praefidem, hincfll^rotMIØfillcf / pro ho- minedeperditæneqvitia:. Huicut&leqventi Jo^K/eredas in Hartisborg fnilTe columnas, teftatur ad Hiftoriam Ad. Bre- mcnfis And. Vellejus.
Idolum peculiare exftititjøfifot nomine, qvod invocare fo- lebantindolorib9&angufi:iisconfl:ituti.DeqvohancThurii relationem intelligendam putori anno decimcquinto bellum for- midabilifiimum inter Hernicum Ccejarem is Lotharium Saxonum du¬ cem [ubor tum . quo conferto pr*lio, tanta mortalium multitudo defidera- ta ei [ut in foveas proximas interemptorum fangvis derivaretur. Gefiu p *lium hoc locis duobus, ad Cotam Afcaniorum iyfilvulam Velphtam Mannorum , quo loco i? arbor Jalix Cæadutum ter inter Martem du- biu n appellavit. At dijp alato ibi C*fareano exercitu duElore Hojero Madio interempto fielidam Saxonum armis infer iptam erexerat, quam Cæadutum inmemoriam appellarunt, haud procul condito Coenobio ^«Oi/^/o-oy?W/«ww«nc.Loc9efl:1.5.Deflorat:antiqvit. Saxo- nes alioquin columnam lignea fub dio collocata coluiffe teftis cfl: Lili9Gyrald. in hiftoria de Diis gent: fub finem Syntagm.i. ubi additea ti Irmeful vel IrmenJeuldiHa , isfuiffe velMer curii fiatu- am , vel commune profugiti i& omnium Afylum. Narrat idem Gyral- dusSyntag q. fein Saxonum hiftoriislegifle, fuifietbidem fanum - ubi V eneris fimulachrum hunc in modum exornatum extiterit. Stabat Dea in curru nuda, myrto capite cincla , ardentem facem peSlore-, , dextra mundi figuram , finifira mala aurea tria ferebat, poli erant nu - d* Grati*, nexis manibus poma gefiantes , averfis invicem vultibus
C 2 dona
20 MONUMENTORUM danicorum
dona conferentes t jugales quadrigae aderant , gemini cigni totidem % columbæ. Si quid talein Saxoniaextiterit, aRomanis eo dela¬ tum arbitror; non enim tantam pompam Saxonicaolimad- mifit (implicitas. Geterum ftatuam £me/i/e«/itadidamvulc Verftegan, quod pauperum quafi fuerit patronus & colu¬ mna. Armatum fingebatur Idolum hoc, inter flores loca¬ tum, dextra haftam tenens, cui parvum affixum erat vexil¬ lum Rofam pidam oftentans , (iniffra ftateram , capiti ejus gallus infidebat, pedori ur(us. Plura qui de eo defiderat, confnlat ipfum autorem. Qua vero ratione hæc idola a Caro- Jomagno Imperatore fintdeftruda,docetNicol.Thuriuslib. 5. Deflorationum antiquitatum in hunc modum : Ille ( fcil. Carolus magnus) primo quoq, tempore Martis Jlatuam qvam Ar- mejulem nominitabant e monte Martis quee esi urbs ljlavonum in jugo adito deturbavit anno Jeptingentefimo feptuagefimo fecundo. Olloge- fimo dein Saturni fvnulachrum Crotonem , é Hercynopoli fujhdit bojli- liter-) <srmox oEluagefimo primo , V ener em e Partenopoli , qvo anno Lunam de monte Calcario abflulit. Meminit Verftegan altc- rius$lt)!1t didi , qvod (ilici inliftens mortem aut Sceleton hu¬ manum repræfentabat, dextra facem accenlam tenens. Ad¬ dit alia ejus generis qvæ obiter recenlet, ut (credo
noftratibus^)c(rttcr) Prono Fidegatt, Sive&cc. Sed quis abomi¬ nationes omnes hujus generis fuflicientcr enumeraverit? Deo immortali ac vero (at magnas agere gratias non poflii- mus, qvod eorum memoriam (qvam nimium refricare ne¬ fas) Evangelicæ lucis fulgore prorfus difsipaverit, & animis mortalium penitus eliferit.
Caput Qu INTUM.
De Sacrificiis Danorurru.
QVia de Delubris, Aris & Diis diximus qvæ occurrebant, de Sacrificiis ut jam agamus necefliim eft. Per Sacrifi¬ cia , hoftias, vidimas, holocaufta & alia ejus generis intelli- gimus, licet fint qui inter hate diferimen conftituant. Sic
nam-
LIBER PRIMUS.
ai
namq;Rabanus lib.5. de Sermonum proprietate 8c myfti- ca rerum (ignificatione cap. 10: Sacrificium quafi Jacrum fa- flum> Hoftia vero facrificia qua fiebant antequam ad hoftes perge¬ rent , ViElimo Jacrificia quo poH victoriam deviElis hoftibus immo¬ labant i is' erant Vt Elimo majora Jacrificia quam hoftio. Alii viEli - mam diElam putaverunt quia iElupercuJJa cadebat , vel quia vinEla ad aras ducebatur. Holocauflum , ubi totum igne confumitur quod of¬ fertur. Antiqui n: cum magna facrificia adminiftrarent , folebant totas hoftiasin / aer orum conjumere flamma , isipfum erat Holocau- ftomata. HæcRabanus. Sacrificiorum vero apud noflra- tes duo genera viguiffe comperio; unum majus & fole- mnius, quod nono quovis anno magna cum folemnita- te & pompa peragebatur : minus & vulgare alterum. De priori diflerentem audi Dithmarum Epifcopum Mcrs- burgenfemlib.i.Chron.pag.12: Sed quia ego y mc\\\\ty de ho^ ftiis eorundem ( Da n or u m) antiquis mira audivi , b ocindt fcuffa prae¬ terire nolo. Efl unus in his partibus locus , caput iftius (ftegni Le¬ de r u n nomine , in pago qui S e l o n dicitur , ubi poH novem annos mcnfe Ianuario , poH hoc tempus qvo nos Theophaniam D omini cele - bramus y omnes conveniunt, is ibi(Diis fuismet lxxxx is' novem ho¬ mines is totidem eqvos cum canibus is' gallis pro accipitribus oblatis immolant y pro certo , ut prodixi, putantes his eosdem placatur osj Hæc ille: Pagus quem ille Selon vocat, Selandia regio & infula efl Daniæ fertilifsima , olim regni Balthici caput 8c provincia primaria: inhaclocus confpicitur Lethra daEXus Saxoni, vulgo 2(iXtl nunc vilis pagus, olim civitas regia acRegumBaltheorum fedes primaria, de qua Saxo nofter lib.2.inhuncmodum: Lethram pergitur , qvod oppidum d Ofol- vone conftruElum , eximiisqjegni opibus illuftratum ceteris confinium provinciarumurbibus, regio fundationis is' fedisauthoritate profla¬ bat. At Huitfeldius nofler Danum primum Daniæ Re¬ gem Lethræ conditorem conflituit, deDanoagcns.
Huic urbi arcem praeclaram & bene munitam ad¬ jungam fuifTe, idem Saxo eodem in libro paulo antete- ftatur, ubioflendit, quo padlo Helgo filium fuum RoL
C i yonem
»' MONUMENTORUM DANICORUM
vonem Lethricaarce concluferir, ut faluti hæredis melius confulcrer. Arx igitur prius extitifTe videtur urbe ipfa, utpotequædemum å Rolvone extructa, Progrellu tem¬ poris i ta crevit, ut totius imperii quafi caput fuerit regi¬ um afylum. Quod etiam haud obfcure innuit HilToria Norvagica, ubi ait filium Othini Skioldum regem Daniæ, Lethræ habitafTe. Vixit autem Skioldushic trecentis circi- terannisante Helgonem.
Moderna ejusin pagum reda&æ facies, qualisfit, cum adjacentium monumentorum ruderibus, in typoadjun- &o contemplari licet.
A. Monumentum Haraldi Hyldetandf, auftrum & aquilonem verfus faxis grandibus flipatum, in medi¬ tullio
LIBER PRIMUS. 2j
tullio immenfa mole quadrata, minoribus aliis innixa : exornatum-:.
B. Area faxisundiq; 'cinda , cujus caput ferme , fa-# xumoccupat feliam figura Veferens, accolis ^fønlll 9f(0 (Ctl feu Reginæ folium ; in eo enim fedens olim diademate imperii exornabatur, ut ferunt.
C. Locus ubi Regis curia confpiciebatur,etiamnum
titulo curiæ Regis gaudet.
O. fytyibctyOl) coronationi Regum deputata arca, fa¬ xisundiq; cinda. Vicinum habet collem D. cui corona¬ tus jam infiflebat , j ura populo daturus, <5c omnibus con- fpiciendum fe præbiturus.
■ E. 0'tcfcfll/ in luco, amæna vallis Herthæ Deæ, ut putatur, olim dicata_?.
F. Amnis Lethram alluens.
G. Collis didus.
H. Monumentum Regis Olai ibidem tumulati.
I. Pons major S3?(J$lcf>t*0C didus.
K. Locus ubi Pabulum Regiis equis deputatum o- lim erat: jam ipeftetøettø.
Li $øiel)øtt pullis equinis regum dicata area_r.
M. Riwctøt). hic quondam exflrudum fuilfe fa¬ num autumant quidanu.
N. grtøfø).
P. Amnis Rornerupio defluens, ^ØttlCtfMpSføÉ did9.
Alterum Sacrificiorum genus, ut freqvcntius ita
minori folemnitate, minoriq; vidimarum apparatu per¬ agebatur. Qvamvis & operofum fatis qvod deferibit O- laus Magnus lib.3.cap.^7. qvovis nono menfe celebrari fo- litum j Omni nono menje folemnioremvenerationem ip fis impenden¬ tes ^ novem dies facrificiis rite ac religiose abfolvendis tribuerunt , fin- gulis% diebus novem animantium genera immolabant : qvibus etiam humanas bojlias adjungebant. At poH novendium per Jummam totius regni celebritatem templum VpJalU frequentiflimo incolarum acceflu vt/itabatur, ibi% novendialibus feriis & præjcripto Jacrificiorum nu- > viero
monumentorum danicorum
*4
mero (Diis libamenta ad aram manabantur. Homo autem quem fors immolandum obtulerat, in fontem qui ad locum facrificiorum Jcatune- bat, vivus immergebatur : qui fi facile efflaret animam , faujlum re¬ nuntiavere facer dotes votum , moxq inde ereptum , in vicinum nemus, quod Jacrum credebant, JuJf endentes , inter Deos translatum ajfir - mabant.
Primitusquidem , Deosomnesconjun&imfacrifici-* isplacabant; fed poftqvam Mithotyn præfligiator, divi¬ nos fibi quoq; arrogare honores attentaffet> line difficul¬ tate, credulæ plebi perfuafit figillatim difereto rituum fa- crificiorumq; genere fingulis effc litandum. Qvod non obfcurc hifce innuit Saxo lib. i : Cujus [cccffu Mithothyn qui¬ dam præfligiis celeber, perinde ac coelefii beneficio vegetatus , occafio- nem& ipfe fingenda divinitatis arripuit, barbar asqmentes novis er-> roris tenebris tircumfufiis,prafligiarum fama ad cerimonias Juo no¬ mini perfolvendas adduxit. Hic Deorum iram , aut numinum vio ati- onem ,confufis per mixtis q facrificiis expiari negabat: ideoq eis vota communiter nuncupari prohibebat , dtfereta fuperum cuiq, libamenta conftituens. Hinc tot tamq; diverfi fingulis idolis dicati , orti videntur cultus.
Thoroni qualiapeculiariter deflinata fuerint facrifi- cia,oflendit Dudo de S. QvintinOjin hunc fenfum de iis differens : Cæterum in expletione harum expulfionum atq exerci¬ tuum facrificabant olim venerantes Thur Dominum fuum , cui non aliquid pecudum atq. pecorum, fed fiangvinem mablabant hominum, holocauflum omnium putantes pretiofifitmum , eo quod Sacerdote for- tilego prædeflinante, juga boum una vice diriter icebantur in capite i collifioq unicuiq fingulari iElu forte eleClo cerebro, flernebatur in tellu¬ rem h perquirebatur qlevorfum fibrae cordis fcilicet vena, cujus exhau- flofangvine ex more fuo , fiuorum capita linentes , librant celeriter na¬ vium carbafaventis , Deosqtali negotio putantes placare, velociter na¬ vium infiurgunt remis .
Nec Othino foeda haec & abominanda humani cru- oris facrificia difplicuifTeputabant: is enim bellis præeffe creditus, exiftimabatur nullo modo melius placari pofTe a
quam
t LIBER PRIMUS.* ;
25
quamfangvinchoflium eorumq; captivos fecum abduxe¬ runt. Sit <2pim Olaus Magnus lib.3.cap.3 :j \Othimm qui bel¬ lis pr <e}idebat,cruorei5r morte captivorum placabant i opinantes bello¬ rum pr ce fulem aptius humano c tuore placandi quo vicifim omnembeU ligerandrindujlnam , adeo perfeflé didicerunt , ut devichs Europa (y potenti f imis imperiis, Jummum fortitudinisgradum reportarim . HincbellqcsefosOdinomatRatosdicebant, tefle Arngri- mo Crymog.Iib. i.cap. 6. & Saxo nofler Jib. 8. Haraldum introdujqit promittentem feprofiratorum manes muneris loco dedicaturum Othino,modo vidloria potiretur opta¬ ta, Ventilandorum incolas, regem fuum Olaum Tiuetelge primum regionisilliusToparcham, ignecrematum Otni- no facri fici i loco, obtuli (Te memorat hifloria Norvagica, quo annonse caritatem cæteraq; incommoda afuisaver- terent cervicibus. Alioquin in eaderh hiftoria å nobis lingva vernacula edita, inter legesab.Othino latas. &bæc legitur: Quod ter lingulis ann-is faadficandum,- Brumali tempore.pro anni felici tate,\meJia h^pme,pro fertilitate; circa Rqeru hyetnjs, pro vicloria obtiuenda_*.
H orre nd a hæc 6c ab o m i na n da Ii u ma n i gen eris fa cri- Scia,poft Othiniim, urfit Sc reflauravit a'py d Septentrio¬ nales |ppX> eo ruip, Satrapa, quqd docuit Saxo nofler lib. 3. Fxq, inqwltj 'Deorum Satrapa {edem haud procul Fpfala cepit , ubi 'Mens ,::onm MgM*m »firpatum trip infm-
doq.piaå\lo mutavit fiquidem humanigenerishojfias macltfre aggref- fitftjtedil/tiperis libamenta pcrfolvit. Quin & ipfe Fro tandem in Dsorøm relatus numerum, non nifi hoc facri fici orum genetefe placari polfe credulis pcrfuafifsimum elfe voluit, qu,od.4fci.em n^Rer Saxo Iib. i. innuit, ubi modum quo Hadingjn^ m gratiam cum lupens redierit perlequitur: Jxecj 1 rj.q UJ t , ante mio remedium fuit quamlce{ere[aatpais expiato cum /uperis in gratiam r adire potuijfet. Siquidem propitiandorum nu¬ minum gratia Fro Deo rem divinam furvis bojliisfecit, quem litatio¬ nis morem annuo feriarum circuitu repetitum pojleris imitandum relin - f#(f. FroDlod Suiones vocant. HincfltfclCttt facri ficare Sc
D facri-
16 monumentorum danicorum
facrifielorum præfes faccrdos Inter hæc &-
crificia freq vens fuit di&um ,qvod Diis fubterra-
ncis dicatum.?. i ilfur enim fpeélra cautium montiurnqi nuncupabant, qvibus, ne nocerent, fua qvoq; dicata ca¬ rant facra. HincSigvaldus Pocta feu Scalder Olai Haral- di f.JNorvegorum Regis, cum in itinere å fceminå qua¬ dam , prætendente ibidem loci 2((flf&l0f celebrari hofpitio, exelufus, in hæc erupit:
VAYAlh IKFhdi> mAUARW I>RftFh* bilYRÅ *R-H>riRM4 fFMfr dHKk-FRhY hi R R+ft-h
RFlFfU YhA\hA IKK-l-4-IlM-riHFHri FRY+RYKWH AWA BMd h+Y nN*'*-- -HRMnhd FRd iHRRd. %Apagefis mif elle juvenis, dixit fæmina,
Ir am metuo Odmi, Ethnici enim fumus.
Pefiima fæmina ! qm fine caufii me expulit,
Infiar Lupi, prstendens Alfi facra ih idem peragi. Cum enim «Sigv^al diis hicChriftianus effet, & S. Olao Re¬ gi Norvagiæå cottfiliis, cum utabfterreret & hoipitio ex¬ cluderet, callidé mentita efl fe ethnicam effe, atquin fui$ ædib9celebrari hbtreda illa facrificia quæ 2((ft»lø^6cabat.
Cæterum'inffigatore atrocifsimo gcneris^iiiiriånl hofte Diabolo, idol olatras circa tempora Abrahirfiiprii mum humanis vi&imis numina fua placare ccpiffL?, fumpta occafione ab Abrahami , juffti divino tentata ob¬ latione, non abfurdé colligit vir Reverendus Johannes Cluverus amicus nofter honorandus, Epitomes Hifloria- rum lib. }. in hunc modum differens: Omnia in pejiu rapi - ente Satbanaproximagentes facrifcium illud( Abrahami) amulate, Saturno f militer (is rex 'Belus fuerat , quem Scriptura divina Motocb id efl regem <tr Baatboc efl dominum ex gentium confuetudme cogno- minat ) filiorum cbarifiimos mattare ceperunt . Quod detefiabile Ca - coetbet aTbanicibus Tyriis g acceptum , coloni eorum Poeni in Afri¬ cam propagarunt , ut mitis adeo populis exinde execrandarum bojiia -
rum
LIBER PRIMUS.
*7
rutn occa fio origo nata fit. Veri fi mile igitur Othinum abo¬ minanda? Idololatriæ & Magiæ in his oris Magiftrum (q ve cx Afiain Septentrionem cum fuispervcnilTe referunt An- tiqvitatesnoftræ)huncfiicrorum ritum unå attuliflc: eiq; farrapam fuum Fro did um præfecilfe. Qui cum opus flrenue urgeret, ac incolis Diis gratifsimum hunc ritum perfuaderet, deinceps ab omnibus Autor tam horrendi iacrificii habitus efl. x
Adeo vero abominationes hafce invaluifle accepi¬ mus, utncc propriis filiis pepercerint reges ipfi. Haq vi¬ num enimNorvegiæ regem ut de Haraldo victoriam re¬ portaret proprios filioslacrificio deftinalfe refert Saxolib. io : Haqvinus perfieejis copiis cumdntolerabile rebus [uis onus immi¬ nere cogno/ceret , excipiendi ejus materia non fuppet ente , tanquam humana opis diffidentia t divinam am plexus y fuperos inufitato piacu¬ lo propitiandos curavit . Duos fiquidem prafiantifiima indolis filios hofiiarii more aris admoto s^potiund a vitior ia caufa , nefaria litatione maclavitfatrisq, nomine quam patria carere 'iW«/7.QuoddeHaral- doGunildæ filio etiam refert Crantzius Hift. Norv.I.3.cj.
Cum incolæ diftridus Nidrofienfis Chriftiana lacra amplecti recu farent, atq; regem fuum Olaum Tryggonis f. ad Ethnicifsmum vi redu duros minarentur: refpondit Ce Diis eorum ita Furvis hoftiis litaturum,ut ineumufum, non fervos & vilioris conditionis homines feligerentur; fed Magnates & qui reliquis præeffent. Quibus commoti abtdololatria defifiere coadi funr.
In Islandia occidentali, provincia^OftlC^-^Ill^circu fu i (Te ex Eyrbyggia docet Arngrim9 in quohomines immo¬ labant; verba audiamus: MF^RIIKFridi PidAd MfFhd- -dPFflY d-R Pd-IK YFKMRMhF/iFdPfR d-R PdPMdRF **FPh,dP PH/fi hdRM Pd-TOR dlh BNMh: P1R MH- Phdv HdHK d-R mh MRh BRddKd-A MP. &c. quod ita vertit: Erat in medio fori Circus, in quem homines Diis immolandum deputati, colligebantur, qvi ad fa- xum prægrande ibidem pofitum allifi necabantur. &c.
D 2 Cx-
28 m,onumentorum danicorum
colligebantur. Cæterum illam immanitatem non nifi duo¬ bus in locis Ulandiæ viguiffe idem refert.
Rex Sueciæ Aune novem filios Othino madhvit, ut ae¬ tatis obtineret prorogationem, teftehiftoriaNorvagica. Do¬ cet eadem in regeEgillo,Suecos taurum lacrificiisOthini de¬ putatum, ita alere conluevifle ut tandem ad furorem redige¬ retur; a qvo plurimi quandoq; lxdebantur & Egillus ipfe tandem occifus.
Dum Sacrificia ha:c peragebantur varii adhibiti funt ritus & litationis modi, convivia celebrata magnifica, pars langvinis poftibus domuum illita, pars aftantibus propi¬ nata. Deorum fuorum memoriam validis potibus recole¬ bant, expreflocujusq;nomine, quid pofcerentaut qvid pe¬ terent figillatim enumerantes. In epulis pars vidlima: appo¬ nebatur, ab eqvinis& aliis abominandis neqvaqvam abfti- nentes, his tanqvam iacris &feledfis ferculis mira alacritate vefeentes. DequoSnorro Sturlæin hiftoria Haquini Adel- ftani ita dilTerit: Convenerunt omnes in locum lacrificiisde- putatum , (ecum ferentes vidlui necellaria lingulis fuffedfura, qvousq; facrificiorum folemnia peragebantur, omnis gene¬ ris animalia, imo eqvos immolabant, qvorum fangvis fctøuf vocabatur, vafa vero qvibus excipiebatur ^autMlCHIC; qv^e ita erant comparata, ut in extremitatibus lpongiam aut limi- le qvid haberent, qvo fedilia ac fani parietes , intus & extra il¬ linebant. Carnemcoctamhoftiarum,epulisadhibebant: in medionamq; fani focum inftruebant, coqvendis hoftiis de- ftinatum_>. Interea vero dum elixatio fiebat , ad focum po¬ culis indulgebant plenioribus (rttbtfru ftllt dicebant) an- tiftite populo & lacrificiis bene ominante_?. Hinc in me¬ moriam Othini pocula exhauriebant, quo Regi & toti Re¬ gno bene effet. Mox Niordi&Frejx memoria poculis reco¬ lebatur} annua utipfis contingeret felicitas, frugumq; &re- liqvae annon.r uberrimus proventus. Multi 53rd<jcbc<tøerc exhauriebant, id eft Heroum , Regum , amicorum & in bello
forti-
LIBER PRIMUS.
29
fortiter rem gerentium memoriales fcyphos, quibus eorum manibus parentare fe credebant & Minde vocabant.
UpfåliæDiis fuis immolantes Sacrificuli tripudiis &ge- ftibus effbeminatis, nolarum ftrepitu, inconditæ Mufices bar- ritu, fpe&atorum oculos & aures perftringebant , adeo ut hiice offenfi generoliores, abefle qvam adefle maluerint. Hinc eft qvod Starcbatems tefte Saxone lib.6: apud Vpfalam facrificiorum tempore confitutus . efæminatos corporum motus fc<t- nicos% mimorum plaufus , ac mollia nolarum crepitacula fafidiens, ad Haconem Dani* tyrannum [e conferre maluerit , quam bifee in - tereJJe-j.
De furvis hoftiis &lacrificiis cruentis, vide qvat erudite commentatus eftin locum fupraa nobis exSaxonislibroi.ad- du&um , clari (simus virM. Stephanus Stephanius Hiftorio- graphus Regius, & in Academia Sorana profeffor publicus. Notatu in primis dignus, qvem citat, Tertulliani locus qvo vocem langvinis cruentis hifce libamentis, a Latinis feripto- ribus tribui oftendit.
Lacerant corpus , fundunt 'cp eruor em ■>
Quale f aerum e Sivero quod fertur nomine Sakcvis.
In expeditionibus & præliis extra patriam longe alium Diis (uisfacrificandi ritum habuifle Cimbros noftros, inve¬ nio. Tum enim fæminæ, prælertim ætatis prove&ioris & literatura prilcå arteq; divinandi præftantes Runæ diftæ, (a- cerdotum defungebantur munere. Vi&imæ vero captivi e- rant. Quos qvaratione immolarent, eleganter docet Stra¬ bo de moribus Cimbrorum lib.7: hac verborum forma: Eorum uxoribus in militandi Jocietate conjunElis confequentes non - null* divinationis perit* facer dotes adb*rebant , quibus canus capil¬ lus erat, alba vejlis lintea , e carba fo Jubter tunicam fibulis annexa, abe- neis incinSl* zonis, pedes nud* , captivis per cafra flriFlis occurre¬ bant enfbus,'quos ad bumumfi ementes , ad *reum protrahebant cra¬ ter em, deinde eos in fublime tollendo , jugulum ferro aperiebant , <5* profluente tum /angvine in craterem , eventum belli vaticinabantur.
ID 3 Ah<*
MONUMENTORUM DANICORUM
Alice dijjeclo ventre ex inteflinis victoriam interpretabantur. Inter pr altandum vero pelles ad carrucarum velamina extenfts , crebris put - /abant ictibus i ingens flrepitus cum horrore edebatur. Htcc Strabo.
Qvib9 lacrificiis Tiis fev Teutates placabatur refert Beroal- d9in locum fupra a Lucano allegatum in hunc 1'enfum \Galli (Deum maxime Mercurium colunt , quem Teutatem appellant. Hujus Junt plurima Jimulachra , hunc omnium inventorem artium ferunto ut Ce far tradit. Huic pro victimis homines immolant , adminijlrisq ad ea f acrificia Dryidibus utuntur. Alii immani magnitudine fimula- chra habent , quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus juccenfis circumventi homines flamma exanima» - tur. Qvosdam /agittis configunt , iy intra (aeras ædes patibulo fuffi d ut refert Strabo. Hinc immitis a Lucano dicitur. Saxonum Danis vicinorum, quas fuerit Idololatria: ra¬ tio docet Adamus Bremenlis lib.i. cap.6: Coluerunt > inquit, eos qui natum non erant Dii, inter quos præcipué Mercurium venera¬ bantur , cui certis diebus quoj hoflns litare confueverant. Deos fuos neq. in templis includere , neq ulla humani oris (pede afitmilare ex ma¬ gnitudine i? dignitate calejlium arbitrati funt. Lucos ac nemora con- J cerantes 3 Deorumq nominibus appellantes , Jecretum illud jola reve¬ rentia contemplabantur. Aufiicia <tST fortes quam maxime obferva- bant. Sortium con/uetudo / implexerat , virgam fr ulli fer æ arbori de- cifam in fur culos amputabant , eosq. notis quibusdam di (cretos fuper candidam vcflem tem ere ac fortuito JJsargebant. Mox fi publica fuit confultatio (acer dos populi: (i privata ipfe pater familias precatus De¬ os 3 cælumq. fufficiens , ter (ingulos tulit 3 fublatos fecundum imprefiam ante notam interpretatus esi: fi prohibuerant , nulla deeademreyipfa die confultatio : fi permijlum esf eventuum adhuc fides exigebatur. Auguriorum aulpiciorumq; rationes fiifius ab ipio eodem loco didu&as videre licet, quas brevitati Ifudentes confulto omittimus.
Caput Sextum.
4, 1 \ s
~ . De Sepulturis Veterum
XNter frequentiora Daniæ Monumenta nulla crebrius oc-
cur*
o
LIBER PRIMUS.
31
currunt Heroum & Magnatum» imo totius quandoq; caefi exercitus fcpulturis ac bullis. Haec autem libi Reges maxima cx parte» in locis ubi aulas ac Regias luas tenebant» elege¬ runt, praefertim li domi morbo, vel armis mortem oppetere contigiflét. Cujus generis etiamnum complura monftran- tur , utSigari juxta pagum Selandiæ Øføerftcfc didum, olim Regiam ac civitatem amplam & fplendidam ; Haraldi juxta Lcthram > aliaq; ali bi.
Quod & Romanos fecilTe author efi: Servius 6. Æneid, Apud majores , omnes homines in futi domibus fepeliebantur , i n q vi c , unde ortum esi ut lares colerentur in <edtbm. Id confirmat Ilidorus Orig.15.cap.il. Sepulchrumd JepultodittumeU , prius autem in domo fua quti% fepeliebatur. At fuit qvondam tempus qvo prohibi¬ tum , ne qvis in urbe fepeliretur. Extat enim in jure digeft : lib.47. Tit. 12: de fepulchro violato, paragrapho 5 haec lex. (Divus Hadrianus referipto pænam (latuit quadraginta aureorum in eos qui in civitate fepeliunt, qvamffco inferri juftt} <ty inmagijlratus eadem qvi pafii funty isr locum publicari ju/sit <5* corpus transferri Suffragatur lex duodecim Tabular. apud Ciceronem 2. de Legibus: Hominem mortuum in urbe ne (epehto. Nihilominus in urbe lepultos legimus, quos virtus legibus folvilfet, ut Fabricius in foro. Poplicola, QJPofthumus, Tubero, Ve-* ftalcs, Triumphales & Imperatores, qvorum folus Trajanus olsibus in urbem relatis humatus eft. Spartanis in urbe le-* eus Deorum ædes lepelire licebat. A -
Magnates verdin praediis ac propriis agris qua vias /pe- dabantregias , lepeliri geftiebant, fitiiodd honella morte, aut apud mos fatis concefsilfent.
Et hoc pTifcis Quiritibus in ulu fuiffe , teftantur adhuc infinita fepiilchrorum rudera invia Appia , Aurelia, Flammi- nia. Nec di dentit Varro fupra citatus 5. de Lingv. Latin. Sic Propertius lib, 2. Eleg. 1.
St te forte meo , ducet via proxima bujlo .
Efeda ulatis fifie Britarmajugis, : ;
Hinc
*9
O1
MONUMENTORUM DANICORUM
Hinc folcmnes illic formulae: SISTE VIATOR. ASPICE VIATOR. CAVE VIATOR.
Alioquinfiforsaiperior ad hoftes aut inimicos ipfos de- trufiflet a qvibus vita privati, tumulos apud ipfos obtinebant, Hoftilem namq; animum poft mortem depofuift«& hoipi- talem in cadaveribus tumulandis pietatem exercuifie, fum- vnx iemper fuit laudis. Hinc Hadingus Uifbne oppreflo, e* jns corpus depofito odio , confpicui operit MaujoUo mandavit , ampli¬ tudinem hojlu , elaborato bufitjjdendore confcjsiu. Ita quem | vivum hojtili Jludio injeclan folebat^exiinclum honora impendio decorabat, tefte Saxone libro i. Hinc Horvendillus Colerum ri leocci-» Ium, regio funere elatum , magnifici operis tumulo , ingenti # exequiJ arum apparatu profeqvutus tftrefcreQ.ce eodem lib. III. Sed toi tumhocexcompadlo ftuftum, anteqvam enim pugnam in¬ irent, ititer ipfos conventum , ut luperftes-dccifum exfeqviia honeftis proleqveretur. . Quod idem nofter autor Collerunt petii fte narrat oratione fane déganti, cujus verba hicrepete- re minus ingratum ftiuirumipero. Quoniam exitus indubio ma¬ net , inquit Collerus finvicem humnmtati deferendum eflt nec adeo ingeniis tndulgendam , ia extrema negligantur officia. Odiumin anbnis est , adfit tamen pietas, qv<e rigori d&iwn opportuna /uccedatt Nant et fi mentium nos difirimina /parant, naturae tamen- jura conciliant, tdor uni qvippe confgrtio jungimur , qvantusam^aniqio Imoi diffoci - et. Htc-Hadp pietatisfflbif.tondimfity ut vifiitm viElor exfoqvus pro - fequatur. His enim fupreyia Imdankatis officia inejse xmtftaf, nepnapaipqfiborrfipt, acie 'r ififnuuusppigorf depofito concordi
ter exfaqyfflurj&tig&ijiofl
Abfit nobis tanu crudelitatis fiefiniefc ut qyqqjfvam vrv&adiutnin- Unefimhalty altettns cineres perfeqvamur. Glorio/uyf^ori e- rih. fi victi funus magnifice duxerit ' Kam.qui defuncto hofii fujla perfilveriifiuperfiitkfibifavorm adfci/cit, vivwnf bencfici^ymcit, qvisqvls exjhnflo ftudium bumanitatii impendent. Sed iulius hat<j
3mH
LIBER PRIMUS. &
qvi vulgo [épulturæ mandandum curavit. Hic vcl*o cam¬
pus etiamnum in Scania hoc nomine gaudet.
Si holliis hoc munere luperfederevilus eft , id (in alieno licet & hollili lolo) neqvaqvam neglexerunt focii. Unde in cruento ifto praelio juxta Sigerftadium, qvo Rex Sigarus, multiepalii Daniae proceres occubuerunt, in qvo etiam (ver¬ ba Saxonis refero) utere/, [e /exos ita bello impendebant , ut nec cer¬ tamen crederes foemineis caruijse prajtdiis , focii Haconis fajluofi fu¬ nerandi (Ducis gratia, collem fieclaLe magnitudinis exflruunt, quem¬ que usq, nunc opinione celebrem Haconis bufumjama cognominat .
Ut autem fepulturae honos praeclare meritis & virtutum laudeconlpicuisdeferebatur, ita tyrannos & horrendo qvo- dam facinore notatos, hoc honore plane indignos, ftatue- bant. Unde Amletus oratione ad milites lib. 4. a Saxone pro- pofita,Fengonis cadaver, nec urna, nec tumulo dignum ju¬ dicavit, led ut cineres in auras defpergerentur his juisit: In- cineravi ego alios , folum Fengonis truncum vejlris manibus concre¬ mandum reliqui , in quo Jaltim jujla ultionis cupidinem exjatiarepofi Jit is , concurrite alacres ,exfiruite rogum , exurite impium corpus 3 de¬ coquite / celejlos artus , ff argite noxios cineres , disjicite immites favil¬ las : non urna , non tumulus , nejandas ojsium reliquias claudat. 2\.ul- lum paricidtt vefigium maneat , nullus contaminatis artubus intra pa¬ triam locus exiflat , nulla contagium vicinia contrahat , non mare-, non folum damnati cadaveris hojpitio polluatur. Ccetera ego praebui, id Jolum vobis pietatis officium reliclum esi. His exequiis profiqvendus tyrannus , hac pompa paricidee funus ducendum. Sed neq, ejus cineres , qui patriam libertate nudaverit a patria tegi convenit.
Juftis peradfis tumulos in monticuli lev collis magnitu¬ dinem aggdfa gleba & lapidibus artificiose exftruxerunt, quos Cambdenus (Barroves ab Anglis vocari ait. Quorum tanta adhuc apud nos confpiciturdiverfitas, ut magnitudine, rotunditate, laxorum vario & difereto ordine, invicem cer¬ tare videantur. Qui rudiores fiint, ex fola terra in rotundita¬ tem & conum congefta conftant: ex iis qui una lapidum fe¬ rie circa bafin cinguntur, exercituum Imperatoribus, aliisq;
E ma-
34 monumentorum danicorum
* • - r I
magnatibus dicati creduntur; ut fimplices nullis ornati lapi¬ dibus, militibus ftrenuis, & athletis de patria bene meritis. Et hoc eft qvod indicat Petrus Lindebergius in fuisrerum me* inorabilium commentariis in hunc modum : Sciendum autem quodDani cum propter defectum faxorum pyramides ac obeli [cos ex- Jlruere minime potuerint , oliminmemoriam Tfegum i? Heroum fuo- rumex terra coacervata ingentem molem montis injlar eminentem Jla- tuerint. Verum non tam laxorum quam artificum qui rite ea tradare debebant, apud nos olim dcfedum fuifie arbitror. Quamqvam exiftimem Majores noftros magis natura qvam arteelaboratis delectatos fuifie laxis, artificium in Runis Icul- pendis&tumulis exftruendis oftentare contenti.
Romanos quoq; ejusmodi tumulos exftruerelolitos, Ut militum fuorum qui in acie occubuilTent reliqvias tege¬ rent vel exTacito conllat. Sic enim Germanicus Cadar cla¬ dis Variana: reliquias condi curavit, & iplemet primum ex- ftruendo tumulo celpitem poluit, gratilsimo in defundos munere & praebentibus doloris fociis. Supra citatus Camde- nus in delcriptione Wilfchire,alTerit felegijse , inufufuifse Septen¬ trionalibus ut finguli milites præ lio fuperjlites , tantum terræ, qvan - tumcafside capere poterant , in occijorum tumulos aggererent. Qyod Vero haud abfimile: ita enim & celerius tumulos abfolve- runt, & adfedum fuum erga defundos declararunt, ea promptitudine id præftando qua illud vicilsim ab aliis ex- Ipedabant.
Ætatis progrelfu plus operæ in magnatum tumulis politum videtur, nam nonfolum iis grandes cippos patriis literis notatosimpoliierunt, defundi titulos exhibentes, fed etiam tumulos ipfos tam in apice, quam circa bafin viienda: magnitudinis cinxere laxis, aream infuper quadratam adji¬ cientes, quætotam molem grandioribus includeret, in hunc ferme modum--.
I I
LIBER PRIMUS.
a*
Hujus ftrudUiræ duos, vix primo dRoefchildia lapide juxta viam qua: Fredrichsburgum ducit, cernere lieet. Ma¬ jor in quovis quadrati latere pailus habet quinqvaginta; mi¬ nor meridiem verius parum ab hoc diftans , triginta feptem > tumuli ipfi integri adhuc &; fuis laxis eleganter ftipati.
Saxa vero haxquibusundiq; cingitur monumentum a Græcis ko^ttISolc Sc i^re^ioiKOfjJSag vocata fuilTe a Paulania: lib. 11. Eliacor. docuimus in monumento Stroenli. Non e- nim infrequens fuilTe tam Graecis quam Romanis, fepimen- tis ejusmodi tumulos defiin&orum munire, docet erudite Kirckmannus lib. 3. de funeribusRom. cap. 17. Quamvis in hunc ulum non lemper laxa & lapides adhibuerint. Quan- doq; enim ex maceria, & humili aliqva materia, quandoq; ex lilice, laxo & marmore, quandoq; ex ferro ea conflabant, quorum exempla ibidem addu&a videbis.
Diverli ab his qvidam cernuntur tumuli, figura oblon¬ giori, congerie deprelsiori, laxis grandiorib9undicp cindi,ita ututramq; extremitatem mole vaftiorareliqvis claudant. In medio ut plurimum ara extat, forma lupra a nobis delineataj In hifce vulgus gigantes fepultos credit, qvorum ofla etiam
E i i wud
36 MONUMENTORUM D ANICOR.UM
haud raro étalibire effodiuntur. SechegO ejusmodi inte¬ gris etiam familiis dcflinatos puto,unde&in his aræ, quae communia facrificia pro totius gentis incolumitate im¬ molata, excipiant.
Extra patriam fi in prælio occubuifTet Dux, non mi¬ nus magnifice quam domi eum tumulatum fupra innui¬ mus. Sed addunt quidam, fupra tumulos trophæa ex ho- ftium exfuviis collocata, qvod ex Jornandecolligunt in funere Attilæ Gothorum ducis, ubi inquit: Bofiquam ta¬ libus lamentis eH defletus, Stravam Juper tumulum ejus ingenti cm- mefiatione celebrant. Per Stravam hoflium intelligunt ex- fuvias, idq; autoritate Plac.Ladlantii ad lib.xnThebaid. Statii, ubi hæc habet: Exfuviis bojlium exflruebatur regibus mortuis pyra i quem ritum Jepulluræ hodie quoq. 'Barbari fervare di¬ cuntur, quem Strabas dicunttingva fua. Sed ut quod mihi vi¬ detur libere dicam: Tumulos Regum ac Ducum quan- doq; exfuviis hoflium exornatos fuiflc facile crediderim; fqd his pyras ftrudlas fuiiTe non æq; largior. Jornan- des namq; dicit Stravas ipgenti commelutione celebra¬ tas, quod exfuviis haud competit; fed conviviis potius, Sc epulis funebribus in honorem defuncti infiitutis. Lac¬ tantius vero manifefle fatis per Strabamrogumaut pyram intelligit, qvå demortui cremabatur cadaver , qvæqve ex hoflium manubiis conflabat Aliud autem efl ro¬ gum cx hoflium exfuviis conficere, in quo illæcreman- tur&percunt: aliud casfupra tumulum ornamenti loco collocare, utibi maneant & de vi<5loriistcflentur. Strava igitur aut Trophæum, aut convivia magnifica in hono¬ rem defundli celebrata, denotabit.
Stravæ affine fuit illud quod noflratcs olim tytfflUQl vocabant, convivium nempe folemne, quod Reges & Magnates in parentis defuncli celebrabant honorem , cum in Regno & bonis dabatur fucccfsio. Fas enim nul¬ li fuit parenti demortuo fuccedere, nifi prius tali convi¬ vio & ritibus folemnibus magnates & amicos exciperet.
Ubi
UBER PRIMUS.
3*
Ubi & hoc potifsimum obfervabatur, quod in defuncti honorem, præeuntc hærede, vafti crateres exhauriendi cflent, & fucceflor ipfe voto ad memorabile & eximium qvid perpetrandum fe adftringeret.
Hujus præclarum exemplum cernere Iicetin gefhsA&- ^w/©4ro»«Hiftor.Norv. vernaculo Termone å nobis edi¬ tae pag. 131. ubi Sueno alias Suenotto di<5his, Daniæ
Rcxab obitu parentis HaraldiRegnum occupaturus, non folum Regni procerib9, fed& Julinenfibus pyratis ad fo- lemnehoc 5{r(fucø( invitatis, priusquam gubernaculis.re- gni manum admoveret, conlccnfo Tolio paterno, primo magnishauftibuspoculum memoriæ patris dicatum con¬ vivis propinat, deinde-votum addit, Te intra triennium.» Angliam invafurii, Regemq; Adelradum interfecturum aut expulfurum. Queminfeq ventes Julinenfespofl: hau- flum cratera, ea vovent, qvæfinc vitae Tummo diferimine præftare demum non potuerunt. De quibus fufuis diffe¬ rentem confuleipfamHiftoriam. 2(rffUCølhæreditaria ce- revifia, ut locationis aut conductionis cerevifia
proprie latine Tonat, quoduthicTponTaa TponTo, median¬ te tali convivio conducitur quafi ad futuras nuptias, ita ibi Regnum aut hsereditas a filio 8c hærede Tolemniter eo¬ dem medio occupatur.
Non folum in campis & pratis occurrunt tumuli, Ted etiam in filvis & lucis, quos tamen olim apricis in locis collocatos Saxo docet lib.8. Colles quos in plano humandorum cadaverum cum veterum labor exjlruxerat, præjens filvæ congeries occupat. Caufam hujus mutationis refert in terrae ab inco¬ lis & cultoribus defertionem, factam in exitu Longobar¬ dorum, tempore Snionis Regis. Interea , inquit, ! Vanorum tellus rarefeente cultorum opera , fulcorumq. vejligiis [itu obduEUs , fd- vejlrem induit vultum , quafi nativi cefpitis amoenitate depofita , informi Juccrefcentium nemorum denftate perhorruit. Qvod præfens qvoqs camporum ejus facies prodit. Qvæ enim olim feracia frugum ju - gera fuerant , eadem nunc arboreo jlipite conferta vijuntur. ubi
E 3 olim
)S monumentorum danicorum
olim cuhoresiterrctm altius ver/ ates vaflet* difipavereglebas; illic nunc enatum nemus , fervant ia adhuc veteris culturæ vefligium rura comple¬ bitur &rc.Interimclifsimulare non pofTum9,colles& tumulos ejusmodi etiam in planis reperiri, grandibus undiq; in coro¬ nam cindos arboribus, fagis »quercubus , aliisq; lapidum vi- cesfuftinentibus,ftudio&arte eleganter dispolitis: in quibus Regum humata efle cadavera credunt. In hunc fenfum Jo¬ han. Cyprius Annalium Ecclef Slelvic. lib. i.cap.2: (Danicum pyramides ac obeli [cos exftruere non potuerint , ohm in memoriam Re- gumac Heroum fuorum ex terra coacervata , ingentes moles montium injlar eminentes flatui fie, credibile omnino ac probabile est. Jtq illis adeoinlocis ut plurimum , quo [ape homines commearent aut iter ha¬ berent i ut invii* publicis quo po fler itati memoriam clarifimorumviro- rum confecrarent, <sr quodammodo immortalitati mandarent.
Hujus generis vifendum in Selandia prope Trygveldum in coemeterio pagifpprlcjf cernere licet, in quo regem Hotte- rum conditum fama refert.
Tale fuit illud regis Derccnni Monumentum, de quo Virgilius lib. 11, Æneidos:
fuit ingens monte fub alto Regis cDercenni terreno ex aggere bujlum , Antiqui Laurentis , opaca f ilice tectum.
'Nifiquis exiftimaverit, hoc perpetuo non oblervatum, ut in campis & planis tumularentur mortui. Tum quod. prædia 3c fundos in nlvofis obtinuerint, tum quod privatas habuerint caulas qvibus moti hæc illis prætulerint. Quod inPropertio videmus, qui in filvis fepeliri maluit, quam in campis. Sic n, lib. 3. voti fuifummam complexus eft:
Di faciant , mea ne terra locet offa^freqventi Qva facit a f iduo tramite vulgus iter .
RoYl mortem tumuli fic infamantur amantum , zJlfce tegat arborea devia terra coma.
LIBER PRIMUS.
39
*Aut humet ignotJt cumulus 'vallatus arm&
Non juvat in media nomen habere via. Lucanus certe lib.8. Reges in montibus olim fepultos hifce innuere videtur:
St Regum cineres exjlruclo monte quiejcunt.
Llndellld.lib.15. c. 12 : Potentes aut Jub montibus autinmontibusje - pellebantur, inde t melum eH, ut cadavera aut pyramides fierent, aut ingentes columnæ ponerentur. Hincinlcrintiones illas in lapidi¬ bus: FECERUNT MONUMENTUM ÆDIFICIO IM¬ POSITO. Georsius Gvalterus in Tabulis Sicilias aflerit Monumenta ad montes vetujla pafsim per Siciliam reper iri, in primis Pantalicce in ditione Cee j. Cajet ani > ubi proruptis hinc inde collibus ab imo ad eorum fajligia ea excifa. (jhgecum innumera fmt, qua fub • limioris , qua ab; e Hior is Jortis mortalium conditoria fuijje autumat . Agrigentinos fepulchriscondendis adeo deditos confiat, ut necquibusdamequisin certamine probatis nec aviculis olim domi in delitiis negarint, tefte Diodoro Siculo.
Nec levi opera, aut fumptibus exiguis hi tumuli confi¬ ciebantur. Tefiatur enim hiftoria Norvagica in Haraldo Harfagre, regulos duos inNaumedal fratres uterinos, tribus integris annis, impenfis magnis in unico tumulo fabricando laborafie. Et Haraldus Gormonis filius, univer-
fum luum exercitum boumq; numerum ingentem faxoin- gentiapplicuit, qvoparentum bufta exornare decrevit, qvod his perieqvitur Saxo nofter hiftorias lib. 10: PoHluec Haraldus totam regni clajjem ex/er ens, ne parvo apparatu magnæ molis pondus aggrederetur, junHis hominum boumq, copiis , inujitaU magnitudinis laxum lutico littore repertum , qvo matris tumulum in/igniret , abjlra - hijujsit <tsrc. Hocq; opus tanti æftimatum ( ut paulopoft idem fubjungit) ut ipfe Haraldus circa traHum lapidis occupatus quedam fuorum é clafie fupervenientem arHius percontari coeperit: an tan¬ tam alias molem mortali manu tentatam conjjpexerit. Non igitur in lumptibus parentalibus faciendis ulli genti cefsifle videntur noftrates, & pluris hi tumuli olim couftitcrunt, qvamjama nobis æftimantur, Apud
40
MONUMENTORUM DANJCORUM
Apud alias gentes modus in exftruendo praefcribeba- tur. Plato tefte Cicerone 2. de LL. vetabat m fit Jepulcbrum aL tins qvam qvod qvinq homines diebus quinj, abjolverint , nec é lapide excitari plus > nec imponi qvam qvod capiat laudem mortui incifam , ne plus qvatuor herois verJibus,qvos longos appellat Ennius .
Quod Olaus Magnus refert lib. 16. cap.37. apu d nullum alium rerum no (Irarum fcriptorem reperirc licuit; nec omni ex parte veritati litare videtur. Videlicet morem antiqvorum Ju~ ijse , cadavera principwm in f rondo fis arboribus, præ/ertim quercinis , tanqvam / acris locis numinibus confecratis Jufpendere. Victimis quidem deputatos, inlocis (acris fulpenfoslegimus: fedprin- cipes qui vel in bello, vel domi morbo vitam finierunt, pod mortem fufpenfos,apud nullum adhuc legere mihi contigit autorem probata: notæ.
Caput Septimum.
Ve Jepeliendi ritibus.
pJOn hic variarum gentium defundos iepeliendi ritus ^commemorabo, de qvibus praeclare fcriplerunt alii » noftratium laltim (qvantum antiqvitates noftrae permittunt) attingere mores, opere duco pretium_>.
Rem brevibus perfeqvitur Chriftianus Cilicius belli Dithmarlici libro 1: Erant , inqvit, eorum [epultur* in filvist T agris, tumulo sq. aggejlis lapidibus vejlientes muniebant , qvod genus complures pafim adhuc vijuntur , qvigigantum J Irata vocantur. Kon- nulli qvoq ( fed pauci ) exflruclis rogis more Romanorum cremari , a- ncresqi colleSlos in urna cujlodiri volebant , cujus rei vejligia ahqvot nojlro feculo reperta funt.
Ab antiqvis epochas qvasdam a Iepeliendi ritibus, apud Septentrionales introdudas cfle, accepi, qvi cum varii fue¬ rint, Scillae, eorum habita ratione, mutatae. Sic enim mem¬ brana mea M.S.Tres numerari folent hominum aetates qvae ab inferiarum modo denominationem acceperunt. Prima SRøtøøfø/ fecunda -OøfØOlD / tertia
Pri*
LIBER PRIMUS.
4*
Primitus namq; defundis juda foluturi, in Campo plano juxta viam regiam, aut defundi prædiumfito, cir¬ cum ratæ magnitudinis lapidibus eftormabant, ob¬ longum tamen, viginti quandoq;orgiarum longitudine, latitudine trium, inhocdefundi cremabant cadaver, ci¬ neres colledos urnis includebant, acin circi meditulio lo¬ catos, grandioribus undiq; flipabant faxis, fuperinjedo latiori, quo eae tera tegerent. Hinc totam aream lapidi- bus, arena, glebaq; terreflri repi ebant, ac in formam mon- ticuli defuper collem exdruebant, quem demum cefpiti- bus tegebant, ut viriditate fua oculos praetereuntium re¬ crearet. Hxc fepulcra ut & hunc fepeliendi ritum
iU zKoifc dixerunr. Regibus faltim hunc honorem habi¬ tum fiiilfe volunt; minori pompa tumulati alii.
H;uc tumulorum drudura ex ruderibusadhuc colli¬ gitur, præfertim circa littora maris ubi partem terræ mari¬ ni azdus abforpfit violentia, partem vero intadam reli- qvit.
In locis faxofis8c maritimis, ex lapidum & arenæ congeriemonticulosdruxcrunt, in pingvioribus ex terra fertili rarioribus additis (axis, bafin coronae indar cin¬ gentibus. Anteannosnon ita multos Reverendus &Cla- ri (simus vir Dn.D CafparusBartholinusP. M. affinis &col* legamcus honorandus, cum Academiae ageret Redorem Magnificum , negotiorum caufaad pagum prope Crucis- oram (£ggftltp didum pervenit, ubi, cum in vicinia col¬ lem effie intellexilfet, ex quo argillam comportantes, a- liqvoties in ollasquasdam inciderunt cineribus refertas; ipfe locum adiit quid fubedet exploraturus. Effofså ali¬ quantulum terra, invenit urnam ex cerulea confedam argilla, cuiinclufi cineres& ofsium combudorum frag¬ menta. Quæadnosdetulit, mihiqj&ollæ frudum, & co¬ dae partem dono dedit, quae inter rariora mea pofsidco. llrna detedadifsiliit in fruda, mollis cnimerat, fed aéria-
£ liquan-
MONUMENTORUM DANICORUM
41
liquantulumcxpofita fragmenta, debitam acqvifiverunt duritiem. Coftas pars qvam teneo, triplo majoreft homi¬ num jam viventium cohis, proportionead totum habita» Figuram vero urnæ hujusglobofam fuiffe ex fragmentis colligo.
Sedcumanno cb bcxxxvii. inprasdioLindholmia- no Magnifici Dn. Cancellarii, Christiani Frisii de Kra- gerup filii valetudini infirmiori curandas vacarem, ex vi¬ cino colle ex parte jam diruto, aliquot erutas funt urnæ huicdifsimiles, figuras cylindricas, rubicunda?, cineribus & ofsiumcombuflorumparticulisrefertæ. Ex qvibus unam extraxit Nobilifs. Dn. Axilius }uel de Willehrup, mihiq; dono dedit, trium circiter mefurarum danicarum capace. Urnas hastumuli fermeoccuparunt meditullium, in coro¬ nam difpofitæ, lapidibusq; undiq; fiipatas erat, ut violctias externæ fortius refiflerent. Hincliqvetnec ejusdem mate¬ rias, nec figuræ femper fuiffe. Mecum fentit clarifsimus Hifioriographus Regius M. Stcphanus Stephanius, qui anno MDCXLI hasc ad me perfcripfit: ^nte quadrienni¬ um prope Ciordjlcvium , amænijlimum Zy 'Jumptuofijstmum prcedium Magnifici Dani.e 'l^egni Cancellarii <y Senatoris illujlris , Equitis au- rati , Hcroisq fumma virtute , pietate , /apientia, gravitate Z? huma¬ nitate*!) omini Iuflini HoegiEatroni & Maecenatis mei devoto animi cultu ce ternum profequendi> ex colliculo quodam arenofo , a colonis ^or¬ te illic f odientibus , eruta fuit urna vitrea vi/emie pulchritudinis , Zy miue /fifsitudinis , unius menfuræ capax , fundo concavo exterius fi „ guris Jexangulis in/ignita-, interius vero auro oblita ■> quomodo hodieq /fecula argento vivo induci J olent. Ea incluj a erat thccæ ligne æ , ex mi¬ nut ijsimis afier culis affabre compaclæ , <y circulis areis undiq. fecus minite , cut etiam operculum ligneum cere ob dubium , impofitum fuerat. Hac urna vacua Zy operculo dijf rabio deflituta ad Magnificum illum virum tumtemporisfegte hujus Academi <e ( Sorance ) pr a fidem cum de/ata ejset , inquirere fcrupulofius c cepit , annon cineres , ofta , aut id ge¬ niti alia in eadem urna3 cum primum effoderetur ^reperta fuijsent * V e-
rutn
LIBER PRIMUS.
• *
43
rum colonis conflanter negantibus nihil illic, prater pugillum pulveris txtitifie veritas nullo modo ab iis potuit exprimi. Nullus dubito quin res prætiofiftimas continuerit tam egregie elaboratum vafculum , qu<t ubi perierint , aut quo pervenerint , nojlrum non eU (latuere. In eodem colliculo , paulo ante repertum fuit integrum j celeton cujus colli verte - iris appenfum fuit monile ex varii coloris lapillis conflans: qvorurn nonnulli penes me junt. Hasc ille. Quod fi citima: antiq vita- tishasc urna vitrea, mirari fatis nequeo, quomodo å pu¬ tredine huc usq; confervari ejus capfula Sc operculum li¬ gneum potuerit. Sufpicor ex urnis fepulchralibus no« fuiITe,cum nec vitra talia apud nos eo ævofreqvcntia, nec perennare huc ufq'; circumductum lignum potuerit. In manusChymicicujusdam & chryfopoeiasftudiofifiinci- difset inauratum hoc vitrum cum inclufo pulvere, aureos procul dubio fibi pollicitus fuiffet montes 8c thefaururn qvem tot vigiliis& fumptibusquæruntalii.
Regios tumulos ad magnitudinem Sc figuram cari¬ nas maximas navis, ex iis q vas pofsidebant, fabricatos vo¬ lunt.
Secunda ætas Jf)øføølJ) dich, ea fuit, qua cadavera integra &noncremata, cum fuis ornamentis incirculoex grandioribns confecto faxis locabant, aliisq^circumqva- q ve tegebant, arenam & glebam terras exaggerando, usq^ dum in jutam monticuli exfurgeret altitudinem, quice- fpitibus 8c aliis faxis demum exterius exornabatur. Iri bello occifos in unum cumulum conjiciebant, quem V tlkoflel vocabant, Sc fupra eos terram exaggerabant, ut in monticuli fpeciem agger excrefceret, quod ex Saxone libro 2. colligere datur, ubi Biarconem introducit inter reliqua fic canenterru:
Quanquam adeo fblus multorum funere letho Corpora tradiderim pugnans 3ut imagine collis Editus e truncis i excrefceret artubus agger 3
F*
Fi
44 MONUMENtO'RUM DANICORUM
* . ’M • • • » •
Ét fyeciém tumuli congejfd cadaveru ferrent.
Qvandoqs in tumulorum apice ingentium faxorum ordinata congcflione tumbam ofsibus recipiendis fabri¬ cabant. Cujusgeneris tumulietiam propeLindholmium Frifianum vifuntur quidam, unum rimatus fum, in cujus fummitate crypta 30 circiter pedes longa , 15 lata ex gran¬ dioribus faxis erat confedla, qvorum latus cavitatem fpe- dlans politum fic fatis erat, exteriora inæqualia, ita difpo- fita & minoribus faxis ubi opus erat ftipata, ut interior cryptæ fuperficics politura vix cederet muro ex lateribus &coemento coagmentato & ad libellam eredto. Emine¬ bant vero fupra aggeftum collis aggerem faxorum latera fulcientium apices, qui vaflæ magnitudinis alio claude¬ bantur, eo ferme modo quo capite 3 delineatum. Ex hac. crypta eruebantur offa quamplurima, quæmagnitudine refpondebant, noftriævi hominum ofsibus: Unde plane mihi perfuafum habeo, illudriscujusdam familiæhocfu- iflefepulchrum, cui plures illati, vel bello proflrati, vel i- gnobili morte extindli. Nécillaabluditcrypta,quælib. j. Annal. Ecclef. Slefviccnf cap.2. å Johanne Adolpho Cy- præo delineatur, nili quod nodrafupra terram: illa infra, aggere aggefto Sc tumulo terreo tedla. In noflra offa mul¬ ta non uftulata: in illa urnis claufa & in cineres ferme re- dadla* Sic namq; refert: Anno m dlxxx viii (qvo egohanc lucem primulum a fpexi ) cum via illa falebrofa qv<t ab urbe SleJ- vicenft in Angliam(C imbrica n empe) ducit, fer neretur, <7 ex colle vicino terra <7 arena egereretur, fornax terra cooperta injlar furni eruta Juit , faxis <t7 lateribus concamerata , in qva unuealiqvot fittiles, pienæ fif ibus <7 cineribus continebantur . Offa autem igne ficcata , uflulata <7 indurata fu fe,color <7 durities non obfcure indicabant. Hæc ille.
Utrumqj hunc ritum defundlos tumulandi fepten- trionalibus in ulu fuifle, cx iis quæ Romanorum Hidori- ci pofteritati reliquerunt1, etramcoMigerelicet. N 'éScgOKcLV- flotv quidem apud no& viguifle, indicare videtur Cæfar de
bello
LIBER PRIMUS.
4*
bello Gallico lib.d, & Tacitus de moribus German. Quod enim ille de Gallis, hic de Germanis (inter quos Gothinos, Marfingos,Ofos &c.recenfet) refert, de noftratibus pariter intelligendum; in primis cum ait: Funerum inter illos nullam ef- le ambitionem , id folum ob fervar i, ut funem clar or um vir orum , certis ftgnis crementur. Et dum addit: Struem rogi nec vejlibus, nec odo¬ ribus cumulant^ fua cui% arma , qvorundam igni eqvtu adjicitur. Sepulchrum cejpes algit. Alterius v, pafsim meminere, utffufta fimus fi diutius hifceimorari velim9. Idem ferme de Sarmatis Europæis afierit Alexander Gvagnini in dedudione Sarma¬ tarum , hunc in modum differens: Sepulturae eorum erant in fil- vis & agris , tumulos £ aggeflis lapidibus veflientes eminenter munie¬ bant, qvodgenusin^ufliceregionibus pafsim adhuc vifitur. Nonnul¬ li qvoq morefomano , cadavera cremare, cineresq. collectos in urnas recondere / olebant . Necmirum,cum ejusdem propaginis Cim¬ bri, Gothi j Vandali , Daci , Sarmatae extiterint. Cur vero non noftrates modo, fed etiam Romani cadavera cremave¬ rint, doceretentat Nicolaus Thurius in Commentariolo an¬ nalium Herulorum lit. S. hoc pado: Romanis mos erat corporet comburere , qvo innuebant vehiculo igneo animum abire inaflra , qvi Jolus in nobis divinus . Fiam fic corpus qvia terrenum in cineres f ub - fideret. Perluafum praeterea libi habebant veteres, qvod quo altius a cremandorum cadaveribus flamma ac fumus elevare¬ tur, eo Diis fuis defundi chariores exifterent, & qvo plura ro¬ gis effent in jeda, eo ditiores in altera vita effent futuri illi qvo- rum cadavera cremabantur.
Tertia & ultima aetas ølfc ex modo quo
jam nos Chriftiani demortuos lepelire folemus, determina¬ tur. De qvo non attinet multa dicere, cum omnibus fit no- tilsimus.
Tumulis vero fuis non folum cadavera aut cineres in¬ ferebant veteres, fed arma, haftas, eqvos, aurum, argentuna aliaq; defundis charilsima xeifirjÅtct. Sic enim in alio rep- periM.S.
Prima æcas vocabatur 5$rctl five ic*
F j - com-
MONUMENTORUM DANICORUM
combudionis, feu ignea aetas, tum cadavera cremabant ac ci¬ neres (axis mirae magnitudinis cooperiebant, donec in acer¬ vum aggeda adurgerent. Olaus Magnus lib.16.cap.j7. Sueo- num & Gothorum principes juniperini ligni igne crematos aderit. Haec tumulandi ratio, cumFrejer Ungvini filio exfe- quiae pararentur, Upfaliae primo cepit : ( Hidoria Norvagi- ca Otninum pod mortem crematum refert) fed podqvam magnanimus ille DanorumRexDAN, collem libi magnitu¬ dinis confpicuae exdruxilTet, (cui pod obitum regio diade¬ mate exornatum, armis indutum, & eqvo omnibus orna¬ mentis indru&o impodtum , inferendum edet cadaver, ad¬ ditis multis auri argentiq; talentis) abrogari cepit prior tumu¬ landi ratio &nova haec introdu&a, qvam ultro amplexi funt ejus poderi atq; amici. Atq; dc incepit fecunda aetas di<da leu tumulorum aetas. Quamvis in Svecia Sc Norvegia prior illa diutius duraverit.
Ornamenta varia & x&fiijÅici tumulis regum una cum cadaveribus illata fuide, partim ex fuperioribus condat, par- tim ex his qvae feqvuntur.
Hidoria Olai Tryggonis Norvagiae regis refert, eum multa antecedorum fuorum demoliri curade buda ac tumu¬ los, ut inclufos thefauros in meliores converteret ufus.Exqvi- bus grandem qvoq; ipfum corrafide auri argentiq; fummam relidta tedan tur monumenta. Quæ ab amicis & aliis una cum cadavere inferebantur, titulo munerum donabant Romani. Sic fiamq; Tibullus lib.2. Eleg.4:
Seu veniet tibi mors, ne ederit qui lugeat ullus ,
Nec qui det mceflas munus in exfequias.
Et Statius lib.j. Argonaut:
Vos, age , funereas ad Iit tora volvite fdvas3 8t feci os luferate rogos; date debita c&fis Munera,qm noflro miffeet Cjricus igni.
Idem 5. Silvarum:
LIBER PRIMUS.
4 7
Non arfura feremus
<£M>unera: ‘venturosc^ tum durabit in annos, tzJtiCe monfirante , dolor .
Ante annos haud ita multos in tumulo prope Lethram Selandiæ, magna denariorum argenteorum copia Urna: cum aliis pretiolis inclula a ruftico quodam repertaeft. Ex hisil- li quos ego dono accepi, hancoftendutepigraphin: CNUT REX AN. Item ETHELRED REX ANG;
Denarios hos aGuilhelmo Lambardo in d%%aiovo{jjadt* fcriptos inveni: qui horum 240 pondo unum æq vare: loli- dum autem anglicumqui fibra: vicelimaeftpars, duodecim continere afTerit.
Varia ac mira adhuc indies é tumulis ejusmodi eruun¬ tur. Non ita pridem in Diceceh Ripenli , una cum urnis ef- folla eft hafta lapidea ex filice aftabre elaborata, qvam Natu¬ ra: anartis efletopus dubitarunt qvotqvot eam apud me vi¬ derunt.
In tradn Alburgenfi juxta urnas ferrum femilunarepoli- tilsirnujconvexafuiparteacutum invenit quidam, qvod cum hacinfcriptione ad medelatum : Agricola Agardenfis fide dignus, collem qvendam adibus fuis auflralem ante Jexennium , in culturam cum familia complanare aggreffus esi. Mox in ollam quandam lute¬ am ofiibus quafipulverifatis refertam incidit , qva lapide quodam pla¬ no ac lato interebatur. Omnia diligentius per lufirans, ferrum qvod- dam nitidum impolitum inter cetera invenit, novilunti figuram exhi¬ bens, qvod hifce inclufum transmitto. Miror equidem ferrum hoc, tot annorum decurfii terrenæ uligini inclufum , rubigi- ne haud infedum, cum jam paucis annis loco ficciore in char¬ ta
48 MONUMENTORUM DA NIC ORUM
taaflervatum exparte erofum confpiciatur. In Norvegia pro¬ pe Hollojen inMandalenli territorio, non ita pridem du%eef- ioffiefunturhæ, in qvarum altera cineres & olsium rcliqviæ, in altera inftrumentum muficum Danis fil ex
cupro deaurato nitidilsimo, luo Iplendore omnes in admira¬ tionem trahens.
Johannes AdolpbusCypraeus Annalium EccleCSlelvic. l.i. c.2 varia proponithujusgeneris in agriSlclviceniis tumulis reperta, in defunétoru honorem & memoriam terrae &c urnis mandata, ex qvibus hæcreferrelubet. vinno 155 4 in tumulo ur¬ bi no/bæ vicino inventus juit pugio duas fpithamas longus ex ære vel cupro fufns. Sagitta item ter ea <7 alia injlrumenta bellica. Qvin <t7 calcar ter eum viro forti ac bellico fo , Z7 fu/um Matrona fedube vete¬ res appofuijse conflat, ut indicio /unt calcar ænetiw <7 jufus cupreus in hujusmodi tumulis inventa mibig, exhibita, quae penes rne exjlant , i7 ab heredibus meis ad fervantur. Sed -17 offli humana complura Jemi- ufla eodem in loco defojja fuerunt. Qvin <Z7 ex tumulo qvodam prope villam Tuetam flto , urn<e complures una cum ojsibus ujlulatis mihi exhibita fuerunt y eaoccafioneinvent.c, qvod vue fierncmU arena é monte egereretur. Qvibus ego adduclns , montem conflendi, jfathisf. admotis , urnas una cum oflibus eruendas curavi , qvibus adeo abunda¬ bat collis , ut vix pedem alicubi poneres autfpatham imprimeres , qvin urnarum 17 ojsium rcliqviæ jefl exhiberent , i7 terra conte fLe detege¬ rentur. Quod de pugione aeneo refert, illud pluribus exem¬ plis confirmare polTem,hnecelsitas id flagitaret. Integrum e- jus generis adhuc tenet inter Reverendus (ScClaril-
limus vir Dn. D. Jacobus Matthias Regite Majeftati a laciis, affinis meus diledus, hic in Selandia propé Crucisoram é tu¬ mulo cffiollum, cujus hiclitera A.damus iconem. Manubri¬ um longum eft uncias tres, acies reliqva pedem unum , ejus- que latitudo unius unciae cum femilkefl:. Fragmenta duo li- milis pugionis &c ego polsideo, in Cimbria prope Ripas in tali monumento reperta. Sic non ita pridem ad me icri- plit Clarilsimus Stephartius : adlate luperiorcin urna qvadam prope Kalundeburgum etFofsåj una cum cinere copiofo&: l! adu^
LIBER PRIMUS.
45
flisofsiculis, inventum fuifle cultellum aereum , quem intet crepundia pueruli illic olim cremati, reponendum nonnulli conjiciunt. Ipfevero inter dfyo&eciTct fiia, veluti citimae an¬ tiquitatis x&fvjÅiov alTervat. Mihi videndum cum transmi- fiiset hac forma delineari curavi. C. Calcar unum ftupen- dae longitudinis fupra memoratus Reverendus & Clarifsim9 Dn.D lacobit* Matthias etiam é tumulo qvodam erutum te¬ net, qvod cum & magnitudine & figura lit vifenda_3, hic qvoq; litera B. depingi curavimus. Longitudo totius eftpe- dis unius & unciarum trium , ejus arcus qvi calcaneum cinxit unciarum trium cum dimidia, axis feufpinaqvae ftellam con¬ tinet decem , ftella radiis acutis duodecim coftans in circum¬ ferentia felqvipedem cum dimidia uncia tenet. Partem exte¬ riorem tam arcus qvam fpina exornat litera H. ad prilcam &obfoletam formam conflata, corona regia infignita & ap¬ pendice ad imum volubili exornata, novies repetita. Cen¬ trum fteliae una reliqvis grandior ejusdem figurae occupat. Regis cujusdam Muralii fuifle calcar proculdubio innuic hæc litera coronata, fed cujus præcise, noftrum non eft divi¬ nare.?. Oblervare & hic licet, arcum qui pedem ftringic majorem non efle qvam ut commode meo quadret calca- neojundecolligere datur nequaquam giganteæ, led potius mediocris flåturæ hominem fuifle qui illud pofsidebat. In Archivis meis calcar & ego pofsideo, fub terra ante annos aliqvot inventum, qvod non minorem fapit antiqvitatem, qvamvis figura a priore multum difcrepet. Arcus calcanea cingendo deputatus in angulum acutum ferme & oblique di¬ latatum definit, qvafpinam capit qvatuor pollices exceden¬ tem; nec redalinea pedem ampleditur, fed inclinato utroqi brachio ac rurfum elevato, utrinq; V Romanorum effingit. Stella vero extremitati lpinae inferta parvula eft, duodecim in¬ terim radiis (qvorum qvidam carie confumpti)infignita, ut in tabella litera E exprefliim vides. Longitudo totius odo eft pollicum^. D. litera , fragmenta pugionis aerei fuprame^ Qiorata exhibet.
*
50
MONUMENTORUM DANICORUM!
Hujus generis infinita adducere pofifem , fed hæc in fuperio- rum confirmationem fufficiant.
Imo exempla nondefunt eorum qui fe vivos cum ami¬ ci cadavere tumulari voluerunt. Refert namq; Saxo lib. 5: j4s mundum ob amicitia jusjurandum^ vivum fe cum A [viti cadavere ( qvodeum cane Z7 eqvo terreno mandabatur antro ) contumulari fu- Jlmuife , cibo qvo ve/ceretur illato.
Cocterum qvod fupra ex manuferipto allatum , Llngvi- num primum fuiile, qui ritum cadavera cremandi introdu¬ xerit , neqvaqvam cum Saxone noftro convenit, qui lib.5. hi- ftoriæ Danicæ, Frotonem Magnum (qvi longe anteUngvi- num vixit, utpote tempore nati Chrifti, qvemq; triginta fe- quebantur reges, quiipfum amicitia & obleqvio colebant) de hifce cadavera cremandi ritibus leges tulifie memorat. In¬ ter reliqua hxc proferens: Frotbo convocatis qvas vicerat genti-
bus>
LIBER PRIMUS.
lus, lege cavit ■, ut quisquis pater familias eo concideret bello, cumeqvo omnibus/ armatur ce fu<z tnfignibus tumulo mandaretur. Qvem fi qvisqvam veffillonum [ce lefl a cupiditate tentaffet, poenas non /olunt /angvine, fed etiam inhumato cadavere daret , bu/lo at/ inferiis cari¬ tur us. Siquidem par e/Je credebat , ut alieni corruptor cineris nullo fu¬ neris ob[ equio donaretur , fortem / proprio referret corpore , quam in alieno perpetrafset. Centurionis vero vel Satrapa cor pus, rogo propria nave conjlruBo funerandum confituit. (Dena autem gubernatorum corpora , unitis puppis igne confumi praecipit. Ducem quempiam aut regem inter feBum proprio inj e Bum navigio concremari . Tam fcrupu - lojam ducendis inter feBorum funeribus obfervationem pr a flari volu¬ it , ne promifcuos exfeqviarum ritus cxiflere pateretur. Ex quibus facili negotio qvifpiam collegerit etiam hujus regis ætate u*. trumq; tunerandi modum inulii fuifle,liqvidem patresfami- lias cum ornamentis non crematos, tumulis inferri decrevit» centuriones vero Duces ac Reges rogo imponi.
Cavere interim legibus fuis Frotho non potuit, qvin pofteritasipe lucri, magnatum tumulos violare, eorumqj ca¬ va rimari anniteretur; non fine infigni vitæ, (anitatisq; di- fpendio. Recentiora qvat in oreomniumfuntjhicnon repe¬ tam, lubetfaltimaudire, qvæSaxo lib. tertio referat de Ha- raldo, Balderi buftum, (opum potiendarum fpe incenfo) perfodere attentante: Hunc (collem lc. in qvo Balderus tumu¬ latus) qvidam noflri temporis viri , qvorum praecipuus Haralduse- rat, vigente veteris fepulturæ fama, Jpe reperiendee pecunia noBu adorti , repentino Cceptum horrore liquerunt. Ex ipfo nam/ perrupti montis cacumine , /ubita torrentis vis , magno aquarum Jlrepitu pro - rumpere videbatur, cujus rapidior moles incitatifiimo lapfu , [ubjeBti infu/a campis , qvicquid offendebat involveret. Ad cujus impetum de¬ turbati foffor es , abjeBis ligonibus , variam carpfere fugam. Irruentis aqvce vorticibus implicandos fe rati , fi coeptum diutius exfeqvi niteren¬ tur. Ita d Diis loci illius pr ce fidibus incufus fubito metus, juvenum animos avaritia ab fraBos ad f alutis curam convertit , negle Bo/ cupi - ditatis propofito , vitee ftudiofos effe docuit. Plura in hunc fenflinj apud ipfumlcge. Plin.lib. 7. cap.54: Jpjum cremare apud ^0-
Q a mas
j2 MONUMENTORUM DANICORUM
manos veteris inflituti non fuijje putat) at poflquam longinquis bellis obrutos erui cognovere , tunc injlitutum. Alii arbitrantur antiqvio- rem apud Romanos fuilfe corpora cremandi morem , qvam Plinius putat, eo quodapudPlutarchumNumacorpus iuum uri vetet, itemcp rogum vino afpergi, tefteeodem Plinio lib. 14.cap.12. & Ov1dius4.Faftor.de Remi funere haec habet: '
Arfisrosf artus unxit 3 fecere qvod ille Fajlulus & mæflis Acca foluta comat.
Tunc juvenes nondum fatfi flevere Quirites ■> Ultima, plorato fubita flamma rogi ett.
Caeterum cum uftulandum corpus erat, digitum ut inferias perfolverent excipere folebant. Hinc illud Fefti: Membrum abfcindi mortui dicebatur , cum digitus ejus decidebatur , ad qvod jer- vatum jufia fieret reliquo corpore combufio. Os etiam excipiebatur, fi qvis foris obiiflet ut domi parentarentur & familia purga¬ retur. Cicero 2 de LL. Neq necejfe ett edijferi a nobis qui finis fu¬ ne fie familia , qvod genus facrificii lare vervecibus fiat , qvemadmo- dum os re/eclum terra obtegatur. Varro lib. 4. Qvod terra fit humus, ideo humatus mortuus , qui terra fit obrutus , ab eo qvi Romanis com- hufius esi . aut in fepulchrum ejus objetta gleba non est) aut fi os ex¬ ceptum mortui ad familiam expurgandam , donec in purgando humo non ett opertus , ut Vontifices dicunt, quo ad inhumatus fit , familia fu - nefiamanet. Referunt qvoqj morem fuiffe corpori urendo in rogo oculos aperire exfpiranti a neceftariis, opertos &coelo oftendi,inq; os nummum 'dWwq/i/ inferi , unde Charonti naulum ftygiam paludem tranfiturus folvat. Conflat qvoq; edentulum puerum cremari fas non fuifte, fed condi terra religionem cradidifle , qvod illum divinum evafiffe crede¬ rent.
HiftoriaNorvagica mox in principio, Othino ritum ca¬ davera cremandi afcribit, refert namcpOthinum legem con- didiffe, ut omnes mortui, unacumbonis& ornamentis po¬
ti ori*
UBER PRIMUS.
tioribus igne comburerentur, addens fuperis eo gratiores futuros, quo plura fecum in flammas traxiflent.
Si quis vero particularius fcire geftiat,qva pompa, qua- vc folemnitate regum ftrui lolita fint bufla, toties laudatum ncftrum autorem confulat lib. 8. ubi eleganter omnes ritus proponitqvibus Ringo,occifi a fe Haraldi corpus rogo im¬ poni curavit. Sic autem ille : Post hæc Sveonibus paflim inter promi/cuas cadaverum Jlrues Haraldi corpus exqviri præcepit, ne re¬ gium funus debitu fravdaretur inferiis i igitur revolvendis inter feUo- rum corporibus avidæ plebis injicere operam cepit. In hanc curam dimidium dici extrallum efl. Tandem cum corpore reperta clava-,. Haraldi manibus parentandum ratus3eqvum qvem injidebat regio ap¬ plicatum currui aureis jubfelliis decenter injlratum ejus titulis dedica¬ vit. Inde vota nuncupat adjicit $ precem , uti Haraldus eo vectore ufnst fati confortes ad tartara antecederet , atq, apud præflitem ord Pluto¬ nem fodis hofibusq placidas expeteret /edes. Deinde rogum exf ru¬ it , Danis inauratam fegis Jui puppim in flamma? fomentum conjicere juflis. Cumq. fuperjeclum ignu cadaver ab fumer et > mær entes circui- re proceres , impenfiiuqi cunElos hortari cepit ut arma , aurum <sr quo d- cunq opimum eflet fliberaliter in nutrimentum rogi , fub tanti taliter g apud omnes meriti regis veneratione transmitterent , cineres quoqper- ufli corporis y urnæ contraditos Lethram perferri, ibiq cum equo V' ar¬ mis, regio more funerari præcepit. Ha ec fufius addu&a, quia multum ad totius hujus negotii illuftrationem facere exifti- mo, Libro \ Gelderi Regis Saxoniæ, maritimo perempti bello, exfeqvias brevioribus perftringit: Gelderum , inqvit, Saxoniæ fegem3 remigum Juorum cadaveribus fuperjeftum , de rogo navigiis extrudo , impofltum pulcherrimo funeris obfequio extulit, ci¬ neres ejus perinde ac regii corporis re/iqvias non folum inflgni tumulo tradidit, verum etiam plenis venerationis exeqviis decoravit.
Nec plane abludit ab ea funerandi ratione qvamdefcri- bic Virgil. u.Æneid. inter reliqva haec habens:
pfinc alnfjpolia occifis direpta Latinis Conjiciunt igni, gale as enfescp decoros,
G 3 FrG
i
44
MONUMENTORUM DANICORUM
Trenacp ferventes ^ rotas ,pars munera nota Ipjorum cljpeos & non felicia tela.
Apud Homerum Elpenor lllyliem rogat, ut fe cum armis camburat lib. 5: Odyfs:
KtÅci {/,£ KCOMYlCIUf crw TSU^StTtV oria, {AOI STIV. Hercules apud Senecam clavam luam, qvå tot monftra perdomuit, unå fecum in rogum ut conjiciant, fic decer¬ nit in Hercul.Oeteo:
Hic nodus nulla quem capiet manus ,
Aiecumper ignes flagret : hoc telum Herculem Hamum fiqvetur.
Sepulchris omnibus fuis partibus abfolutis, praeter di- &a jam ornamenta St fepimenta, grandiora qvaedam im- pofuerunt faxa, quæ veré monumenti titulos illis conci¬ liarent. Haecq; idem nobis praeftabant, qvod Ægyptiis pyramides, Romanis columnæ & ftatuæ, de quibus ita ca¬ nit Lucanus lib. 8:
Cum tibi f aerato Macedo fervetur in antro.
St Regum cineres exflructo monte qviefcant , CumPtolomxorum manes feriemq , pudendam Pyramides claudant , indigna f MaufoUa.
Haec autem faxa, vel omnis literaturæ erant expertia, 8c plerumq; aræ in modum coagmentata, tribus oblongio¬ ribus quartum grandius & latius fulcientibus, dequibus fupraå nobis a£him: vel literatura patria, titulosdefun- <5ti, aliaqj ornamenta oflentabant, q vxsmygcttpvjv ipfani fplendidiorem reddebant, de qvibus nobis ex profeffo jam agendum. Atq; ficuniverfum fepeliendi ritum hifcc claudebant.
Caput Octavum.
‘De vallo Danico > vulgo
LIBER PRIMUS.
SS
JK D hanc monumentorum claflem non immerito, re- ^ ^ferri polfent varia propugnacula exterra& lapidibus Hupendo opere in hifce oris exftrucfta; fed hanc curam a- liis relinquens, unum neqvaqvam hic prasterirc valeo, vallum fcilicet illud infigne,quodexterorumincurfibus objc6lumfiiit,perlflhmumCimbncum,årinu Oceani Bri¬ tannici in mare Balthicum deducum, aSaxonelib.13 Da - norumopus dicftum, de cujus primo fundatore non omnes convenire video. Paulus Æmylius rerum Gallicarum fcriptor,Gottofredo Daniæ rcgi,primahujus valli tribu¬ it fundamenta, ficdilTerens: Danorum d^ex Gothofredus fini¬ bus fuis non contentus , dum imperium Germani* , bellis Francorum fe/sd /fe ftbi dejhnat , congredi cum Car olo aufus, terra vicius : qvod peninfulamincolcns , mari plus valere fe putaret, qua Francorum bello patebat fofja agger eq ac vallo promunit, una omnino porta reliSla^ Intraq. munitiones ad oceanum usq, utrinq promotas , retraxit imperi¬ um , multarum gentium conventu frequens. Quod 8c Aimoinus lib.4de geftis Francorum notavit.
Idem aflerit Chriflianus Cilicius belli Dithmarfici 1 ib. t. V illunh inquit, illud , adhuc nojlro tempore muris agge- fla terra infigne* qvod a noflris hoc eft T) anorum opus
appellatur propter Car oli Magni exercitum adventantem a Godo- jredo (Dani* rege JlruClum,perduclumq.esi a Jinu Oceani (Britannici @(l)C dicio ( haud procul Slefvico Gothorpia ) usq ad Holling- fladium,qvod Eidora amnis in Germanicum mare fe exoneraturus al¬ luit. HæcCaroli Magni cum Godofredo(noftratibusGo- trico) fimultas, vigebat circaannumChrifli DCCC VIII. quo tempore exftrucftum etiam fuifte hoc vallum veritati confonum eft.
Saxo nofter ut & pleriq; alii, Thyra; cognomento Ethelredi regis Angliæ filiæ, Gormonis conju- gi, caput Majeftatis Danicæ vulgo appellatæ, hoc opus tri bu i t , rem tota m hi fce li b. )o percen fens: <PoH hoc Thyra , quo patriam a dande finis exterorum irruptionibus tutiorem profla¬ ret,
j6 MONUMENTORUM DANICORUM
ret y quantum a Sle/vico ad occidentalem Oceanum patet , vallo fojsaf. pro feindere aggrejja esl, fuper $ tenaeijsivti operis terre -
nummolita est munimentum . Hunc iequitur Crantzius lib.4 Daniæ de Haraldo differens cap.21. in hunc modum : piens autem idem d\ex matri pro fua virtute perenne monumentum in- Jlruere , quodDamam vallo commun'tjfet, ingens faxumin Ultore re¬ pertum-, multarum manuum ope vix eruendum aggrefius eft. Item Sueciæ lib. S.cap. g: Erat is Haraldus qui ad tempora primi Ot- tonis pervenit , cujus mater Thyra Anglue Tergis filia , longijiimum il¬ lum jecit aggerem qui hodie qvoq cernitur d mari ad mare porrefium. (pudebat* Ledebatq. optimam fceminam Saxones qvoties vellent , in lutiam irrumpere , ideo claujlris voluit cohibere^. Ericus Pome- ranusThyram ligneam tantum hanc mnnitionem fecifle refert. Pioculdubioaggedam molem ad latera fudibus Sc palis muniendo, veletiam in fummitate coronandojqvo inclinat Huitfeldius noder. Hidoria Julinenfis refert ab audrali valli latere folTam fuiffe decem orgiarum la¬ tam, totidem profundam. Supra vero ex trabibus & li¬ gnis propugnaculum firmifsima juncfluraexdrudtum, ita ut in eo ex eadem materia turres extiterint centum orgiis å fe invicem dillan tes, ex qui bushodes armis excipere, fc- que valide defendere potuerint. Qvod procul dubio o- pus fuit Reginæ Thyræ, de quo Ericus Pomeranus. lin¬ de forfan Lætus noder colligit lib. 4 rerum Danicarum Haraldum primum omnium firmiorem terra condantem hunc aggeremreddidiffe, dum ita canit:
Hic ille efl Jblido primus qui Cimbrica vallo CfMcUrmt arva,Jbhcpingens e corpore dorjum Smit, immani quod fe curvamine, longos Incitat in traclus ,mediumcp perambulat Iflbmum, 8t maris 80 i ripas cum littore jungit Hejjerio, ac tenuem Slejvici rcjj)icit urbem ! Quod confirmat Hidoria Norvagica Snorronis Sturlaz
quae
LIBER PRIMUS.
<2
quæ refert Haraldum , profligato Otthone Imperatore confi- lioHaquini comitis, munimentum hoc validius ac firmius multo aggeribus & folsis reddidifle_?. Cum vero a quibus¬ dam Thyræ, a quibusdam Haraldo hoc opus tribuatur; cre¬ dibile, pofl: obitum Gormonis ab utrisq; hoc prarfti tum ma¬ tre fcilicet & filio: hoc operas, illa confilia iuppeditante. Ita namq; Johannes Adolphus Cyp ranas Annalium Ecclef lib.i. cap. 10 : His rebus adducit , Zy autoritate dfeginæ permoti , opiu il¬ lud admirabile iy sterna memoria dignum aggredi conjlituerunt . Et ut in opere tanti momenti laboris squalitas /ervaretur , anguflias ilhts IJlbmt inter [e partiti f unt , id% ( ortibus opere divijo. Quarum una pars Scania , alia Sælandice , tertia Fioniæ excitanda aife vallanda forte obtigit. Scania illa pars cecidit quæ d porta illa quot vulgo Kglegatum appellatur , Hollingiladium mqprotendttur: Selandis autem Zy Fioni- btis portio illa-i quced porta verfusSliam vergit obvenit. Cujus rei ad i buevefligia evident ijsima JuperfunUZy antiquitatis Jludiofoad oculum demonjlrari pojjunt. Et quo cibariorum copia fuppeteret> commea¬ tum ad alendam multitudinem eorum qui foderent zy opus facerent , /«. ti Zy Slefvicenjes fublevarunt Zy comportarunt. Vallum autem etiam fofft alta circumdederunt Zy cinxerunt , quas adhuc ubiq, conjf icitur. Hæcfuliusadduéta, qvod modum ac media qvibushoc op9 exftrudlum contineant; qvæapud aliosnon inveni.
Hifce licet exprefse aflerant Thyram Reginam &Ha- raldum hujus valli molem ftruxilfe atq; opus ad umbilicum perduxifle,utSaxonum comprimerent petulatiam, inCim- briam crebras irruptionesmolientium ; nihil tamen impedit quo minus ftatuamus, aGotrico primam ejus dudlam line¬ am ,' & forlan rude opus inchoatum, qvod poflea Thyra cum filioauxitvelcollaplum reftituit, aliiveroad fummam per- fedfionem deduxerunt. In qvå lententia video etiam e fle ce¬ leberrimum noftrum Hiftoriographum Joan.Ilaac. Ponta- num Hift. Dan. lib. 5. in Haraldo.
Waldemarum namq; primum Daniæ Regem cogno* mento Magnum, etiam fymbolam luam huic operi contu- lifte,& muri autfuarium addidifle refert toties nobis lauda-
H ms.
MONUMENTORUM DANICORUM
5*’
tus Saxo, loco fupra citato: Cui pergit, Waldema- ri ^gis Abfolonisq} 'Dante ce gentis antiflitis , confundis erga patriam pietas , murum cobii lateris fuperjecit, uti potius veteris valli occiduos lapfus , J olidior nova molis flruclura reficeret , debilem ejus f-
tum crebrior in poflerum ruina fubmitteret. Siquidem priori munitio¬ ne fundamenti loco ufi , imperfeblum foeminea virtutis propofitum vi¬ rili prudentia , compleverunt , tanto excellentius opus edentes , quanto fe muliebri noverant indujlria clariores. Quod i ta exprelfit Læt9 :
]-fic vallo murum impofuit, qua Cimbrica mole
Cherfonejuf ab externo JeJe hojle folebat
‘Tutari, ac fubitos objetfu arcere tumultu s.
Murus ille multis in locis feptem pedes latus obfervatur &o&odecim altus, qvamvis magna ex parte jam lateres eru¬ ti &.ipfe dirutus fit, ita ut rudera ialtim luperfint. Lateres ex; qvibuscompa<5tus, in pagis Scbubuja & Hesbuja co&os fuifie ex fornacum reliqviis colligunt quidam; Calcem vero ex Gotlandia navibus advedam ftatuunt. Cypræus fupra cita¬ tus afierit Reginam DaniæMargaretam , qvam Nigram vo¬ cant Scriptores, vallum tertio reficiendum & inftaurandum, murisq; ac fosfis pedum viginti muniendum curafie, idq; cir¬ citer annum a nato Chrifio M. C. LXXXIIl. Canuto Wol- demari filio regnante, hoceftannis CCC. LXXX. poft- qvam Thyra Regina vallum inftauraverat, temporibus ni¬ mirum Friderici primi Imperatoris Romani. Sed quænam fueritMargaritaNigra apud noftros non invenio hiftoricos. Frater hujus Cypræi Philippus nomine, in Genealogia re¬ gum DaniæAnno M. DC. XX IIHafniæ edita, refert Wol- demarum I. inftindlu prioris Conjugis Margaritas Nigræ, vallo Danico murum co&i lateris luperjecifie_?. Obiit au¬ tem hic Woldemarus AnnoMCLXXXIV. Quomodo igitur Margareta hæc, anno uno ante ejus obitum , qvod nunc ab ipfo reparatum erat, iterum refhurarepotuit' Ter- tiaigitur hæc reparatio, eadem eft cum fecunda Waldemari, quæ non inftinftu Margaretæ Reginæ, aut ab ea fa<5h eftj
fed,
tIBER PRIMUS.’
J£
led) docente Hvitfeldio noftro, rogatu Epifcopi Abfolonis Anno M C LVIII ablolutaeft, ut Saxones & Sclavos reg¬ no arcerent, inchoata vero videtur AnnoM C LXIII fi fi¬ des habenda Chronico Erici Regis, qvod ad annum didum hxc recitat. Tunc ^ex malmen Tevtonicorum prævenire w/f»;, munitionem (Danevirke mur o circumcinxit : ante enim lignis tantum munitus erat locus ille.
Tam grande, immenlum& admirabile humanæin- duftriæ & roboris monumentum, jam adeo concidifle uc vix quibusdam in locis ejus adhuc confpiciantur rudera, ve¬ hementer dolendum. Dum enim in luo ftetit vigore vixe¬ rat quod robore cum eo certare poterat, adeo ut infupera- bile Cimbriæ propugnaculum luo ævo ab omnibus habi¬ tum lit. In ejus pr.rlidio quandoq; lexaginta millia horni- ' num collocata fuifie legimus. Cum enim Henricus Leo > circa annum M C LXXVII, irruptioem in Daniam mo¬ liretur, id dillvalit Bcrnhardus Razaburgenlis, quodfciret £ Danevirka cuftodiam T> anorum /exaginta millibus mandatam ej]e> referente Pontano Iib. 6 Rer. Danic. in Hift. Woldemari I.
Hinc Sveno cum le vi illud perrumpere haud polfe_3 vidilfet, dolo <Sc largitionibus libi viam ftruere coadus eft. Quod qvibus mediis perfecerit docet Crantzius Daniæ lib.
5 cap. 38. Qvumcj. perventum ejjet , inqvit, ad grande vallum qvod i Dariorum opus dixere , præmtjit qvi clauftrorum cujlodem ingenti pecunia corrumperet , ut referatis portis, fine oppugnatione tranfitum permitteret . Ille paclus pecuniam , jujlo fe regi minijlerium pr<ebuijje ratus , pecuniam accepit. Sed tum Tontifex dignum ejje ait , qvod cum ipfa proditionis mercede , autor uno portis laqveo figeretur. Portis igitur & repagulis firmifsmis obleratum olim fuifle & hinc liqvet. Erant , inqvit Pontanus Rerum Danic. libro V, in hoc aggere extruft* turres velffecuU potius , per intervalla ita di - ffofiu , ut ex iis eminus adventantem boflem facile ejjet animadver¬ tere , atq, aditu prohibere Nihil igitur hic qvodad jufti mu¬ nimenti ( juxta ejus feculi normam )ftruduram defiderarc«! quis potuit? abfuilTe colligimus. De eo & hæcaddic Jonas
H 2 Coi?
6o MONUMENTORUM DANiCORUM
Coldingenfis in fua Daniædefcriptione : Vifuntur etianmum rropé Slesvicum , ubi Qmbric æ (fberfoncfi ljlbmu s cernitur , [o[fa- pumO’ aggerum '.nemorabilia veftgta conciffa , qiue ( hoc ett opus D anorum ) nuncuparunt. Qvj agger profunditate qvd Holjatiam jpeclat , inadibilis , fexaginta pedes latus , totidem <p altus, boflibus arcendis ; in/lar obicis ob/eclus,Jpacio Germanici mi¬ liaris d maris orientalts littore , ad occidentalis oceani ripas exacte perduStus. Qvem bono confilio majores confecere , eup Liminarcbam cum cufodibus limitaneis é perpetuis regni fumptibus profecere circa annum Cbrijlt D CCCC XL ut eo vallo tamqvam munimento j oli¬ do claufi ab incurfionibns atq, latrociniis vicinorum Saxonum tutio¬ res e[fent. Qua: omnia cum fuperioribus exadé confonanr. Quanta enim Romani Imperii coada vi, qvantiscp, machina¬ mentis ufus Iit Ottho II Romanorum Imperator, anteqvam molem hanc perrumpere & in Cimbriam penetrare valeret, abunde docet Dithmarus Merspurgenfis chronolog. lib. 5 ubi narrat eum coadnm fuiflein fublidium alios Germani^ Principes vocare, ac inter eos avum ipllus Dithmari. V erba addam, ut res fiat manifeftior. Danos inqvit, fibi rebelles pe¬ tens ad Slesvig properavit , ibi etiam bofes fuos foveam qu<e ad de- fcnfionem patrice parata est , portam qvce W igles dor vocatur ar¬
mis praoccupare videns , confilhs ! Bernbardi (Ducis ts avi meimct TienriciComitis , omnes has munitiones viriliter exfuperat. Claude¬ batur , tum temporis , ut apparet, hæc moles porta unicae Dithmaro Wiglesdor (forian aRege Wigleto) quazfirmis adeo repagulis , vigilibusq; flrenuis alsidue muniebatur , ut ab omni exterorum infultu, totiusq; Romani Imperij im¬ petu , ea tuti fibi viderentur Daniæ incolæ. Huc fpedat &c illud quod fupra de Svenoncex Crantzio retulimus, qvi cum vi neqviret, dolo ufus eft, ejus fepta ut penetraret. Jo¬ hannes Adolphus Cypræus portam hanc Ifalegatum vocatam fuilTe ait, appellatione inde petita, qvod in loco undiq; pa¬ tenti & aperto, nullisq; arboribus aut filvis impedito , ea fi- ta fit, qvali dicas fari/ fd)\cd)t tmfc offctl. Quin addit, arcem etiam & cattellum adhuc hodie monftrari , ubi Thyra dp-
mici-
LIBER PRIMUS.
6l
micilium habuerit, non procul dpago ^Cl1WUft)ird)ø par¬ vo, qvod vallo contiguum efl: &coharet, idq; adhuc ecu> qva luperlunt ruderas, vallorum veftigia & toffas often- dere_?.
Operis haud dilsimilis fuifle videtur murus ille celeber¬ rimus Romana provincia limes in Brittania , qvem vallum
('Barbaricum ■>!?)■ ætenturamisr Clu/umm qvidam antiqvorum vo¬ carunt, Antoninus & Cafsiodorus vallum , Beda Murum-, Brit- tanni Gval/ever&t Mur/ever. Scoti Sotiswaitb, Angli The piSls-
fxrall , murum Pi&icum & The Iycpew all , cuftodia murum Angliama Scotia dividentem. In eo enim plurcs laborarunt, inter qvos primus Jul. Agricola ftatuitur,pofl; qvem Hadria¬ nus Imperator, hunc enim murum per LX XX mill.palTu- um duxifie refert Spartianus, qvi Barbaros Romanoscp di¬ videret. Pod hunclub Antonino Pio Lollius Urbicus. At longe firmius Severus qvi tefte Orofio: Magnam f offam firmi /- fimum vall.um crebris turribus communitum per C/KX.11 mill, pa[fuum a mari ad mare duxit. Alii deinde operas fuas contu¬ lerunt, donec de novo fexta exlurgeret pratentura , de qva ut &, tota hac re fule differentem lege Cambdenum inAn- glia deicriptione_?.
Chinenfe regnum Septentrionem verfus, montibus 3c muro longilsimo cindum ferunt Cosmographi , ut a Tar¬ tarorum irruptionibus tutum lit , opus iplum extruente re¬ ge qvodam Tzinzoo, literis ac lingvis multorum ad coelum usq;, hanc ob caulTam , fublato. Quanto aqvius noftros a- ftimamus tantum munimentum aggredi aufos, qvodaBrit- tanico Oceano in mare Balticum per totam Cimbria latitu¬ dinem le extendebat, tanta molis & roboris, ut maximas Imperatorum ac Regum copias excludere , omniumq;ho- Ilium viribus refiftere valeret. Sed cum apud exteros, fil¬ os etiam habeat ebuccinatores hoc opus , ne adium a- gam, hic receptui canam , lapidum miran¬ da aggrefiurus.
H ?
Caput
MONUMENTORUM DANICORlM
Caput Nonum.
^De lapideis monumentis Danicis.
Vidimus hadtcnus ea monumentorum genera qva; vel ex terra fola, vel ex terra junceis lapidibus fabri¬ cavit vetuftas , ut ea jam difpiciamus , qvæ folis condant faxis , ordinis poflulat ratio. Eå vero in du¬ plici extitilfe differentia ex ruderibus adhuc confpicuis colligimus. Qvædam enim ex faxis conflabant literatu- ra prifcå, vulgo Ifunicd, exteris Gothica exaratis : q vædam ex rudibus qvibusdam illiteratis, certo tamen ordine &c ferie difpofitis. Ex hifceqvædam fora conflituebant, in qvibus jus fecundum leges & fiatuta cuiq; adminiltraba- tur: qvædam loca comitialia defignabant,* in qvibus etiam Regum & Imperatorum elcdtio folemni ritu perageba- | tur: quaedam circos claudebant, in quibusgigantes & pu¬ giles duello llrenue decertabant ; quaedam deniq; loca_? indicabant in quibus integri exercitus fufi & debellati, Trophea dixeris. Quorum apud nos autor flatuitur Othi- nus, telte Hifloria Norvagica_%
( Duellorum quidem indicia , faxa longo ordine, re<5la